Obserwuj nasz nowy kanał na YouTube!

Siodła

Siodło to siedzisko dla jeźdźca, utrzymywane na grzbiecie konia przez popręg. Rozkłada ciężar jeźdźca na szerokie mięśnie po obu stronach kręgosłupa, chroni przed tym ciężarem sam kręgosłup i daje jeźdźcowi pewne, zrównoważone miejsce do siedzenia oraz miejsce, z którego zwisają strzemiona.

Koń maści jeleniej w siodle westernowym, przywiązany do poręczy na skraju lasu

Do czego służy siodło

Gdy jedziesz na oklep, twój ciężar naciska przez dwie kości siedzeniowe na niewielki fragment grzbietu. Dobre siodło zamienia to w szerokie, równomierne obciążenie długich mięśni wzdłuż kręgosłupa i trzyma jeźdźca z dala od kłębu (kostnego wzniesienia, gdzie szyja przechodzi w grzbiet) i od kręgosłupa, bo oba łatwo się obijają.

Części siodła

Niemal każde siodło wierzchowe od spodu zbudowane jest tak samo.

  • Terlica: sztywny szkielet w środku, tradycyjnie drewniany, dziś często z klejonego drewna wzmocnionego stalą albo z tworzywa. Jej dwie listwy leżą na koniu, po jednej z każdej strony kręgosłupa, a ich kształt decyduje o tym, jak siodło pasuje.
  • Kanał: otwarta przestrzeń między listwami, dzięki której siodło nie dotyka kłębu ani kręgosłupa.
  • Siedzisko, łęk przedni i łęk tylny: siedzisz w siedzisku; łęk przedni to uniesiony przód, a tylny – uniesiony tył. W siodle westernowym przód nazywa się fork albo swells i to na nim osadzony jest róg.
  • Poduszki lub skirty: siodło angielskie leży na dwóch poduszkach wypchanych wełną, pianką albo powietrzem. Siodło westernowe ma szerokie skórzane skirty podszyte kożuchem owczym.
  • Tybinki lub fendery: skóra między nogą jeźdźca a koniem.
  • Okucia: zaczepy puślisk albo paski fenderów do strzemion oraz strzałki albo latigo do popręgu.

Spód drewnianej terlicy siodła westernowego z dwiema listwami, które leżą na grzbiecie konia, i kanałem między nimi

Główne rodziny

Rodzaj Do czego służy
Siodła angielskie Lekkie, płaskie i blisko konia; do ujeżdżenia, skoków, WKKW, polowań i jazdy rekreacyjnej
Siodła westernowe Większe i cięższe, z rogiem; stworzone do pracy na ranczu, dziś używane na szlaku, w rodeo i na pokazach
Siodła damskie Do jazdy z obiema nogami po jednej stronie konia; jeźdźca utrzymują w miejscu dwa łęki
Siodła pasterskie (stock saddles) Robocze siodła innych krajów hodowli bydła, na przykład australijskie siodło stockowe, które zwykle nie ma rogu
Siodła wyścigowe i rajdowe Siodła wyścigowe są maleńkie i bardzo lekkie; siodła rajdowe rozkładają obciążenie przez wiele godzin na szlaku
Siodła bezterlicowe Elastyczne siodła bez sztywnego szkieletu; mogą gorzej niż terlica podpierać ciężar jeźdźca, więc podkładka pod nimi ma ogromne znaczenie

Jak powinno pasować siodło

Siodło musi pasować do dwóch ciał naraz. W przypadku konia najważniejsza jest szerokość terlicy. Przy zapiętym popręgu i jeźdźcu w siodle powinno się dać wsunąć dwa lub trzy palce między kłąb a łęk przedni, a kanał powinien na całej długości pozostawać z dala od kręgosłupa. Listwy lub poduszki powinny przylegać do grzbietu równomiernie od przodu do tyłu; siodło, które dotyka tylko końcami, z przerwą pośrodku, „mostkuje” i wbija się z obu stron. Powinno leżeć za łopatką, żeby bark mógł się swobodnie poruszać, i kończyć się przed ostatnim żebrem.

Oznaki złego dopasowania to między innymi suche plamy pod siodłem, gdy reszta grzbietu jest spocona, białe włosy wyrastające na kłębie lub grzbiecie, otarcia i odparzenia, koń, który wzdryga się przy czyszczeniu grzbietu, albo taki, który kładzie uszy, zapada grzbiet lub bryka przy siodłaniu czy pod jeźdźcem. Grubszy czaprak nie naprawi siodła o złym kształcie, a pod wąskim siodłem jeszcze zwiększy ucisk. Konie zmieniają kształt z wiekiem, kondycją, wagą i porą roku, dlatego British Horse Society radzi, żeby wykwalifikowany specjalista od dopasowania siodeł sprawdzał siodło co sześć miesięcy. Nasz poradnik o dopasowaniu siodła omawia pierwsze kontrole, a kalkulator nośności konia podpowiada, ile koń może wygodnie unieść.

Codzienna pielęgnacja

Po każdej jeździe zetrzyj pot i błoto, a skórę czyść i konserwuj, żeby pozostała miękka; popękana skóra może się zerwać. Za każdym razem, gdy siodłasz konia, sprawdzaj szwy na strzałkach, latigo i puśliskach. Trzymaj siodło na stojaku w kształcie końskiego grzbietu, w suchym pomieszczeniu, pod pokrowcem. Więcej znajdziesz w tekstach o pielęgnacji siodeł i czyszczeniu sprzętu.

Trochę historii

Pierwsi jeźdźcy siedzieli prawdopodobnie na tkaninie lub podkładce przypiętej pasem wokół konia. Asyryjska kawaleria około 700 roku p.n.e. używała czapraków z frędzlami, mocowanych popręgiem, napierśnikiem i podogoniem. Najstarsze dotąd datowane siodło – wyściełane siodło skórzane z grobu kobiety w Yanghai w zachodnich Chinach – powstało mniej więcej między 727 a 396 rokiem p.n.e. Siodła zbudowane na sztywnym szkielecie pojawiły się później. Rzymska kawaleria jeździła w siodłach z rogiem w każdym narożniku, które pewnie trzymały jeźdźca bez strzemion; zrekonstruowano je na podstawie zachowanych skórzanych pokryć. Strzemiona przyszły z Azji, a najwcześniejszy pewny dowód istnienia pary strzemion pochodzi z chińskiego grobowca datowanego na 322 rok n.e. Zobacz naszą historię strzemion i zabytkowe siodła.

Rekonstrukcja rzymskiego siodła kawaleryjskiego z wyściełanym rogiem w każdym z czterech narożników

Powiązany sprzęt

Pod każde siodło zakłada się czaprak; popręg utrzymuje je na miejscu, strzemiona z niego zwisają, a napierśnik lub podogonie nie pozwalają mu zsuwać się do tyłu ani do przodu.

Sprzęt jeździecki

Zdjęcie główne: Karl Thomas Moore, na licencji CC BY-SA 4.0

Zdjęcie: Montanabw, na licencji CC BY-SA 4.0

Zdjęcie: MatthiasKabel, na licencji CC BY 2.5

Przetłumaczono z angielskiego. Przeczytaj oryginał