Basiskennis over paardenPaardenkunde

Lichaamstaal van paarden lezen: oren, staart en ogen uitgelegd

· The Equinest

Begin bij de oren. Gespitst naar voren betekent dat de aandacht van het paard vóór hem ligt; naar achteren gedraaid betekent dat die achter hem ligt; plat in de nek gelegd betekent: stop met wat je aan het doen bent. Toets die lezing daarna aan de ogen, de neus, de staart en de benen, want één signaal op zichzelf is makkelijk verkeerd te begrijpen. Het hele paard is de zin.

Een vos van achteren gezien, met één oor naar voren en het andere naar achteren gedraaid

Paarden zijn prooidieren die in groepen leven, dus ze zijn gemaakt om stil signalen te geven en elkaar op afstand te lezen. Dat doen ze de hele dag. Hoe meer je ervan kunt lezen, hoe veiliger en prettiger het is om met jou om te gaan.

Oren

Elk oor beweegt afzonderlijk en wijst naar waar de aandacht van het paard is.

Oren Betekent meestal
Allebei gespitst naar voren Geïnteresseerd in iets voor hem; als het hoofd hoog is en het lichaam stijf, erdoor gealarmeerd
Eén naar voren, één naar achteren Verdeelde aandacht; vaak bij een bereden paard dat naar zijn ruiter luistert
Zacht opzij gedraaid, ontspannen Aan het dommelen of op zijn gemak
Snel heen en weer bewegend Onzeker, angstig, probeert iets te lokaliseren
Naar achteren gedraaid maar los Luistert naar achteren, of concentreert zich
Plat naar achteren in de nek gelegd Boos of dreigend. Neem het serieus
Stijf naar achteren gehouden of hangend, met een gespannen gezicht Mogelijk pijn (zie hieronder)

Het verschil tussen “naar achteren” en “plat in de nek” is het eerste dat je moet leren. Oren die naar achteren staan bij een zachte blik, luisteren gewoon. Oren die zo plat liggen dat ze bijna in de manen verdwijnen, met een strakke mond en gerimpelde neusgaten, zijn een dreiging.

Aan de oren lezen paarden ook elkaar. In een onderzoek uit 2014 volgden paarden die tussen twee voeremmers moesten kiezen de kijkrichting van een ander paard op een foto, maar niet als diens oren of ogen bedekt waren. We hebben een hele galerij met paardenoren, als je wilt oefenen.

Ogen

  • Zacht, met hangende oogleden en trage knipperingen: ontspannen.
  • Wijd open, met het wit zichtbaar: bang of erg opgewonden. (Sommige paarden laten altijd wit zien, vooral Appaloosa’s, dus weet wat normaal is voor jouw paard.)
  • Samengeknepen, met het ooglid half gesloten en rimpels of spanning boven het oog: ongerustheid of pijn.
  • Star en strak kijkend, terwijl het paard in zichzelf gekeerd is: vaak pijn of ziekte.

De ogen van een paard zitten aan de zijkanten van zijn hoofd. Dat geeft hem een heel breed gezichtsveld, met een dode hoek recht achter hem en nog een vlak voor zijn neus. Daarom benader je een paard bij de schouder en praat je eerst tegen hem.

Neusgaten, lippen en kin

  • Losse onderlip, zachte ronde neusgaten: ontspannen. Bij een dommelend paard kan de onderlip hangen en wiebelen.
  • Opengesperde neusgaten: hard werken, opwinding of angst.
  • Strakke lippen, een op elkaar geklemde kaak en een kin die afgeplat of samengetrokken lijkt: spanning of pijn.
  • Neusgaten aan de achterkant samengeknepen en gerimpeld, lippen strak getrokken: ergernis, meestal met de oren plat in de nek.
  • Bovenlip omhoog gekruld, neus in de lucht: het flehmen. Het paard trekt een geur naar een speciaal orgaan in zijn neus. Hij lacht je niet uit.
  • Geeuwen wordt nog niet goed begrepen; het kan ontspanning na spanning zijn, en vaak geeuwen kan samengaan met ongemak. Grappig is het nog steeds.

Hoofd en hals

Een laag hoofd met een horizontale hals hoort bij een rustig paard; een hoog hoofd op een stijve hals bij een alert of bang paard. Een laag gestrekte hals met platte oren en de neus naar voren gestoken heet drijven (in het Engels snaking): zo jaagt een paard een ander paard (of jou) weg.

