Obserwuj nasz nowy kanał na YouTube!

Ogłowia bezwędzidłowe

Ogłowie bezwędzidłowe wygląda bardzo podobnie do zwykłego, ale w pysku konia nie ma niczego. Wodze działają za to przez nachrapnik, naciskając na nos, żuchwę, a w niektórych modelach także na policzki i potylicę. Jeźdźcy wybierają je z wielu powodów: koń ma kłopoty z pyskiem albo zębami, młody koń właśnie wymienia zęby, koń po prostu lepiej chodzi bez wędzidła albo jeździec zwyczajnie woli takie rozwiązanie.

Ciemnogniady koń pod jeźdźcem w ogłowiu bezwędzidłowym, z wodzami przypiętymi do kółek po bokach nachrapnika

Główne rodzaje

Rodzaj Do czego służy
Sidepull Wodze przypięte do kółek po bokach nachrapnika; nacisk bezpośredni, dobry do kierowania, łatwy do zrozumienia
Cross-under Paski krzyżują się pod żuchwą; jedna wodza naciska jednocześnie na nos, żuchwę, policzek i potylicę
Ogłowie z kołem (LG) Koło ze szprychami po każdej stronie nachrapnika daje niewielką dźwignię na nos i podbródek
Modele z paskiem pod brodą Każda wodza łączy się pod brodą z przeciwną stroną; nacisk tylko na nos i podbródek
Ogłowie sznurkowe Wierzchowa wersja kantara sznurkowego, z bezpośrednim naciskiem na nos
Bosal lub hackamore mechaniczne Westernowy bosal i hackamore z czankami: zob. hackamore

Sidepull jest najprostszy. Pociągnięcie jednej wodzy kieruje nos konia w tę stronę, bez żadnej dźwigni. Jego angielski kuzyn, jumping cavesson, ma cięższy skórzany nachrapnik, często ze stalową linką w środku.

Kasztanowaty koń w skórzanym ogłowiu bezwędzidłowym typu sidepull z wyściełanym nachrapnikiem i wodzą przypiętą do bocznego kółka

W ogłowiu cross-under każda wodza przechodzi przez kółko z boku nachrapnika, krzyżuje się pod żuchwą i biegnie w górę po przeciwnym policzku do potylicy. Pociągnięcie jednej wodzy zaciska całą pętlę, więc działa ona jednocześnie na nos, żuchwę, dalszy policzek i potylicę. Najbardziej znana jest wersja opracowana przez lekarza weterynarii Roberta Cooka. Krytycy zwracają uwagę, że zanim nacisk zelżeje, paski muszą przesunąć się z powrotem przez kółka, więc zwolnienie nacisku bywa powolne.

Ogłowia z kołem, często sprzedawane jako ogłowia LG, mają po każdej stronie nachrapnika metalowe koło ze szprychami, a wodza jest przypięta do jego obręczy. Gdy wodza obraca koło, dochodzi niewielka dźwignia działająca na nos i podbródek.

Kasztanowaty koń w ogłowiu bezwędzidłowym z kołem – sześcioszprychowe metalowe koło z boku nachrapnika

Jak powinno leżeć

Ogłowie bezwędzidłowe wykonuje całą pracę przez nachrapnik, więc nachrapnik musi leżeć właściwie. Jego miejsce jest na kostnej części nosa, wyraźnie powyżej miękkiej chrząstki wokół nozdrzy, gdzie nacisk może utrudniać oddychanie. Powinien być na tyle luźny, by z przodu nosa zmieściły się pod nim dwa palce dorosłej osoby – to ten sam test co przy każdym nachrapniku – i nie może przyciskać skóry do zębów policzkowych ani obcierać pod brodą. Po jeździe sprawdź, czy nie zostały odciski.

