Basiskennis over paarden

Is mijn paard te dik? Conditiescore eenvoudig uitgelegd

· The Equinest

Strijk met je hand langs de ribben van je paard. Voel je ze makkelijk onder een dunne, verende laag, maar zie je ze niet, dan zit je paard ongeveer goed. Moet je drukken om ze te vinden, dan is het te zwaar, en vind je ze helemaal niet, dan is het zwaarlijvig. Dat is de kern van conditiescoren; de rest is hetzelfde doen op nog vijf plekken en een getal opschrijven.

Een ronde witte pony die in een tuin graast

Het is belangrijk omdat je oog went aan wat het ziet. In een onderzoek in Virginia onder 300 paarden was ongeveer de helft te dik of zwaarlijvig, en onderzoeken in verschillende landen hebben laten zien dat eigenaren hun eigen paarden vaak slanker inschatten dan een getrainde beoordelaar. Als de meeste paarden op stal een beetje te dik zijn, ziet een beetje te dik er normaal uit.

De schaal van Henneke

Het systeem dat de meeste dierenartsen gebruiken, is ontwikkeld door Don Henneke aan de Texas A&M University en werd in 1983 gepubliceerd. Het scoort de vetbedekking van 1 tot 9 door zes delen van het lichaam te bekijken en, belangrijker nog, te voelen. Je hebt er geen hulpmiddelen voor nodig, het werkt bij elk ras en het is de schaal die dierenwelzijnsinspecteurs gebruiken als ze de conditie van een paard objectief moeten beschrijven.

Score Naam Wat je vindt
1 Slecht Uitgemergeld. Wervelkolom, ribben, heupen en staartaanzet steken scherp uit; nergens vet
2 Zeer mager Botten nog steeds duidelijk zichtbaar, met maar een dun laagje erover
3 Mager Ribben goed zichtbaar; een beetje vet over de wervelkolom; heupbeenderen afgerond maar duidelijk
4 Vrij mager Vage contouren van de ribben zichtbaar; een lichte richel langs de rug
5 Gemiddeld Ribben makkelijk te voelen maar niet te zien; rug vlak; schouders en hals gaan vloeiend over in het lichaam
6 Vrij vlezig Ribben te voelen met lichte druk; vet rond de staartaanzet voelt zacht; begin van een groef over de rug
7 Vlezig Ribben alleen te voelen met stevige druk, met vet ertussen; groef over de rug; vet langs de hals en de schoft
8 Dik Ribben moeilijk te vinden; duidelijke groef; dikke hals; zacht vet rond de staartaanzet en aan de binnenkant van de dijen
9 Extreem dik Diepe goot over de rug; uitpuilend, plaatselijk opgehoopt vet over de ribben, staartaanzet, schoft en hals

Voor de meeste paarden ligt het gezonde bereik tussen 4 en 6, met 5 als gebruikelijk doel. Waar precies, hangt af van het type en het werk: een fitte Engelse volbloed in training zit misschien op een slanke 4 tot 5, een inheemse pony die de winter in gaat op 6.

Waar je kijkt en voelt

Geef elk van de zes zones een score van 1 tot 9 en neem daarvan het gemiddelde. Gebruik je vlakke hand en stevige druk; een wintervacht verbergt heel wat, in beide richtingen.

  1. Hals. Voel langs de kam, de bovenlijn onder de manen. Die hoort stevig en smal te zijn, niet dik of wiebelig.
  2. Schoft. Bij een mager paard steekt die scherp omhoog; bij een dik paard is hij in het vet verdwenen.
  3. Achter de schouder. Vlak achter de elleboog en het schouderblad, waar de singel ligt, ontstaat een vetkussen.
  4. Ribben. De nuttigste losse controle. Makkelijk te voelen maar niet te zien: dat is een 5.
  5. Lendenen en rug. Een richel betekent te mager; vlak is goed; een goot waar je water in kunt gieten, betekent te dik.
  6. Staartaanzet. Vet voelt hier zacht en sponzig aan en vormt kussens aan weerszijden van de staart.

Twee waarschuwingen. Een dikke buik is geen vet: het kan een hooibuik zijn, een dracht of wormen, en magere paarden hebben er vaak een. En verschillende types slaan vet verschillend op, dus een cob en een renpaard met dezelfde score zien er niet hetzelfde uit. Voel, kijk niet alleen.

In Groot-Brittannië kom je in plaats daarvan soms een schaal van 0 tot 5 tegen, die op dezelfde manier werkt maar minder stappen heeft. We hebben een video van World Horse Welfare die laat zien hoe je daarmee een vetscore geeft.

De vetkam

Vet langs de bovenkant van de hals verdient een eigen score, omdat het nauw samenhangt met insulineproblemen, soms bij paarden die er verder niet dik uitzien. De cresty neck score (vetkamscore), in 2009 gepubliceerd door Carter en collega’s, loopt van 0 tot 5.

