Dameszadels
In een dameszadel zit de ruiter met beide benen aan dezelfde kant van het paard, meestal links. Twee beklede hoorns (pommels) houden de benen op hun plaats, zodat een geoefende ruiter kan stappen, draven, galopperen en zelfs springen met een stevige, evenwichtige zit. Britse ruiters schrijven het meestal als twee woorden, side saddle, en noemen het riding aside; in het Nederlands spreek je van rijden in amazonezit.

Hoe het werkt
De ruiter zit naar voren gericht en recht op het paard, met de eigen wervelkolom boven die van het paard en beide teugels even lang. Het rechterbeen haakt over de bovenste hoorn, de vaste hoorn (fixed head), die de rechterdij ondersteunt. Het linkerbeen ligt onder de onderste hoorn, de springhoorn (leaping head), die over de bovenkant van de linkerdij buigt, en de linkervoet staat in de enige stijgbeugel. Als het paard schrikt of springt, kan de ruiter het rechterbeen omlaag drukken en de linkerdij omhoog tegen de springhoorn duwen voor extra houvast, maar het is evenwicht, niet knijpen, dat een goede amazone in het zadel houdt. Omdat er aan de rechterkant van het paard geen been ligt, draagt de ruiter daar een lange zweep of rijstok die het been vervangt.
Onderdelen van een dameszadel
- Vaste hoorn: de rechtopstaande bovenste hoorn waar het rechterbeen overheen haakt.
- Springhoorn: de onderste, gebogen hoorn boven de linkerdij. Op veel zadels kan hij een beetje gedraaid of verplaatst worden, passend bij de ruiter.
- Zit: vlak en waterpas, zodat de ruiter recht zit en niet naar links overhelt.
- Stijgbeugel: één stijgbeugel aan de linkerkant, bij voorkeur aan een veiligheidssluiting die bij een val loslaat.
- Singel en balansriem: het zadel heeft een gewone singel plus een balansriem (balance strap), die van de achterkant van het zadel aan de rechterkant onder de buik door loopt naar een riem aan de linkerkant. Die voorkomt dat de achterkant van het zadel naar de kant van de ruiter wordt getrokken. Hij gaat iets minder strak dan de singel, omdat de achterkant van het zadel een klein beetje moet kunnen bewegen om niet te schuren.

Soorten dameszadels
| Soort | Waarvoor |
|---|---|
| Engels dameszadel (jachtzadel) | Het klassieke zadel met twee hoorns, gebruikt voor de jacht, showklassen, dressuur en springen |
| Western-dameszadel | Gereden met westernharnachement en -kleding in westernklassen en optochten; de veehouder Charles Goodnight ontwierp in de jaren 1870 een exemplaar met dubbele rigging voor zijn vrouw |
| Saddle-seat-dameszadel | Vooral te zien op Amerikaanse rassenshows, met de lange jassen van de saddle-seatstijl |
| Vroege zadels met één hoorn | Oudere ontwerpen zonder springhoorn; ze bieden weinig houvast en kun je het best als pronkstuk bewaren |
Pasvorm en veiligheid
De meeste dameszadels die nu in gebruik zijn, zijn oud, en veel ervan zijn gebouwd voor smallere paarden dan de rijpaarden van nu. De Side Saddle Association raadt aan het passen of aanpassen te laten doen door een zadelmaker die gespecialiseerd is in dameszadels. Het zadel moet waterpas en achter de schouder liggen, met de kussens dicht langs de rug en een vrij kanaal boven de wervelkolom. Van achteren gezien moet het links iets hoger liggen, om het gewicht van de ruiter op te vangen. Een dameszadel kan wel 20 pound (9 kg) zwaarder zijn dan een gewoon zadel, en dat telt op een klein paard of een pony.
De springhoorn moet op de juiste plek zitten voor de lengte van de dij van de ruiter, anders wordt de ruiter scheef gedrukt. Een ruiter die scheef zit, belast één kant van de paardenrug en heeft misschien een veel te strakke singel nodig om het zadel recht te houden; lessen bij een ervaren instructeur zijn dus belangrijk. Draag een veiligheidscap, zeker bij het springen, en gebruik een moderne veiligheidsrok (safety apron), de halve rok die over de rijbroek wordt gedragen, in plaats van een volle rok die ergens achter kan blijven haken. Benieuwd naar springen in amazonezit? Lees Zou jij in amazonezit springen?

Een lange geschiedenis
Afbeeldingen van vrouwen die met beide benen aan één kant van een paard zitten, gaan terug tot de oude Griekse kunst. In middeleeuws Europa zat een dame vaak zijwaarts op een stoelachtige zitting met een kleine voetsteun, meestal achter een andere ruiter of op een paard dat aan de hand werd geleid; volgens de overlevering maakte Anna van Bohemen, die in 1382 met Richard II van Engeland trouwde, het daar in de mode. Een praktischere zit, naar voren gericht met het rechterbeen om een hoorn gehaakt, wordt toegeschreven aan Catharina de’ Medici in de zestiende eeuw. De springhoorn kwam in de eerste helft van de negentiende eeuw. Hij wordt vaak toegeschreven aan de Franse rijmeester Jules Pellier in de jaren 1830, al merkt de Side Saddle Association op dat omstreden is wie hem heeft bedacht. Hij gaf vrouwen het houvast om te galopperen en te springen, en tot ver in de twintigste eeuw jaagden, sprongen en reden ze shows in amazonezit.
Schrijlings rijden werd voor vrouwen begin twintigste eeuw aanvaardbaar, en door de tekorten van de Tweede Wereldoorlog stapten veel vrouwen die nog in amazonezit reden over. In 1974 richtten twee Britse liefhebbers de vereniging op die nu de Side Saddle Association heet, om de vaardigheid levend te houden, en sindsdien wint rijden in amazonezit weer aan populariteit. Koningin Elizabeth II reed tot 1986 in amazonezit tijdens Trooping the Colour.
Verwant harnachement
Ook een dameszadel heeft een goed passend zadeldekje en een singel nodig, en maar één van de stijgbeugels die een ruiter met een gewoon zadel gebruikt. Voor de andere soorten zadels, zie zadels.
Bovenste afbeelding van David Merrett onder de licentie CC BY 2.0
Afbeelding van Fountains of Bryn Mawr onder de licentie CC BY-SA 3.0
Afbeelding van Fountains of Bryn Mawr onder de licentie CC BY-SA 3.0
Vertaald uit het Engels. Lees het origineel