Basiskennis over paardenPaardenkunde

Hoe weet je of je paard het koud heeft? Een gids voor dekens in de winter

· The Equinest

Een schimmel op een heuvel in de wei met een opgelapte regendeken en een halsstuk

Een paard dat het koud heeft, rilt, klemt zijn staart tegen zijn lijf, staat ineengedoken en valt in de loop van een paar weken af. Een gezond paard met een droge wintervacht, een windscherm en volop hooi zit er meestal veel comfortabeler bij dan de persoon in drie truien die naar hem staat te kijken. De meeste fouten met dekens komen voort uit het beoordelen van het paard naar hoe de mens zich voelt.

De echte tekenen van een paard dat het koud heeft

Er is geen enkele test die alles zegt, dus kijk naar het hele dier.

  • Rillen. Het duidelijkste teken. Even rillen als een nat paard binnenkomt, is het lichaam dat zijn werk doet; blijft het paard rillen, dan moet het worden drooggemaakt, beschut, gevoerd of toegedekt.
  • Houding. Staart ingeklemd, rug bol, hoofd laag, met de achterhand naar de wind en geen zin om in beweging te komen. Een kudde die dicht opeengepakt achter de enige heg staat, vertelt je iets over de beschutting.
  • Een natte vacht. Een wintervacht isoleert door lucht vast te houden. Doorweekt of vol modder plakt hij plat en werkt hij niet meer. Blijft er sneeuw op de rug van een paard liggen zonder te smelten, dan doet de vacht het goed; is het paard nat tot op de huid, dan verliest het warmte.
  • Koud onder je hand. Schuif een hand onder de deken achter de schoft, of leg hem op de borst en flank van een paard zonder deken. Het moet droog en warm aanvoelen. Koel betekent te weinig bedekking; vochtig en warm betekent te veel. Oorpunten en onderbenen zeggen op zichzelf weinig.
  • Afvallen. Het trage teken, en het teken dat een dikke vacht of een deken verbergt. Leg de hele winter elke week je handen op de ribben in plaats van op je ogen te vertrouwen; onze gids over de conditiescore laat zien hoe.

Bevroren snorharen en ijsballetjes in het behang zijn geen tekenen dat een paard het koud heeft, zolang de vacht eronder droog is en niemand rilt.

Rillen, een ineengedoken houding en een natte vacht zijn reden om in actie te komen. Een paard waar je alleen maar medelijden mee hebt, is dat nog niet.

De thermoneutrale zone, in gewone taal

Elk paard heeft een temperatuurbereik waarin het warm blijft zonder extra energie te verbruiken. De onderkant van dat bereik is de onderste kritische temperatuur. Voorlichtingsdiensten in het noorden van de Verenigde Staten leggen die bij ongeveer 18°F (−8°C) voor een paard in goede conditie met een volle, droge wintervacht, en bij ongeveer 40°F (5°C) voor een paard met een zomervacht. Een nat of geschoren paard zit dicht bij dat hogere getal of erboven.

Onder die grens zit het paard niet in de problemen; het verbrandt gewoon meer brandstof. Een gangbare vuistregel is ongeveer 1% meer energie voor elke graad Fahrenheit onder de kritische temperatuur. Paarden wennen ook aan de kou, een proces dat zo’n drie weken duurt, en daarom valt een plotselinge koudegolf in oktober hun zwaarder dan aanhoudende kou in januari.

Een bruin paard naast een ronde baal hooi in een besneeuwd veld

Hooi is de kachel

Vezels worden in de dikke darm gefermenteerd, en bij die fermentatie komt warmte vrij. Het eerste antwoord op koud weer is dus meer ruwvoer, niet meer krachtvoer. In het rekenvoorbeeld van Utah State University gaat een paard van 1.100 lb (500 kg) van ongeveer 19 lb hooi per dag bij 20°F naar ongeveer 24 lb bij 0°F. Onze voercalculator geeft je een basis om van uit te gaan, en de gewichtscalculator vertelt je om te beginnen hoeveel paard je eigenlijk voert.

Bij hooi hoort water. Paarden drinken minder als het water ijskoud is, en droog ruwvoer met te weinig water is vragen om verstoppingskoliek. Water van ongeveer 45–60°F (7–16°C) wordt gedronken; een emmer met een ijskorst meestal niet. Hak het ijs minstens twee keer per dag stuk als je geen verwarming hebt.

Beschutting, vacht en scheren

Een paard kan heel veel kou aan als het droog is en uit de wind staat. Regen, natte sneeuw en wind onttrekken veel sneller warmte dan windstille, droge kou of sneeuw. Een schuilstal of een dichte heg is voor de meeste paarden meer waard dan een deken, en Rutgers schat de besparing op wel 20% van de lichaamswarmte, vergeleken met helemaal onbeschut staan.

