Obserwuj nasz nowy kanał na YouTube!

Siodła damskie

Siodło damskie pozwala siedzieć na koniu z obiema nogami po tej samej stronie, zwykle lewej. Dwa wyściełane rogi, czyli łęki, utrzymują nogi na miejscu, więc wprawny jeździec może stępować, kłusować, galopować, a nawet skakać w pewnym, zrównoważonym dosiadzie. Brytyjczycy piszą zwykle side saddle, w dwóch słowach, a o samej jeździe mówią riding aside.

Kobieta w cylindrze i granatowym stroju amazonki jadąca po damsku na kasztanowatym koniu na pokazie

Jak to działa

Jeździec siedzi przodem do kierunku jazdy i na wprost konia, z kręgosłupem nad kręgosłupem konia i obiema wodzami tej samej długości. Prawa noga zahacza się o górny łęk (fixed head), który podpiera prawe udo. Lewa noga leży pod dolnym łękiem (leaping head), który wygina się nad górną częścią lewego uda, a lewa stopa spoczywa w jedynym strzemieniu. Gdy koń się spłoszy albo skacze, jeździec może docisnąć prawą nogę w dół i unieść lewe udo pod dolny łęk, żeby mocniej się trzymać, ale to równowaga, a nie siła uchwytu, utrzymuje dobrego jeźdźca w siodle damskim. Ponieważ po prawej stronie konia nie ma nogi, jeździec trzyma tam długi bat lub laskę, która ją zastępuje.

Części siodła damskiego

  • Górny łęk (fixed head): pionowy górny łęk, o który zahacza się prawa noga.
  • Dolny łęk (leaping head): niższy, wygięty łęk nad lewym udem. W wielu siodłach można go nieco obrócić lub przesunąć, dopasowując do jeźdźca.
  • Siedzisko: płaskie i poziome, żeby jeździec siedział prosto, a nie przechylał się w lewo.
  • Strzemię: jedno strzemię po lewej stronie, najlepiej zawieszone na zaczepie bezpieczeństwa, który zwalnia je przy upadku.
  • Popręg i pasek balansowy: siodło ma zwykły popręg oraz pasek balansowy (balance strap), który biegnie od tyłu siodła po prawej stronie, pod brzuchem, do paska po lewej. Nie pozwala, żeby tył siodła był ściągany w stronę, po której siedzi jeździec. Zapina się go nieco luźniej niż popręg, bo tył siodła potrzebuje odrobiny ruchu, żeby nie obcierać.

Siodło damskie na kasztanowatym koniu, z pionowym górnym łękiem i wygiętym dolnym łękiem pod nim

Rodzaje siodeł damskich

Rodzaj Do czego służy
Angielskie siodło damskie (myśliwskie) Klasyczne siodło z dwoma łękami, używane na polowaniach, pokazach, w ujeżdżeniu i w skokach
Westernowe siodło damskie Używane z westernowym sprzętem i strojem w klasach westernowych i na paradach; hodowca bydła Charles Goodnight zaprojektował w latach 70. XIX wieku dla swojej żony model z podwójnym popręgiem
Siodło damskie do saddle seat Spotykane głównie na amerykańskich pokazach ras, razem z długimi surdutami typowymi dla stylu saddle seat
Dawne siodła z jednym łękiem Starsze konstrukcje bez dolnego łęku; dają niewielkie bezpieczeństwo i najlepiej zostawić je na wystawach

Dopasowanie i bezpieczeństwo

Większość używanych dziś siodeł damskich jest stara, a wiele zbudowano dla węższych koni niż dzisiejsze konie wierzchowe. Side Saddle Association radzi, by każde dopasowanie i każdą przeróbkę powierzać rymarzowi specjalizującemu się w siodłach damskich. Siodło powinno leżeć poziomo i za łopatką, z poduszkami przylegającymi wzdłuż grzbietu i wolnym kanałem nad kręgosłupem. Oglądane od tyłu powinno siedzieć nieco wyżej po lewej stronie, z uwagi na ciężar jeźdźca. Siodło damskie może ważyć nawet o 20 funtów (9 kg) więcej niż zwykłe, co ma znaczenie na małym koniu lub kucu.

Dolny łęk musi znajdować się we właściwym miejscu dla długości uda jeźdźca, inaczej wypchnie go z prostej pozycji. Jeździec, który siedzi krzywo, obciąża jedną stronę grzbietu konia i może potrzebować o wiele za ciasno zapiętego popręgu, żeby utrzymać siodło prosto, dlatego lekcje z doświadczonym instruktorem są tak ważne. Noś kask, zwłaszcza do skoków, i używaj nowoczesnego fartucha bezpieczeństwa – półspódnicy noszonej na bryczesy – zamiast pełnej spódnicy, która mogłaby się zaczepić. Ciekawi cię skakanie po damsku? Przeczytaj Skok w siodle damskim – odważysz się?

Amazonka bez fartucha pochylająca się, żeby poprawić popręg, z obiema nogami po tej samej stronie konia

Długa historia

Wizerunki kobiet siedzących na koniu z obiema nogami po jednej stronie sięgają sztuki starożytnej Grecji. W średniowiecznej Europie dama często siedziała bokiem na siedzisku przypominającym krzesło, z małym podnóżkiem, zwykle za innym jeźdźcem albo na prowadzonym koniu; tradycja przypisuje Annie Luksemburskiej (Annie Czeskiej), która w 1382 roku poślubiła Ryszarda II, króla Anglii, wprowadzenie tej mody na angielskim dworze. Bardziej praktyczny dosiad, przodem do kierunku jazdy, z prawą nogą założoną na łęk, przypisuje się Katarzynie Medycejskiej w XVI wieku. Dolny łęk pojawił się w pierwszej połowie XIX wieku. Często przypisuje się go francuskiemu mistrzowi jeździectwa Jules’owi Pellierowi w latach 30. XIX wieku, choć Side Saddle Association zaznacza, że autorstwo tego wynalazku jest sporne. Dał kobietom pewność potrzebną do galopu i skoków, więc polowały, skakały i startowały w pokazach po damsku jeszcze długo w XX wieku.

Jazda okrakiem stała się dla kobiet do przyjęcia na początku XX wieku, a niedobory czasu drugiej wojny światowej skłoniły wiele z tych, które nadal jeździły po damsku, do zmiany. W 1974 roku dwie osoby z Wielkiej Brytanii, oddane tej sztuce, założyły stowarzyszenie znane dziś jako Side Saddle Association, żeby tę umiejętność ocalić, i od tamtej pory jazda po damsku znów zyskuje popularność. Królowa Elżbieta II jeździła po damsku podczas Trooping the Colour do 1986 roku.

Powiązany sprzęt

Siodło damskie także potrzebuje dobrze dopasowanego czapraka i popręgu, a ze strzemion używanych przy jeździe okrakiem – tylko jednego. Inne rodzaje siodeł opisujemy na stronie siodła.

Sprzęt jeździecki

Zdjęcie główne: David Merrett, na licencji CC BY 2.0

Zdjęcie: Fountains of Bryn Mawr, na licencji CC BY-SA 3.0

Zdjęcie: Fountains of Bryn Mawr, na licencji CC BY-SA 3.0

Przetłumaczono z angielskiego. Przeczytaj oryginał