Wytoki i tie-downy
Wytok to pasek albo zestaw pasków biegnący od popręgu w górę między przednimi nogami do wodzy lub nachrapnika. Nie pozwala koniowi zadzierać głowy tak wysoko, że wędzidło przestaje działać, a jeździec ryzykuje uderzenie w twarz. Dobrze wyregulowany wytok nie robi zupełnie nic, dopóki koń niesie głowę normalnie.

Części
Większość angielskich wytoków ma pasek od popręgu, który przechodzi między przednimi nogami, pasek szyjny, który go podtrzymuje (i daje jeźdźcowi coś do złapania w razie kłopotów), oraz małe gumowe kółko, które spina oba paski w miejscu, gdzie się krzyżują. Poszczególne rodzaje różnią się tym, co dzieje się na górnym końcu.
Główne rodzaje
| Rodzaj | Do czego służy |
|---|---|
| Wytok ruchomy | Pasek rozdziela się na dwa, a każdy kończy się kółkiem, przez które przechodzi jedna wodza. Gdy głowa idzie za wysoko, kółka ściągają wodze, a więc i wędzidło, w dół. Skoki, WKKW, polowania, wyścigi |
| Wytok stały | Pojedynczy pasek od popręgu do tylnej części nachrapnika. Ogranicza, jak wysoko może pójść głowa, i działa na nos, a nie na pysk. Konkursy hunterów (show hunters), polo, polowania |
| Wytok irlandzki | Krótki pasek pod szyją z kółkiem na każdym końcu na wodze. Nie wpływa na głowę; nie pozwala wodzom przerzucić się przez głowę, gdy koń się potknie albo jeździec spadnie. Głównie wyścigi |
| Wytok niemiecki | Paski od piersi przechodzą przez kółka wędzidła i przypinają się do kółek na wodzach, co dodaje dźwigni. Pomoc szkoleniowa, bliski krewny brytyjskiego Market Harborough |
| Tie-down | Westernowa wersja wytoku stałego: pasek od popręgu westernowego (cinch) lub napierśnika do nachrapnika, często ze sznura albo skóry. Barrel racing, roping i inne konkurencje na czas |

Jak dopasować każdy z nich
Wytok ruchomy. Gdy koń trzyma głowę w normalnej pozycji, wodze powinny biec w linii prostej od wędzidła do ręki jeźdźca, a kółka lekko zwisać. Jeśli wytok cały czas załamuje wodze w dół, jest za krótki. Zawsze używaj stoperów na wodzach – małych skórzanych lub gumowych ograniczników na każdej wodzy między kółkiem a wędzidłem – żeby kółko nie mogło zsunąć się do przodu i zaczepić o wędzidło albo sprzączkę wodzy. Wymagają ich między innymi Pony Club i British Eventing. Przy ogłowiu munsztukowym lub pelhamie wytok zakłada się na wodzę wędzidłową, nigdy na munsztukową.
Wytok stały. Gdy koń stoi normalnie, powinno się dać podsunąć pasek pod szyją w górę, aż dotknie gardła. Przypinaj go wyłącznie do zwykłego nachrapnika angielskiego albo do górnej, angielskiej części nachrapnika polskiego (flash). Nigdy nie przypinaj go do nachrapnika hanowerskiego ani meksykańskiego, przy których ściągałby w dół miękką część nosa, ani do wędzidła.
Tie-down. Gdy głowa jest w normalnej pozycji, nie powinien w ogóle naciskać na nos; ma zaczynać działać dopiero wtedy, gdy głowa idzie w górę.
Pasek szyjny. Zostaw między nim a kłębem (wzniesieniem u nasady szyi) miejsce na dłoń, żeby nie uciskał, gdy koń się porusza.

Bezpieczeństwo
- Wytoku stałego ani tie-downu nie da się szybko odpiąć. Zbyt krótko wyregulowany nie pozwala koniowi używać głowy i szyi do utrzymania równowagi, a to ma znaczenie na przeszkodach i wtedy, gdy koń się potknie.
- Odepnij tie-down lub wytok stały, zanim wjedziesz do wody albo koń zacznie płynąć. Koń, który poślizgnie się lub przewróci w wodzie i nie może podnieść głowy, może bardzo szybko utonąć.
- Wytok nie zastąpi szkolenia. Jeśli koń z nim walczy, poszukaj przyczyny: zęby, obolały grzbiet, źle dopasowane siodło lub wędzidło albo ciężka ręka. Zapytaj weterynarza, specjalistę od dopasowania siodeł lub instruktora. Ciągłe napieranie na wytok stały może zbudować niewłaściwe mięśnie na spodzie szyi.
- Często sprawdzaj szwy przy kółkach i sprzączki, a skórę czyść i konserwuj razem z resztą sprzętu (jak czyścić sprzęt jeździecki).
Przepisy na zawodach
Przepisy się zmieniają i różnią się w zależności od dyscypliny, kraju i poziomu, więc przed startem zawsze sprawdź aktualny regulamin. W ogólnym zarysie:
- Ujeżdżenie. Wytoki są zabronione na czworoboku konkursowym.
- WKKW. Wytok ruchomy jest dozwolony w próbach skokowych, stały nie, a wielu organizatorów wymaga stoperów na wodzach.
- Skoki przez przeszkody. Według przepisów FEI (międzynarodowych) wytoki ruchome są dozwolone we wszystkich konkursach; stałe tylko w niektórych zawodach krajowych i dziecięcych.
- Amerykańskie konkursy hunterów. Wytoki stałe i ruchome są dozwolone na przeszkodach, ale nie w klasach under saddle ani hack na płaskim.
- Wyścigi. Wytoki ruchome i irlandzkie są powszechne.
- Western. Tie-downy są powszechne w rodeowych konkurencjach na czas, ale w większości ocenianych klas westernowych są niedozwolone.
- Wytoki niemieckie i Market Harborough to pomoce szkoleniowe i są zabronione na większości zawodów.
Warto wiedzieć
Wiele napierśników ma przy piersi kółko do przypięcia wytoku ruchomego, więc jeźdźcy, którzy potrzebują obu, mogą korzystać z jednego elementu sprzętu. Zobacz napierśniki.
Powiązany sprzęt
Wytok działa przez wodze, wędzidło lub nachrapnik, więc trzeba go dobierać razem z ogłowiem, z którym jest używany. Na naszej stronie z nazwami części ogłowia znajdziesz nazwę każdego paska.
Zdjęcie główne: Tsaag Valren, na licencji CC BY-SA 4.0
Zdjęcie: Serge Melki from Indianapolis, USA, na licencji CC BY 2.0
Zdjęcie: Amélie Tsaag Valren, na licencji CC BY-SA 4.0
Przetłumaczono z angielskiego. Przeczytaj oryginał