Volg ons gloednieuwe YouTube-kanaal!

Zadels

Een zadel is de zitplaats van de ruiter, met een singel vastgezet op de rug van het paard. Het verdeelt het gewicht van de ruiter over de brede spieren aan weerszijden van de wervelkolom, houdt dat gewicht van de wervelkolom zelf af, en geeft de ruiter een stevige, evenwichtige plek om te zitten en een plek om de stijgbeugels aan te hangen.

Een valk (buckskin) met een westernzadel, vastgebonden aan een balk aan de rand van een bos

Wat een zadel doet

Rijd je zonder zadel, dan drukt je gewicht via twee zitbeenderen op een klein stukje rug. Een goed zadel maakt daar een brede, gelijkmatige belasting van op de lange spieren naast de ruggengraat, en houdt de ruiter vrij van de schoft (de benige verhoging waar de hals overgaat in de rug) en van de wervelkolom, die allebei snel gekneusd raken.

Onderdelen van een zadel

Bijna elk rijzadel is aan de onderkant op dezelfde manier gebouwd.

  • Zadelboom: het stevige frame binnenin, van oudsher van hout, tegenwoordig vaak van gelamineerd hout met staalversterking, of van kunststof. De twee zijbalken (bars) rusten op het paard, één aan elke kant van de wervelkolom, en hun vorm bepaalt hoe het zadel past.
  • Kamer en kanaal (gullet): de open ruimte tussen de zijbalken die het zadel vrijhoudt van de schoft en de ruggengraat.
  • Zit, voorzwiesel en achterzwiesel: je zit in de zit; de voorzwiesel (pommel) is de verhoogde voorkant en de achterzwiesel (cantle) de verhoogde achterkant. Bij een westernzadel heet de voorkant de fork of de swells, en daarop zit de hoorn.
  • Kussens of skirts: een Engels zadel rust op twee kussens (panels), gevuld met wol, schuim of lucht. Een westernzadel heeft brede leren skirts, gevoerd met schapenvacht.
  • Zadelbladen of fenders: het leer tussen het been van de ruiter en het paard.
  • Bevestigingen: beugelriemhaken of fenderriemen voor de stijgbeugels, en singelstrippen of latigo’s voor de singel of cinch.

Onderkant van een houten westernzadelboom, met de twee zijbalken die op de rug van het paard rusten en het kanaal daartussen

De belangrijkste soorten

Soort Waarvoor
Engelse zadels Licht, vlak en dicht op het paard; gebruikt voor dressuur, springen, eventing, de jacht en recreatief rijden
Westernzadels Groter en zwaarder, met een hoorn; gemaakt voor het werk op de ranch en nu ook in gebruik bij buitenritten, in de rodeo en op shows
Dameszadels Om te rijden met beide benen aan één kant van het paard, op hun plaats gehouden door twee hoorns
Stockzadels De werkzadels van andere veeteeltlanden, zoals het Australische stockzadel, dat meestal geen hoorn heeft
Ren- en endurancezadels Renzadels zijn piepklein en heel licht; endurancezadels verdelen de belasting over vele uren onderweg
Boomloze zadels Flexibele zadels zonder stijf frame; ze dragen het gewicht van een ruiter mogelijk minder goed dan een zadelboom, dus het dekje eronder is heel belangrijk

Hoe een zadel moet passen

Een zadel moet tegelijk bij twee lichamen passen. Voor het paard telt vooral de breedte van de zadelboom. Met de singel vast en de ruiter erop moet je twee of drie vingers tussen de schoft en de voorzwiesel kunnen schuiven, en het kanaal moet over de hele lengte vrij blijven van de wervelkolom. De zijbalken of kussens moeten van voor tot achter gelijkmatig op de rug liggen; een zadel dat alleen aan de uiteinden contact maakt, met een opening in het midden, “brugt” (bridging) en drukt aan beide uiteinden in. Het moet achter het schouderblad liggen, zodat de schouder vrij kan bewegen, en vóór de laatste rib ophouden.

Tekenen van een slechte pasvorm zijn onder meer droge plekken onder het zadel terwijl de rest van de rug bezweet is, witte haren die op de schoft of de rug gaan groeien, schaaf- en drukplekken, een paard dat ineenkrimpt als je zijn rug borstelt, of een paard dat de oren platlegt, de rug wegdrukt of bokt bij het opzadelen of rijden. Een dikker dekje maakt een zadel met de verkeerde vorm niet goed, en onder een te smal zadel knelt het juist nog meer. Paarden veranderen van vorm door leeftijd, conditie, gewicht en seizoen; daarom raadt de British Horse Society aan het zadel elk halfjaar door een gekwalificeerde zadelpasser te laten controleren. Onze gids over een zadel passen behandelt de eerste controles, en de draagvermogencalculator geeft aan hoeveel een paard comfortabel kan dragen.

Dagelijkse verzorging

Veeg na elke rit zweet en modder weg, en maak het leer schoon en vet het in zodat het soepel blijft; gebarsten leer kan knappen. Controleer elke keer dat je opzadelt de stiknaden van singelstrippen, latigo’s en beugelriemen. Bewaar het zadel op een zadelsteun in de vorm van een paardenrug, in een droge ruimte, onder een hoes. Meer lees je in zadels verzorgen en je harnachement schoonmaken.

Een beetje geschiedenis

De eerste ruiters zaten waarschijnlijk op een kleed of kussen dat om het paard was gebonden. De Assyrische cavalerie gebruikte rond 700 v.Chr. zadelkleden met franjes, vastgezet met een singel, een borsttuig en een staartriem. Het oudste zadel dat tot nu toe is gedateerd, een gevuld leren zadel uit het graf van een vrouw in Yanghai in het westen van China, is gemaakt tussen ongeveer 727 en 396 v.Chr. Zadels op een stevig frame kwamen later. De Romeinse cavalerie reed op een zadel met een hoorn op elke hoek, die de ruiter ook zonder stijgbeugels stevig op zijn plaats hield; het is gereconstrueerd aan de hand van bewaard gebleven leren overtrekken. Stijgbeugels kwamen uit Azië, en het vroegste betrouwbare bewijs van een paar komt uit een Chinees graf uit 322 n.Chr. Zie onze geschiedenis van de stijgbeugel en antieke zadels.

Reconstructie van een Romeins cavaleriezadel met een gevulde hoorn op elk van de vier hoeken

Verwant harnachement

Onder elk zadel hoort een zadeldekje; een singel of cinch houdt het vast, stijgbeugels hangen eraan, en een borsttuig of staartriem voorkomt dat het naar achteren of naar voren schuift.

Harnachement

Bovenste afbeelding van Karl Thomas Moore onder de licentie CC BY-SA 4.0

Afbeelding van Montanabw onder de licentie CC BY-SA 4.0

Afbeelding van MatthiasKabel onder de licentie CC BY 2.5

Vertaald uit het Engels. Lees het origineel