Siodła
Siodło to siedzisko dla jeźdźca, utrzymywane na grzbiecie konia przez popręg. Rozkłada ciężar jeźdźca na szerokie mięśnie po obu stronach kręgosłupa, chroni przed tym ciężarem sam kręgosłup i daje jeźdźcowi pewne, zrównoważone miejsce do siedzenia oraz miejsce, z którego zwisają strzemiona.

Do czego służy siodło
Gdy jedziesz na oklep, twój ciężar naciska przez dwie kości siedzeniowe na niewielki fragment grzbietu. Dobre siodło zamienia to w szerokie, równomierne obciążenie długich mięśni wzdłuż kręgosłupa i trzyma jeźdźca z dala od kłębu (kostnego wzniesienia, gdzie szyja przechodzi w grzbiet) i od kręgosłupa, bo oba łatwo się obijają.
Części siodła
Niemal każde siodło wierzchowe od spodu zbudowane jest tak samo.
- Terlica: sztywny szkielet w środku, tradycyjnie drewniany, dziś często z klejonego drewna wzmocnionego stalą albo z tworzywa. Jej dwie listwy leżą na koniu, po jednej z każdej strony kręgosłupa, a ich kształt decyduje o tym, jak siodło pasuje.
- Kanał: otwarta przestrzeń między listwami, dzięki której siodło nie dotyka kłębu ani kręgosłupa.
- Siedzisko, łęk przedni i łęk tylny: siedzisz w siedzisku; łęk przedni to uniesiony przód, a tylny – uniesiony tył. W siodle westernowym przód nazywa się fork albo swells i to na nim osadzony jest róg.
- Poduszki lub skirty: siodło angielskie leży na dwóch poduszkach wypchanych wełną, pianką albo powietrzem. Siodło westernowe ma szerokie skórzane skirty podszyte kożuchem owczym.
- Tybinki lub fendery: skóra między nogą jeźdźca a koniem.
- Okucia: zaczepy puślisk albo paski fenderów do strzemion oraz strzałki albo latigo do popręgu.

Główne rodziny
| Rodzaj | Do czego służy |
|---|---|
| Siodła angielskie | Lekkie, płaskie i blisko konia; do ujeżdżenia, skoków, WKKW, polowań i jazdy rekreacyjnej |
| Siodła westernowe | Większe i cięższe, z rogiem; stworzone do pracy na ranczu, dziś używane na szlaku, w rodeo i na pokazach |
| Siodła damskie | Do jazdy z obiema nogami po jednej stronie konia; jeźdźca utrzymują w miejscu dwa łęki |
| Siodła pasterskie (stock saddles) | Robocze siodła innych krajów hodowli bydła, na przykład australijskie siodło stockowe, które zwykle nie ma rogu |
| Siodła wyścigowe i rajdowe | Siodła wyścigowe są maleńkie i bardzo lekkie; siodła rajdowe rozkładają obciążenie przez wiele godzin na szlaku |
| Siodła bezterlicowe | Elastyczne siodła bez sztywnego szkieletu; mogą gorzej niż terlica podpierać ciężar jeźdźca, więc podkładka pod nimi ma ogromne znaczenie |
Jak powinno pasować siodło
Siodło musi pasować do dwóch ciał naraz. W przypadku konia najważniejsza jest szerokość terlicy. Przy zapiętym popręgu i jeźdźcu w siodle powinno się dać wsunąć dwa lub trzy palce między kłąb a łęk przedni, a kanał powinien na całej długości pozostawać z dala od kręgosłupa. Listwy lub poduszki powinny przylegać do grzbietu równomiernie od przodu do tyłu; siodło, które dotyka tylko końcami, z przerwą pośrodku, „mostkuje” i wbija się z obu stron. Powinno leżeć za łopatką, żeby bark mógł się swobodnie poruszać, i kończyć się przed ostatnim żebrem.
Oznaki złego dopasowania to między innymi suche plamy pod siodłem, gdy reszta grzbietu jest spocona, białe włosy wyrastające na kłębie lub grzbiecie, otarcia i odparzenia, koń, który wzdryga się przy czyszczeniu grzbietu, albo taki, który kładzie uszy, zapada grzbiet lub bryka przy siodłaniu czy pod jeźdźcem. Grubszy czaprak nie naprawi siodła o złym kształcie, a pod wąskim siodłem jeszcze zwiększy ucisk. Konie zmieniają kształt z wiekiem, kondycją, wagą i porą roku, dlatego British Horse Society radzi, żeby wykwalifikowany specjalista od dopasowania siodeł sprawdzał siodło co sześć miesięcy. Nasz poradnik o dopasowaniu siodła omawia pierwsze kontrole, a kalkulator nośności konia podpowiada, ile koń może wygodnie unieść.
Codzienna pielęgnacja
Po każdej jeździe zetrzyj pot i błoto, a skórę czyść i konserwuj, żeby pozostała miękka; popękana skóra może się zerwać. Za każdym razem, gdy siodłasz konia, sprawdzaj szwy na strzałkach, latigo i puśliskach. Trzymaj siodło na stojaku w kształcie końskiego grzbietu, w suchym pomieszczeniu, pod pokrowcem. Więcej znajdziesz w tekstach o pielęgnacji siodeł i czyszczeniu sprzętu.
Trochę historii
Pierwsi jeźdźcy siedzieli prawdopodobnie na tkaninie lub podkładce przypiętej pasem wokół konia. Asyryjska kawaleria około 700 roku p.n.e. używała czapraków z frędzlami, mocowanych popręgiem, napierśnikiem i podogoniem. Najstarsze dotąd datowane siodło – wyściełane siodło skórzane z grobu kobiety w Yanghai w zachodnich Chinach – powstało mniej więcej między 727 a 396 rokiem p.n.e. Siodła zbudowane na sztywnym szkielecie pojawiły się później. Rzymska kawaleria jeździła w siodłach z rogiem w każdym narożniku, które pewnie trzymały jeźdźca bez strzemion; zrekonstruowano je na podstawie zachowanych skórzanych pokryć. Strzemiona przyszły z Azji, a najwcześniejszy pewny dowód istnienia pary strzemion pochodzi z chińskiego grobowca datowanego na 322 rok n.e. Zobacz naszą historię strzemion i zabytkowe siodła.

Powiązany sprzęt
Pod każde siodło zakłada się czaprak; popręg utrzymuje je na miejscu, strzemiona z niego zwisają, a napierśnik lub podogonie nie pozwalają mu zsuwać się do tyłu ani do przodu.
Zdjęcie główne: Karl Thomas Moore, na licencji CC BY-SA 4.0
Zdjęcie: Montanabw, na licencji CC BY-SA 4.0
Zdjęcie: MatthiasKabel, na licencji CC BY 2.5
Przetłumaczono z angielskiego. Przeczytaj oryginał