Obserwuj nasz nowy kanał na YouTube!

Podstawy wiedzy o koniachHipologia

Jak poznać, że koniowi jest zimno: zimowy poradnik derkowania

· The Equinest

Siwy koń na pastwisku na zboczu, w połatanej derce padokowej z kapturem na szyję

Zmarznięty koń drży, mocno przyciska ogon, stoi zgarbiony, a w ciągu kilku tygodni traci na wadze. Zdrowemu koniowi w suchej zimowej sierści, z osłoną od wiatru i dużą ilością siana zwykle jest o wiele wygodniej niż człowiekowi w trzech swetrach, który na niego patrzy. Większość błędów przy derkowaniu bierze się z oceniania konia według tego, jak czuje się człowiek.

Prawdziwe oznaki, że koniowi jest zimno

Nie istnieje jeden test, więc oceniaj konia całościowo.

  • Drżenie. Najwyraźniejszy sygnał. Krótkie drżenie, kiedy mokry koń wchodzi do stajni, to organizm, który robi swoje; drżenie, które nie ustępuje, oznacza, że konia trzeba osuszyć, zapewnić mu schronienie, nakarmić go albo okryć.
  • Postawa. Ogon mocno przyciśnięty, grzbiet wygięty w łuk, nisko opuszczona głowa, zad ustawiony do wiatru i niechęć do ruszenia z miejsca. Stado stłoczone ciasno za jedynym żywopłotem mówi ci coś o schronieniu.
  • Mokra sierść. Zimowa sierść izoluje, bo zatrzymuje powietrze. Przemoczona na wskroś albo oblepiona błotem kładzie się płasko i przestaje działać. Jeśli śnieg leży koniowi na grzbiecie i się nie topi, sierść dobrze spełnia swoje zadanie; jeśli koń jest przemoczony do skóry, traci ciepło.
  • Chłód pod dłonią. Wsuń dłoń pod derkę za kłębem albo połóż ją na piersi i boku konia bez derki. Powinien być suchy i ciepły. Chłodny oznacza za mało okrycia; wilgotny i gorący – za dużo. Końce uszu i dolne części nóg same w sobie są kiepską wskazówką.
  • Utrata wagi. Sygnał powolny, i to ten, który gruba sierść albo derka ukrywa. Przez całą zimę co tydzień sprawdzaj żebra dłońmi, zamiast ufać oczom; jak to robić, pokazuje nasz poradnik o ocenie kondycji ciała.

Oszronione włosy czuciowe i kulki lodu w szczotkach pęcinowych nie świadczą o tym, że koniowi jest zimno – pod warunkiem że sierść pod spodem jest sucha i nikt nie drży.

Drżenie, zgarbiona postawa i mokra sierść to powody, żeby zareagować. Koń, którego po prostu ci żal – jeszcze nie.

Strefa termoneutralna w prostych słowach

Każdy koń ma zakres temperatur, w którym utrzymuje ciepło bez wydatkowania dodatkowej energii. Dolna granica tego zakresu to dolna temperatura krytyczna. Uczelniane służby doradcze (extension services) na północy Stanów Zjednoczonych szacują ją na mniej więcej 18°F (−8°C) dla konia w dobrej kondycji, z pełną, suchą zimową sierścią, i na około 40°F (5°C) dla konia w letniej sierści. Koń mokry lub ostrzyżony jest blisko tej wyższej wartości albo powyżej niej.

Poniżej tej granicy koń nie ma kłopotów – po prostu spala więcej paliwa. Popularna reguła mówi o około 1% energii więcej na każdy stopień Fahrenheita poniżej temperatury krytycznej. Konie też się aklimatyzują – trwa to mniej więcej trzy tygodnie – i dlatego nagły przymrozek w październiku jest dla nich trudniejszy niż stały chłód w styczniu.

Gniady koń stojący obok okrągłej beli siana na zaśnieżonym polu

Siano to grzejnik

Włókno fermentuje w jelicie grubym, a ta fermentacja wytwarza ciepło. Dlatego pierwszą odpowiedzią na mróz jest więcej paszy objętościowej, a nie więcej zboża. W przykładzie wyliczonym przez Utah State University koń ważący 1100 funtów (500 kg) przechodzi z około 19 funtów siana dziennie przy 20°F na około 24 funty przy 0°F. Nasz kalkulator dawki paszy poda ci punkt wyjścia, od którego możesz zacząć, a kalkulator wagi powie ci, ile w ogóle waży koń, którego karmisz.

Do siana potrzebna jest woda. Konie piją mniej, gdy woda jest lodowata, a sucha pasza przy zbyt małej ilości wody to prosta droga do kolki zaparciowej. Wodę o temperaturze około 45–60°F (7–16°C) konie piją; z wiadra pokrytego skorupą lodu przeważnie nie. Jeśli nie masz podgrzewacza, rozbijaj lód co najmniej dwa razy dziennie.

Schronienie, sierść i strzyżenie

Koń zniesie bardzo duży chłód, jeśli jest suchy i osłonięty od wiatru. Deszcz, deszcz ze śniegiem i wiatr odbierają ciepło znacznie szybciej niż spokojny, suchy mróz czy śnieg. Dla większości koni wiata na pastwisku albo gęsty żywopłot są warte więcej niż derka, a według Rutgers pozwalają zaoszczędzić do 20% ciepła ciała w porównaniu ze staniem zupełnie bez osłony.