De wintervacht groeit als reactie op de kortere dagen, niet op de temperatuur, dus hij begint eind zomer, wat voor weer het ook is. Het ras maakt veel uit. Een Shetlander, een IJslander of een Jakoetenpaard, dat noordelijker leeft dan welk ander ras ook, krijgt een vacht waar een Engelse volbloed of een Arabier alleen maar van kan dromen.

Een Jakoetenpaard met een dikke wintervacht dat door diepe sneeuw loopt

Scheren verandert alles. Bij een geschoren paard is de isolatie weggehaald zodat het kan werken zonder te zweten, en die isolatie moet door een deken worden vervangen zodra het niet werkt. Scheer niet meer dan het werk vraagt.

Leeftijd en conditie

Lichaamsvet is isolatie, dus een mager paard voelt de kou eerder dan een rond paard. Oude paarden hebben vaak minder vet en spieren, hebben soms moeite om genoeg hooi te kauwen, en kunnen door jongere maatjes bij de schuilplek en het voer worden weggejaagd. Veulens en jonge paarden hebben een hogere kritische temperatuur dan volwassen paarden. Zieke paarden, en paarden die net uit een warmer klimaat zijn aangekomen met de verkeerde vacht voor het seizoen, hebben ook hulp nodig. Valt een ouder paard in de winter af ondanks goed voer, dan is dat een vraag voor je dierenarts, niet alleen voor het dekenrek.

Een verstandige temperatuurgids

Dit is een richtlijn, geen reglement. Ze gaat uit van een droge dag met weinig wind; regen en wind schuiven elk paard een rij of twee naar beneden.

Temperatuur Volle wintervacht, goed gewicht, heeft beschutting Geschoren, mager, oud of niet gewend aan de kou
Boven 50°F (10°C) Niets Meestal niets; een lichte deken zonder vulling voor een volledig geschoren paard
40–50°F (5–10°C) Niets Deken zonder vulling of lichte deken
30–40°F (−1 tot 5°C) Niets als het droog is; een waterdichte deken zonder vulling bij koude regen zonder beschutting Lichte tot middelzware deken
18–30°F (−8 tot −1°C) Meestal niets; extra hooi Middelzware deken
Onder 18°F (−8°C) Extra hooi; een deken als er geen beschutting is of als het paard nat is Zware deken, halsstuk als het paard geschoren is
Onder 0°F (−18°C) Deken als er geen beschutting is; hoe dan ook volop hooi Zware deken, beschutting en goed in de gaten houden

Kijk daarna naar het paard, niet naar de tabel. Rillen betekent: warmte toevoegen. Zweet onder de deken betekent: wat weghalen.

Wanneer je beter geen deken gebruikt

  • Op een nat paard. Maak het eerst droog, zo nodig met een wollen of fleece zweetdeken. Een deken over een natte vacht houdt het vocht tegen de huid vast.
  • Op een warme middag. Een paard dat midden op de dag onder een zware deken zweet, is tegen middernacht vochtig en verkleumd. Te veel deken is een vaker voorkomende fout dan te weinig.
  • Met een deken die lekt of niet past. Een doorweekte deken drukt de vacht plat en maakt het erger dan helemaal geen deken. Een slechte pasvorm schuurt schouders en schoft kapot.
  • Omdat jij het koud hebt. De comfortzone van een paard ligt een flink stuk lager dan de onze.
  • Op een dikke, harige, gezonde pony met beschutting. Een beetje extra brandstof verbranden in de winter is geen slechte zaak voor een dier dat al te goed in het vlees zit.

Als je eenmaal begint met dekenen, zit je daar grotendeels aan vast voor de rest van het seizoen, want een deken drukt de vacht plat en vermindert de isolatie die het paard zelf heeft laten groeien. Doe de deken regelmatig af, dagelijks als het kan en minstens wekelijks, om te poetsen en te controleren op schuurplekken, huidproblemen en de gewichtsverandering die je anders zou missen.

In een onderzoek dat in 2016 werd gepubliceerd, leerden Noorse onderzoekers 23 paarden symbolen aan te raken die “deken aan”, “deken uit” of “geen verandering” betekenden. Bij mooi weer vroegen de paarden om zonder deken te blijven, en als het nat, winderig en koud was, vroegen ze om een deken. Ze hebben er dus een mening over, en die mening volgt het weer, niet de kalender.

Meer leesvoer voor de winter

Onze gids voor verzorging per seizoen behandelt de rest van het jaar, verzorgingstips en stallen behandelen de basis, en als je liever gewoon naar paarden kijkt die van het weer genieten: hier zijn wat Clydesdales die een sneeuwballengevecht houden.

Bronnen: factsheets over winterverzorging en dekens van Utah State University Extension en Rutgers Cooperative Extension; Mejdell et al., “Horses can learn to use symbols to communicate their preferences”, Applied Animal Behaviour Science, 2016. Wij zijn geen dierenartsen: als je paard rilt en niet warm wordt, afvalt of ziek lijkt, bel dan je dierenarts.

Vertaald uit het Engels. Lees het origineel