Co mówią badania

Rzetelnych dowodów wciąż jest niewiele, a dotychczasowe badania były małe:

  • W badaniu z 2009 roku z udziałem czterech dwulatków na początku treningu dwa konie zaczynające pracę w ogłowiu z wędzidłem miały wyższe tętno podczas pracy na długich wodzach, a także więcej żuły i częściej otwierały pysk niż dwa konie w ogłowiu bezwędzidłowym.
  • W pracy z 2019 roku zebrano relacje jeźdźców o 66 koniach przestawionych z wędzidła na ogłowie bezwędzidłowe i stwierdzono, że później objawów bólu było znacznie mniej. Były to jednak wspomnienia samych jeźdźców o stanie „przed” i „po”, bez niezależnych obserwatorów, a pierwszym autorem jest Robert Cook, twórca opisanego wyżej ogłowia cross-under.
  • W badaniu z 2021 roku zmierzono nacisk u pięciu koni jeżdżonych w wędzidle z nachrapnikiem polskim, w sidepullu i w cross-underze. Nacisk pod nachrapnikiem był większy w obu ogłowiach bezwędzidłowych niż w wędzidle – przy sidepullu istotnie większy – a autorzy zalecali ostrożność w projektowaniu i stosowaniu ogłowi bezwędzidłowych.

Rezygnacja z wędzidła przenosi nacisk z pyska na nos, żuchwę i potylicę. Ogłowie bezwędzidłowe może bardzo dobrze odpowiadać koniowi, ale nie jest automatycznie łagodniejsze, a koń, który mocno ciągnie na wędzidle, może ciągnąć równie mocno bez niego.

Co mówią federacje

W międzynarodowym ujeżdżeniu FEI nadal obowiązuje wędzidło: ogłowie wędzidłowe albo munsztukowe. Z kolei przepisy FEI w skokach przez przeszkody dopuszczają hackamore i pozwalają przypinać wodze bezpośrednio do ogłowia. Niektóre federacje krajowe otworzyły ujeżdżenie na niższych poziomach dla jeźdźców bez wędzidła. Od stycznia 2025 roku Dania dopuszcza ogłowie bezwędzidłowe lub miękkie hackamore na swoich poziomach E, D i C, a od kwietnia 2025 roku Holandia dopuszcza ogłowia bezwędzidłowe aż do poziomu ZZ-Zwaar. FEIF, która zarządza sportem koni islandzkich, dopuszcza ogłowia bezwędzidłowe na zawodach sportowych i pokazach hodowlanych dla koni w każdym wieku. Hackamore i ogłowia bezwędzidłowe to także częsty widok w rajdach długodystansowych i jeździe terenowej. Przepisy szybko się tu zmieniają, więc przed zgłoszeniem na zawody zawsze sprawdź aktualny regulamin.

Bezpieczeństwo i pielęgnacja

Gdy pierwszy raz próbujesz jeździć na koniu bez wędzidła, zacznij w zamkniętym miejscu, najlepiej z instruktorem, który zna dany model, dopóki nie nabierzesz pewności w skręcaniu i zatrzymywaniu. Czyść i konserwuj skórę jak w każdym ogłowiu (zob. jak czyścić sprzęt jeździecki), sprawdzaj, czy kółka i sprzączki nie są zużyte, a przesuwające się paski cross-undera utrzymuj w czystości, żeby swobodnie zwalniały nacisk.

Powiązany sprzęt

Ogłowia bezwędzidłowe mają wspólne korzenie z hackamore, a nagłówki – ze zwykłymi ogłowiami. O tym, jak działa wędzidło i dlaczego nie jest jedyną odpowiedzią, przeczytasz w części wędzidła; o paskach, które przenoszą twoje sygnały – w części wodze.

Sprzęt jeździecki

Zdjęcie główne: Tsaag Valren, na licencji CC BY-SA 4.0

Zdjęcie: lostinfog, na licencji CC BY-SA 2.0

Zdjęcie: Immerwiederfreitags, na licencji CC BY-SA 2.0 DE

Przetłumaczono z angielskiego. Przeczytaj oryginał