Obserwuj nasz nowy kanał na YouTube!

Hackamore

Hackamore to ogłowie bez wędzidła. Zamiast na pysk działa na nos, żuchwę, a czasem także na potylicę. Tę samą nazwę noszą trzy zupełnie różne elementy sprzętu: tradycyjny bosal hiszpańskich i kalifornijskich jeźdźców, hackamore mechaniczne z metalowymi czankami oraz sidepull – nowoczesna konstrukcja działająca zwykłym, bezpośrednim naciskiem.

Jasny koń w plecionym bosalu z surowej skóry, z fiadorem i skręcaną liną mecate

Bosal

Klasyczne, „prawdziwe” hackamore to bosal – sztywny nachrapnik z plecionej surowej skóry z ciężkim węzłem pod żuchwą, zwanym heel knot. Wisi na lekkim ogłowiu zwanym hanger. Surowe, niewyszkolone konie często noszą też fiador, cienkie sznurkowe podgardle, które stabilizuje bosal. Wodzą jest mecate – pojedyncza długa lina, tradycyjnie z końskiego włosia, o długości mniej więcej od 20 do 25 stóp, owinięta wokół heel knot, żeby wyregulować dopasowanie, i zawiązana tak, że tworzy zarówno zamkniętą wodzę, jak i długi uwiąz.

Bosal leży spokojnie, dopóki jeździec nie uniesie wodzy. Wtedy naciska na bok nosa i pod żuchwą, a gdy tylko koń ustąpi, znów się rozluźnia. Jeździ się na nim oburącz, jedną wodzą naraz, krótkimi pociągnięciami i oddaniami; stałe ciągnięcie za obie wodze uczy konia jedynie tego, by się na nim opierał.

W tradycji vaquero młody koń zaczyna w grubym bosalu i w miarę nauki przechodzi na cieńsze i lżejsze. Później pod cieniutkim jak ołówek bosalito dodaje się munsztuk typu spade (etap „two-rein”, czyli na dwóch parach wodzy), aż w końcu koń chodzi już tylko na wędzidle jako wyszkolony „bridle horse”. Jeśli robi się to porządnie, trwa to latami. W zawodach reined cow horse nadal istnieją osobne klasy Hackamore, Two Rein i Bridle, a wiele westernowych pokazów pozwala prezentować młodsze konie w bosalu, prowadzone oburącz.

Bosal powinien ściśle przylegać do kształtu nosa, bez szczelin, przez które mógłby się kołysać i obcierać, i leżeć blisko dolnego końca kości nosowej. W spoczynku powinien wisieć spokojnie, nie dotykając żuchwy od spodu, a przepisy pokazów nie dopuszczają tam sztywnego materiału. Dopasowanie może sprawdzić doświadczony trener pracujący z hackamore.

Hackamore mechaniczne

Srokaty koń w hackamore mechanicznym z zakrzywionymi metalowymi czankami i skórzanym nachrapnikiem

Hackamore mechaniczne (zwane też hackamore z czankami lub hackamore angielskim) ma nachrapnik, dwie metalowe czanki i łańcuszek lub pasek pod brodą. Gdy jeździec ciągnie, czanki odchylają się do tyłu i dźwignią dociskają nachrapnik w dół na nos, łańcuszek w górę do rowka podbródkowego, a nagłówek do potylicy – dokładnie tak jak munsztuk. Dłuższe czanki dają większą dźwignię. Hackamore mechaniczne dobrze zatrzymuje, ale słabo skręca, a ponieważ niewielki ruch wodzy daje dużą siłę, wymaga lekkich, spokojnych rąk. Nachrapnik powinien leżeć na kości nosowej, wyraźnie powyżej nozdrzy; ustawiony za nisko przenosi dźwignię na delikatną chrząstkę.

Mimo nazwy nie uważa się go za prawdziwe hackamore. Jest popularne u koni terenowych i rajdowych oraz w konkurencjach na czas, takich jak barrel racing, ale wiele westernowych klas pokazowych go zakazuje. W międzynarodowych skokach przez przeszkody przepisy FEI dopuszczają hackamore.

Sidepull

Sidepull wiszący na haku: nylonowe ogłowie z nachrapnikiem z plecionej surowej skóry i kółkami na wodze po bokach

Sidepull to nachrapnik ze sznura, skóry lub surowej skóry z kółkiem po każdej stronie na wodze. Nie ma dźwigni: pociągnięcie jednej wodzy kieruje nos w tę stronę. Dzięki temu jest łatwy do zrozumienia zarówno dla konia, jak i dla jeźdźca i często używa się go przy zajeżdżaniu młodych koni. Wersja angielska, jumping cavesson, czyli hackamore skokowe, ma ciężki skórzany nachrapnik, często ze stalową linką w środku. Ostrość sidepulla zależy od tego, jak twardy i cienki jest jego nachrapnik.

Główne rodzaje

Rodzaj Do czego służy
Bosal Zajeżdżanie i wykańczanie koni w tradycji vaquero; westernowe klasy hackamore
Hackamore mechaniczne Dźwignia bez wędzidła: jazda terenowa, rajdy, konkurencje szybkościowe, niektóre konkursy skoków
Sidepull Nacisk bezpośredni, bez dźwigni: zajeżdżanie młodych koni, jeźdźcy odchodzący od wędzidła
Jumping cavesson Angielski sidepull, czasem spotykany w skokach przez przeszkody

Bezpieczeństwo

Żadne hackamore nie jest z natury łagodne. Szorstkie ręce, złe dopasowanie albo zbyt ciasny nachrapnik mogą poobijać nos i żuchwę, a hackamore mechaniczne używane brutalnie może uszkodzić nos. Bosal to subtelne narzędzie, które w niedoświadczonych rękach może dezorientować konia, więc ucz się go od doświadczonego trenera. Po każdej jeździe sprawdź, czy nie ma otarć ani obrzęków, a gdy pierwszy raz przestawiasz konia na hackamore, jeździj w zamkniętym miejscu, dopóki nie nabierzesz pewności co do hamowania.

Pielęgnacja jest prosta: czyść skórę (zob. jak czyścić sprzęt jeździecki), sprawdzaj, czy surowa skóra nie ma pęknięć ani przerwanych splotów, a w hackamore mechanicznym – czy czanki, nity i łańcuszek nie są zużyte.

Warto wiedzieć

„Hackamore” to zamerykanizowana forma hiszpańskiego słowa jáquima, oznaczającego ogłowie lub kantar; do hiszpańskiego trafiło ono z arabskiego. W angielskich drukach pojawiało się już około 1850 roku.

Powiązany sprzęt

Inne sposoby jazdy bez wędzidła opisuje strona ogłowia bezwędzidłowe. Hackamore mają wspólne nagłówki ze zwykłymi ogłowiami, a długa lina bosalu jest opisana razem z innymi wodzami. Nachrapnik w ogłowiu z wędzidłem to jeszcze inna sprawa.

Sprzęt jeździecki

Zdjęcie główne: Montanabw, na licencji CC BY-SA 3.0

Zdjęcie: Jean, na licencji CC BY 2.0

Zdjęcie: Montanabw, domena publiczna

Przetłumaczono z angielskiego. Przeczytaj oryginał