Wodze
Wodze to długie paski biegnące od wędzidła, albo od nachrapnika ogłowia bezwędzidłowego, do rąk jeźdźca. To główna linia łącząca jeźdźca z głową konia: przez nie jeździec prosi konia o skręt, zwolnienie, zatrzymanie lub cofnięcie i w zamian czuje, co koń robi.

Wodze angielskie
Wodze angielskie są zamknięte: obie strony są spięte sprzączką albo zszyte, więc jeździec nie zgubi jednej, jeśli wyślizgnie mu się z palców. Przypina się je do wędzidła sprzączkami, haczykami (hook studs) albo szwem; występują w rozmiarach pony, cob i full, a dokładna długość zależy od producenta. Różnią się przede wszystkim chwytem:
- Gładka skóra jest elegancka i tradycyjna, ale śliska, gdy jest mokra.
- Wodze przeplatane (laced) i plecione dają palcom coś do trzymania.
- Wodze gumowane trzymają się w dłoni nawet w deszczu i pocie, dlatego są popularne w skokach, WKKW i wyścigach.
- Wodze parciane z taśmy bawełnianej lub nylonowej często mają na całej długości małe skórzane poprzeczki (hand stops), które zatrzymują dłoń.
Ogłowie munsztukowe lub pelham wymaga dwóch par wodzy. Wodza wędzidłowa (od wędzidełka, bradoon) jest zwykle szersza, a munsztukowa cieńsza i gładka, więc jeździec może je rozróżnić dotykiem.
W jeździe angielskiej każda ręka trzyma jedną wodzę. Zwykle wchodzi ona między palec serdeczny a mały, biegnie przez dłoń i wychodzi nad palcem wskazującym, a kciuk zamyka się na niej od góry jak daszek. Dzięki temu palce mogą ustąpić albo się zamknąć bez ruchu całej ręki.
Wodze westernowe
Wodze rozdzielne (split reins) to dwie oddzielne długie wodze, których końce nie są połączone. Jeśli jeździec je upuści albo zsiądzie, nie ma pętli, w którą koń mógłby wplątać nogę. W wielu westernowych klasach pokazowych konia na wędzidle lub bosalu prowadzi się oburącz, a starszego konia na munsztuku jedną ręką, i między wodze rozdzielne wolno włożyć tylko jeden palec.

Wodze z romalem wywodzą się z tradycji vaquero z hiszpańskiej Kalifornii. To wodze zamknięte, często z plecionej surowej skóry, z długim, zwężającym się przedłużeniem – romalem – przymocowanym w miejscu ich połączenia. Jeździec trzyma wodze w jednej ręce bez palców między nimi, a romal w drugiej; przepisy pokazów wymagają co najmniej 16 cali (40 cm) wodzy między dłońmi. Romal służy do przeganiania bydła, a nie do bicia konia.

Wodze ropingowe to jedna krótka zamknięta wodza, której nie da się upuścić, gdy jeździec jest zajęty lassem, a mecate to jedna długa lina, tradycyjnie z końskiego włosia, wiązana do bosala tak, że tworzy zarówno zamkniętą wodzę, jak i uwiąz (zobacz hackamore).
Główne rodzaje
| Rodzaj | Do czego służy |
|---|---|
| Zamknięte wodze angielskie | Jedna pętla, spięta sprzączką lub zszyta: każdy rodzaj jazdy angielskiej |
| Podwójne wodze | Dwie pary, do ogłowia munsztukowego lub pelhamu |
| Wodze rozdzielne | Dwa luźne końce: jazda westernowa, zwłaszcza szkolenie i klasy pleasure |
| Wodze z romalem | Zamknięte wodze z surowej skóry z romalem: konie w stylu vaquero (bridle horses) i pokazy |
| Wodze ropingowe | Jedna krótka zamknięta wodza: roping i konkurencje na czas |
| Mecate | Długa linowa wodza i uwiąz wiązane do bosala |
| Wypinacze | Od wędzidła do siodła lub pasa do lonżowania, nikt ich nie trzyma: lonżowanie |
| Wodze ślizgowe (czarne wodze) | Od popręgu przez kółka wędzidła do ręki: pomoc szkoleniowa o silnym działaniu dźwigni |
| Lejce | Bardzo długie wodze prowadzone przez uprząż: powożenie |
Dopasowanie i bezpieczeństwo
Wodze powinny być na tyle długie, żeby koń mógł w pełni wyciągnąć szyję na luźnej wodzy, ale nie mogą tworzyć tak długiej pętli, że zahaczy o stopę jeźdźca. Wodze ślizgowe zwielokrotniają siłę, z jaką działa ręka jeźdźca, i mogą wymusić ułożenie głowy konia, zamiast go tego nauczyć, dlatego są tylko dla doświadczonych rąk, najlepiej pod okiem instruktora.
Sprawdzaj wodze za każdym razem, gdy siodłasz konia. Najszybciej zużywają się szwy i sprzączki w miejscu przypięcia do wędzidła; gumowe okładziny z wiekiem pękają, a z ruchomym wytokiem zawsze trzeba używać stoperów na wodzach – małych skórzanych lub gumowych ograniczników, które nie pozwalają jego kółkom zsunąć się na mocowania wędzidła. Nigdy nie przywiązuj konia za wodze: jeśli szarpnie się do tyłu, może zranić sobie pysk albo zerwać wodze. Skórzane wodze regularnie czyść i konserwuj (zobacz, jak czyścić sprzęt jeździecki); wodze parciane zwykle można prać.
Warto wiedzieć
Angielskie wyrażenie „give free rein” oznacza popuszczenie wodzy i pozwolenie koniowi iść tak, jak chce. Często zapisuje się je błędnie jako „free reign” (reign to panowanie), ale zwrot pochodzi z jeździectwa, a nie od monarchów.
Powiązany sprzęt
Wodze są częścią ogłowia i działają przez wędzidło. Linowe wodze przy bosalu opisujemy na stronie o hackamore, a wodze konia zaprzęgowego – na stronie o uprzęży.
Zdjęcie główne: Olaf Kosinsky, na licencji CC BY-SA 3.0
Zdjęcie: Montanabw, domena publiczna
Zdjęcie: Montanabw, na licencji CC BY-SA 4.0
Przetłumaczono z angielskiego. Przeczytaj oryginał