Score De kam
0 Geen kam te zien of te voelen
1 Niets te zien, maar een lichte opvulling is te voelen
2 Een zichtbare kam, met vet gelijkmatig verdeeld van nek tot schoft; je kunt hem in je hand nemen en van links naar rechts buigen
3 Vergroot en verdikt, opgehoopt in het midden van de hals; begint zijn soepelheid van links naar rechts te verliezen
4 Sterk vergroot, moeilijk te buigen, soms met dwarse plooien
5 Zo groot dat hij blijvend naar één kant is omgevallen

Een score van 3 of hoger is een waarschuwingssignaal, hoe de rest van het paard er ook uitziet. Voelt een kam ineens harder dan normaal, dan is dat een telefoontje naar de dierenarts waard.

Waarom het ertoe doet

  • Hoefbevangenheid. Overgewicht, en vooral vet op de hals en de staartaanzet, gaat samen met insulinedisregulatie, het hormonale probleem achter de meeste gevallen van grashoefbevangenheid. Hoefbevangenheid is pijnlijk, kan invaliderend zijn en komt vaak terug. Zo kun je de eerste signalen herkennen.
  • Equine metabool syndroom (EMS). De naam voor die combinatie van plaatselijk vet, insulinedisregulatie en risico op hoefbevangenheid. Pony’s, cobs, inheemse rassen, Morgans, Arabieren en andere “zuinige eters” zijn er bijzonder vatbaar voor. De diagnose wordt gesteld met een bloedtest, dus vraag je dierenarts ernaar als je paard 7 of hoger scoort of een vetkam heeft.
  • Slijtage. Extra gewicht belast gewrichten en hoeven, maakt werk zwaarder en vertraagt het afkoelen bij warm weer. Het gaat ook af van het draagvermogen van het paard zelf, nog voordat de ruiter erop zit.
  • De magere kant. Ook een score van 3 of lager vraagt om een verklaring. Gebit, wormen, pijn, ziekte, gepest worden bij de hooiruif of gewoon te weinig voer zijn de gebruikelijke verdachten, en de dierenarts is de plek om te beginnen.

Combineer de score met het gewicht

Een conditiescore vertelt je hoe dik het paard is; het gewicht vertelt je hoeveel paard er is. Je hebt ze allebei nodig. Aan het gewicht alleen zie je het verschil niet tussen een fit paard van 500 kg en een slap paard van hetzelfde gewicht, en een score alleen laat geen langzame verschuiving zien.

Meet de singelomvang en de lichaamslengte en vul ze in bij onze gewichtscalculator, of gebruik een gewichtsmeetlint. Geen van beide is exact, maar ze zijn allebei consequent, en het gaat je om de trend. Noteer elke twee weken het gewicht, de conditiescore en de vetkamscore, op dezelfde plek en op hetzelfde tijdstip van de dag.

Als het antwoord ja is

Een paard laten afvallen gaat langzaam, en de veilige manier is samen met je dierenarts. De grote lijnen zijn altijd ongeveer hetzelfde:

  • Weeg het ruwvoer. Door te schatten is het paard hier terechtgekomen. De voercalculator en de voedingscalculator geven je getallen om mee te beginnen.
  • Laat het niet verhongeren. Veterinaire richtlijnen voor afvallen liggen meestal rond 1,25 tot 1,5 procent van het lichaamsgewicht per dag aan ruwvoer, gemeten als droge stof, en niet minder zonder toezicht van een dierenarts. Te sterk minderen met voer kan hyperlipemie uitlokken, een gevaarlijke stoornis van de vetstofwisseling, vooral bij pony’s, minipaarden en ezels.
  • Schrap calorieën, geen vezels. Laat eerst graan en zoete snoepjes weg (zie wat paarden mogen eten), kies hooi met minder calorieën en vraag je dierenarts of je het moet weken. Houd een vitaminen- en mineralenbalancer in het rantsoen.
  • Beperk het gras. Een graasmasker, stripbegrazing of een paddocktrack verminderen allemaal de opname, terwijl het paard buiten blijft en in beweging is.
  • Voeg beweging toe, als het paard niet kreupel is. Heeft het hoefbevangenheid gehad, vraag dan eerst de dierenarts om toestemming.
  • Mik op langzaam, gestaag afvallen en scoor elke twee weken opnieuw. Reken erop dat het maanden duurt.

Meer ideeën vind je in onze tips om het gewicht van je paard onder controle te houden en in waarom gewicht belangrijk is.

Wij zijn geen dierenartsen. Plotseling gewichtsverlies, een harde of gezwollen kam of elk teken van pijnlijke hoeven vraagt om een dierenarts, niet om een dieetlijstje.

Vertaald uit het Engels. Lees het origineel