Siodła westernowe
Siodło westernowe to duże siodło kowboja z głębokim siedziskiem, zbudowane na długie dni pracy na ranczu. Jego szerokie skirty rozkładają ciężar jeźdźca na dużej powierzchni grzbietu konia, a róg z przodu daje roperowi coś, do czego może przywiązać lasso albo wokół czego może je owinąć, gdy już złapie krowę.

Części siodła westernowego
- Terlica: szkielet w środku, tradycyjnie drewniany i obciągnięty surową skórą, albo z tworzywa. Jej dwie listwy przenoszą ciężar, po jednej z każdej strony kręgosłupa.
- Fork, swells i róg: fork to przedni łuk terlicy, swells to jego boki, a na szczycie osadzony jest róg.
- Siedzisko i łęk tylny (cantle): miejsce, w którym siedzisz, i uniesiony tył za nim.
- Kanał: prześwit pod forkiem, który omija kłąb, czyli kostne wzniesienie u nasady szyi.
- Skirty i jockeye: skirty to duże skórzane płaty pod siedziskiem, podszyte kożuchem owczym; jockeye to mniejsze skórzane klapy nad nimi.
- Fendery i strzemiona: fendery to szerokie skórzane płaty, z których zwisają strzemiona; chronią nogi jeźdźca przed potem.
- Rigging: kółka lub płytki, do których przypina się popręg (cinch). Po lewej stronie długi pasek zwany latigo biegnie od riggingu do przedniego popręgu; po prawej tę samą funkcję pełni krótsza strzałka (off billet).
- Tylny popręg: w wielu siodłach drugi, tylny popręg, połączony z przednim krótkim paskiem.
- Troki (saddle strings): skórzane rzemyki do przywiązania kurtki lub ekwipunku.
Przedni rigging może być umieszczony w różnych miejscach: tuż pod forkiem (full rigging), nieco dalej z tyłu (rigging 7/8 i 3/4) albo w połowie drogi między forkiem a łękiem tylnym (center-fire). Siodła z riggingiem wysuniętym daleko do przodu zwykle mają też tylny popręg.

Rodzaje siodeł westernowych
| Rodzaj | Do czego służy |
|---|---|
| Roping | Ciężkie i mocne, z grubym rogiem i niskim łękiem tylnym, żeby jeździec mógł szybko zsiąść |
| Cutting | Zbudowane tak, by jeździec siedział pewnie, gdy koń rzuca się na boki, zatrzymuje i zawraca przed krową |
| Reining | Swobodnie wahające się fendery, żeby nogi jeźdźca mogły pracować podczas sliding stopów i spinów |
| Barrel racing | Lekkie, z głębokim siedziskiem i wysokim łękiem tylnym do sprintów i ciasnych zwrotów |
| Terenowe i rekreacyjne (trail, pleasure) | Wygodne, wyściełane siedzisko na długie godziny w stępie i jogu |
| Pokazowe | Robocza konstrukcja przybrana tłoczoną skórą i srebrem |
| Rajdowe | Lżejsze, często bez rogu, rozkładające ciężar na większej powierzchni |
| Bronc | Siodło bez rogu do rodeowej konkurencji saddle bronc |

Jak powinno pasować
Listwy muszą odpowiadać kątowi i krzywiźnie grzbietu konia. Producenci sprzedają terlice w kilku szerokościach, często pod nazwami takimi jak semi-quarter horse bars i full quarter horse bars – od rasy Quarter Horse – a do tego krótsze, bardziej płaskie terlice dla ras takich jak koń arabski i znacznie szersze dla koni zimnokrwistych. Gdy jeździec siedzi w siodle, między kłębem a forkiem powinny się zmieścić dwa lub trzy palce, a przy cięższym jeźdźcu więcej. Listwy powinny przylegać do grzbietu na całej długości: jeśli „mostkują”, dotykając tylko z przodu i z tyłu, mocno uciskają kłąb i lędźwie tuż za siodłem.
Po jeździe zwracaj uwagę na suche plamy obok kłębu, bolesne lędźwie, otarcia na krawędziach skirtów albo białe włosy w miejscu, gdzie leży siodło. Zbyt długie skirty mogą wbijać się w biodra konia o krótkim grzbiecie. Siodło westernowe zawsze zakłada się na pad lub koc; samo podszycie z kożucha nie wystarczy. Rozmiary siedziska mierzy się inaczej niż w siodłach angielskich, więc tych liczb nie da się porównać.
Bezpieczne siodłanie
Najpierw wyczyść miejsca pod siodłem i popręgiem; uwięziony brud powoduje odparzenia. Zapnij najpierw przedni popręg, potem tylny, a na końcu łączący je pasek. Tylny popręg powinien przylegać do brzucha i nigdy nie zwisać luźno, bo może się w nim zaplątać tylna noga. Przedni popręg dociągaj powoli: dopnij go lekko, przeprowadź konia kilka kroków, potem dociągnij trochę bardziej, aż między latigo a koniem zmieszczą się mniej więcej dwa palce. Mocne i szybkie dociąganie popręgu może sprawić, że koń stanie się „cinchy” (nerwowy przy popręgu), a niektóre konie rzucają się wtedy na ziemię albo przewracają do tyłu. Wszystkie kroki opisuje poradnik Uniwersytetu Arkansas Saddling the Horse. Przy rozsiodływaniu działaj w odwrotnej kolejności: najpierw tylny popręg, przedni na końcu, żeby siodło nigdy nie było trzymane wyłącznie przez tylny popręg.
Przed każdą jazdą sprawdzaj, czy latigo i popręg nie mają pęknięć, przetarć ani wyrobionych dziurek, bo to na nich trzyma się całe siodło. Po jeździe wyczesz kożuch, a skórę co jakiś czas czyść i natłuszczaj.
Skąd się wzięło
Siodło westernowe wywodzi się od siodeł, które Hiszpanie przywieźli do obu Ameryk, a meksykańscy vaqueros (kowboje) przystosowali do pracy z bydłem. Róg dodano, żeby roper mógł przywiązać do niego lasso albo je wokół niego owinąć. Konstrukcja zmieniała się razem z pracą: tylny popręg upowszechnił się wraz z rozwojem konkurencji ropingowych, a w 1922 roku Earl Bascom zaprojektował siodło bronc bez rogu, używane w rodeo. Słownictwo z ringu pokazowego znajdziesz w naszej terminologii westernowych pokazów.
Powiązany sprzęt
Każde siodło westernowe potrzebuje popręgu i padu lub koca; napierśnik westernowy (breast collar), opisany na stronie o napierśnikach, nie pozwala mu zsuwać się do tyłu na stromym terenie. Porównaj je z siodłami angielskimi albo zacznij od strony siodła.
Zdjęcie główne: Carol M. Highsmith, domena publiczna
Zdjęcie: Esroh17, na licencji CC BY-SA 4.0
Zdjęcie: Montanabw, na licencji CC BY-SA 3.0
Przetłumaczono z angielskiego. Przeczytaj oryginał