Strzemiona
Strzemię to podpórka dla stopy zwisająca po każdej stronie siodła. Pomaga jeźdźcowi wsiąść, utrzymać równowagę i unieść się z siodła w kłusie, nad przeszkodami albo w cwale. Rozmiar jest ważniejszy niż styl: stopa, która nie może się wysunąć przy upadku, może sprawić, że jeździec zawiśnie w strzemieniu i zostanie powleczony.

Strzemiona i puśliska
W siodle angielskim strzemię to metalowa rama (Brytyjczycy mówią stirrup iron, Amerykanie często po prostu stirrup). Zwisa z puśliska, regulowanego paska przełożonego przez zaczep puśliska – krótki metalowy pręt pod skórzaną osłonką z przodu siodła. Stopa jeźdźca opiera się na płaskim dnie, czyli podstawie, często z gumową wkładką dla lepszej przyczepności. Większość dzisiejszych strzemion jest ze stali nierdzewnej. Na naszej stronie z terminologią angielskiego sprzętu znajdziesz nazwy pozostałych części siodła wokół nich.
Puśliska z czasem się rozciągają, a lewe rozciąga się szybciej, bo jeźdźcy wsiadają z tej strony. Zamienianie ich co jakiś czas stronami pozwala zachować równą długość.
W siodle westernowym strzemiona zwisają z fenderów – szerokich skórzanych płatów, które chronią też nogi jeźdźca przed spoconymi bokami konia. Strzemiona westernowe są zwykle drewniane, często okute metalem lub obciągnięte skórą, i mają znacznie szerszą podstawę niż strzemię angielskie.

Rodzaje i ich zastosowanie
| Rodzaj | Do czego służy |
|---|---|
| Standardowe strzemię angielskie | Codzienna jazda, praca na płasko i skoki |
| Strzemię bezpieczne | Uwalnia stopę przy upadku: gumka po zewnętrznej stronie (strzemię typu peacock, często dla dzieci), zawiasowe lub odpinane zewnętrzne ramię albo wygięta zewnętrzna strona |
| Szerokie strzemię westernowe | Wygoda podczas wielu godzin w siodle; modele typu bell i z płaskim dnem |
| Oxbow | Wąskie, zaokrąglone strzemię westernowe, lubiane przez niektórych roperów i jeźdźców z rancz; wąska podstawa męczy stopę na długich trasach |
| Tapadero | Skórzany kaptur na przodzie strzemienia westernowego |
Tapadero (taps) zamykają przód strzemienia, żeby stopa nie mogła się przez nie przesunąć i utknąć. Chronią też stopę jeźdźca przed zaroślami, cierniami i kaktusami. Należą do dawnej hiszpańskiej i meksykańskiej tradycji siodlarskiej, a dziś widuje się je na pracujących ranczach oraz u koni paradnych i rekreacyjnych. W większości klas pokazowych są niedozwolone.

Właściwy rozmiar
Strzemię musi pasować do buta jeźdźca, a nie tylko do stopy. Zwykła zasada mówi, że podstawa powinna być o około cal szersza niż najszersze miejsce buta, co zostawia mniej więcej pół cala z każdej strony. Za wąskie – i but może się zaklinować między ramionami. Za szerokie – i cała stopa może się przez nie przesunąć. W obu przypadkach spadający jeździec może zawisnąć za stopę. Dzieci potrzebują strzemion dobranych do ich własnych butów, a nie zapasowej pary dla dorosłych.
Obuwie jest równie ważne. Jeździj w butach z gładką podeszwą i niewielkim, wyraźnym obcasem, który nie pozwala stopie przesunąć się do przodu przez strzemię. Buty sportowe i trekkingowe z grubym bieżnikiem mogą się zaklinować.
Długość
Do pracy na płasko w siodle angielskim usiądź głęboko w siodle i pozwól nogom swobodnie zwisać. Podstawa strzemienia powinna sięgać mniej więcej kostki. Przed wsiadaniem wielu jeźdźców przykłada czubki palców do zaczepu puśliska i sprawdza, czy strzemię sięga pachy; to jednak tylko punkt wyjścia. Jeźdźcy skokowi skracają strzemiona o kilka dziurek, a ujeżdżeniowi jeżdżą na nieco dłuższych. Jeźdźcy westernowi na początek też mierzą długość do pachy, a potem korygują ją już w siodle.
Bezpieczeństwo
- Zaczep puśliska w siodle angielskim ma ruchomą końcówkę, czyli zabezpieczenie (safety catch). Jeździj z nią opuszczoną, nigdy podniesioną, żeby puślisko mogło zsunąć się z zaczepu, jeśli jeździec spadnie z uwięzioną stopą.
- Nigdy nie przywiązuj stóp do strzemion ani strzemion do popręgu czy do siebie nawzajem.
- Podciągaj strzemiona na puśliskach zawsze, gdy prowadzisz konia albo zostawiasz go osiodłanego, żeby nie mogły się kołysać, zaczepić o framugę ani obijać boków konia.
- Często sprawdzaj szwy na puśliskach. Puślisko, które pęknie przy dużej prędkości, może wysadzić z siodła nawet dobrego jeźdźca.
Codzienna pielęgnacja
Zmywaj błoto ze strzemion i ich podstaw, a wkładki wymieniaj, gdy wytrą się na gładko. Puśliska i fendery czyść i konserwuj razem z resztą siodła, jak w naszym poradniku o czyszczeniu sprzętu, i dokładnie oglądaj skórę tam, gdzie zagina się wokół strzemienia i sprzączki, bo tam pęka najpierw.
Warto wiedzieć
Strzemię jest młodsze niż jazda konna. Najwcześniejszymi podpórkami dla stóp były pętle na palce, używane w Indiach już w II wieku p.n.e. Pierwszy pewny dowód strzemion wierzchowych po obu stronach siodła pochodzi z chińskiego grobowca niedaleko Nankinu, datowanego na 322 rok n.e., a najstarsza zachowana para – z grobowca z 415 roku n.e. Strzemiona dotarły do Europy razem z Awarami około 600 roku n.e. Całą historię przeczytasz w artykule historia strzemion.
Powiązany sprzęt
Strzemiona współpracują z resztą siodła: zobacz siodła, siodła angielskie i siodła westernowe, popręgi, które utrzymują siodło na miejscu, oraz jedyne strzemię siodła damskiego.
Zdjęcie główne: Markus Spiske, domena publiczna
Zdjęcie: USDA NRCS Texas, domena publiczna
Zdjęcie: Green Mostaza, na licencji CC BY 4.0
Przetłumaczono z angielskiego. Przeczytaj oryginał