Zimowa sierść rośnie w odpowiedzi na skracające się dni, a nie na temperaturę, więc zaczyna się pojawiać późnym latem bez względu na pogodę. Rasa ma tu spore znaczenie. Kuc szetlandzki, koń islandzki czy koń jakucki, który żyje dalej na północ niż jakakolwiek inna rasa, zapuszcza sierść, o jakiej koń pełnej krwi angielskiej czy arab mogą tylko pomarzyć.

Koń jakucki w grubej zimowej sierści brnący przez głęboki śnieg

Strzyżenie zmienia wszystko. Ostrzyżonego konia pozbawiono izolacji po to, by mógł pracować bez pocenia się, i trzeba mu ją zastąpić derką zawsze wtedy, gdy nie pracuje. Strzyż tylko tyle, ile wymaga obciążenie pracą.

Wiek i kondycja

Tkanka tłuszczowa to izolacja, więc chudy koń odczuwa chłód szybciej niż okrąglejszy. Stare konie często mają mniej tłuszczu i mięśni, mogą mieć kłopot z przeżuciem wystarczającej ilości siana i bywają odpędzane od schronienia i paszy przez młodszych towarzyszy. Źrebięta i młode konie mają wyższą temperaturę krytyczną niż dorosłe. Pomocy potrzebują też konie chore oraz te, które niedawno przyjechały z cieplejszego klimatu i mają sierść nieodpowiednią do pory roku. Jeśli starszy koń traci zimą na wadze mimo dobrej paszy, to sprawa dla weterynarza, a nie tylko dla wieszaka z derkami.

Rozsądna ściągawka temperatur

To wskazówki, a nie regulamin. Zakładają suchy dzień z niewielkim wiatrem; deszcz i wiatr przesuwają każdego konia o wiersz lub dwa w dół.

Temperatura Pełna zimowa sierść, dobra waga, dostęp do schronienia Koń ostrzyżony, chudy, stary lub niezaaklimatyzowany
Powyżej 50°F (10°C) Nic Zwykle nic; cienka derka bez ocieplenia dla całkowicie ostrzyżonego konia
40–50°F (5–10°C) Nic Derka bez ocieplenia albo lekka derka
30–40°F (od −1 do 5°C) Nic, jeśli jest sucho; nieprzemakalna derka bez ocieplenia w zimny deszcz, gdy nie ma schronienia Lekka lub średnia derka
18–30°F (od −8 do −1°C) Zwykle nic; więcej siana Średnia derka
Poniżej 18°F (−8°C) Więcej siana; derka, jeśli nie ma schronienia albo koń jest mokry Gruba derka, kaptur na szyję, jeśli koń jest ostrzyżony
Poniżej 0°F (−18°C) Derka, jeśli nie ma schronienia; tak czy inaczej dużo siana Gruba derka, schronienie i uważna obserwacja

A potem sprawdzaj konia, nie tabelę. Drżenie oznacza: dodaj ciepła. Pot pod derką oznacza: trochę go ujmij.

Kiedy nie zakładać derki

  • Na mokrego konia. Najpierw go osusz, w razie potrzeby derką osuszającą z wełny lub polaru. Derka założona na mokrą sierść zatrzymuje wilgoć przy skórze.
  • W ciepłe popołudnie. Koń, który w południe poci się pod grubą derką, o północy będzie wilgotny i przemarznięty. Zbyt grube okrywanie to częstszy błąd niż zbyt słabe.
  • Gdy derka przemaka albo źle leży. Przemoczona derka przygniata sierść i szkodzi bardziej niż brak derki. Źle dopasowana obciera łopatki i kłąb do żywego.
  • Bo to tobie jest zimno. Strefa komfortu konia leży znacznie niżej niż nasza.
  • Na tłustego, kudłatego, zdrowego kuca, który ma schronienie. Spalenie zimą odrobiny dodatkowego paliwa nie zaszkodzi zwierzęciu, które i tak ma aż nadto zapasów.

Kiedy zaczniesz derkować, w dużej mierze zobowiązujesz się do tego na cały sezon, bo derka przygniata sierść i zmniejsza izolację, którą koń sam sobie wyhodował. Zdejmuj ją regularnie – najlepiej codziennie, a przynajmniej raz w tygodniu – żeby wyczyścić konia i sprawdzić, czy nie ma otarć, problemów ze skórą i zmian wagi, które inaczej łatwo przeoczyć.

W badaniu opublikowanym w 2016 roku norwescy naukowcy nauczyli 23 konie dotykać symboli oznaczających „załóż derkę”, „zdejmij derkę” lub „bez zmian”. Przy ładnej pogodzie konie prosiły, by zostać bez okrycia, a o derkę prosiły, gdy było mokro, wietrznie i zimno. Mają w tej sprawie własne zdanie, a to zdanie zależy od pogody, a nie od kalendarza.

Więcej zimowej lektury

Nasz poradnik sezonowej opieki obejmuje resztę roku, porady dotyczące opieki i poradnik o stajni omawiają podstawy, a jeśli wolisz po prostu popatrzeć na konie, które cieszą się pogodą, oto konie clydesdale w bitwie na śnieżki.

Źródła: arkusze informacyjne Utah State University Extension i Rutgers Cooperative Extension o opiece nad końmi zimą i derkowaniu; Mejdell i in., „Horses can learn to use symbols to communicate their preferences”, Applied Animal Behaviour Science, 2016. Nie jesteśmy weterynarzami: jeśli twój koń drży i nie może się rozgrzać, traci na wadze albo wydaje się chory, zadzwoń do weterynarza.

Przetłumaczono z angielskiego. Przeczytaj oryginał