Staart

Staart Betekent meestal
Hangt los, zwaait mee met de pas Ontspannen
Opgeheven of als een vlag gedragen Opgewonden, speels, alert
Strak tegen het lijf geklemd Bang, koud of niet op zijn gemak
Lui heen en weer zwiepend Vliegen
Hard slaand of ronddraaiend Geïrriteerd of pijn; onder het zadel vaak bezwaar tegen het been of de hand van de ruiter

Benen en houding

  • Eén achterbeen rustend op de toon, heup gezakt: aan het ontspannen. Normaal.
  • Schrapen: ongeduld of frustratie; samen met andere signalen: koliek.
  • Stampen: vliegen, of ergernis.
  • Een voorbeen naar voren “gewezen”, of voortdurend het gewicht verplaatsen: pijnlijke hoeven of benen. Bel de dierenarts.
  • Een achterbeen opgetild met de oren naar achteren, of de achterhand naar je toe gedraaid: een waarschuwing dat er een trap kan komen. Ga buiten bereik en naar de schouder.

Alles samen

Ontspannen

Ontspannen vos die met halfgesloten ogen zijn kin op een hek laat rusten

Afbeelding van Ies

Hoofd op schofthoogte of lager. Oren opzij of wat dwalend. Ogen half gesloten, onderlip los. Een achterbeen in rust, staart stil. Langzame ademhaling. Dit is het paard dat je wilt poetsen, ophalen en opzadelen.

Alert

Schimmel die in het gras ligt met het hoofd omhoog en de oren gespitst naar voren

Afbeelding van Armin Ulrich

Hoofd omhoog, beide oren en beide ogen gericht op hetzelfde, neusgaten open, lichaam stil. De staart kan omhooggaan. Een alert paard verzamelt informatie en heeft nog niet besloten wat het ermee gaat doen. Geef het even de tijd om te kijken.

Angstig of bang

Hoofd hoog, het wit van de ogen zichtbaar, oren die heen en weer schieten, neusgaten opengesperd, misschien een luid gesnuif. De mond is gespannen, de spieren zijn hard, de staart is ingeklemd of staat recht omhoog, en de benen staan geen moment stil. Het paard kan herhaaldelijk mesten. Bij een paard slaat angst heel snel om in beweging, dus blijf rustig, blijf uit zijn baan en wikkel het touw niet om je hand.

Met pijn

Pijn is de moeilijkste toestand om te lezen, want een dier dat zich als prooidier heeft ontwikkeld, loopt niet te koop met zwakte. Onderzoekers hebben daarom goed naar het gezicht gekeken. De Horse Grimace Scale, in 2014 gepubliceerd door Emanuela Dalla Costa en collega’s op basis van onderzoek bij paarden die herstelden van een routinematige castratie, scoort zes signalen van 0 tot 2:

  1. oren stijf naar achteren gehouden
  2. aanspanning rond het oog, ooglid half gesloten
  3. spanning boven het oog, zodat de botrichel uitsteekt
  4. opvallende, gespannen kauwspieren
  5. een gespannen mond met een uitgesproken kin
  6. gespannen neusgaten en een afgeplat profiel

Een Deense groep onder leiding van Karina Gleerup beschreef het jaar daarop een sterk vergelijkbaar pijngezicht bij paarden (equine pain face): lage of asymmetrische oren, een hoekig oog met een afwezige, gespannen blik, zijwaarts verwijde neusgaten en spanning in de lippen, de kin en de kaakspieren.

Buiten het gezicht let je op een paard dat achter in de stal staat met het hoofd laag, niet wil bewegen, zijn gewicht verplaatst, naar zijn flanken omkijkt, schraapt, herhaaldelijk gaat liggen en weer opstaat, tandenknarst of zijn voer laat staan. Onder het zadel noemt het Ridden Horse Pain Ethogram van Sue Dyson 24 gedragingen, van oren naar achteren en staartzwiepen tot een open mond en scheef bewegen; een paard dat er acht of meer laat zien, heeft waarschijnlijk een probleem aan het bewegingsapparaat.

Elk van deze signalen is een reden om de dierenarts te bellen. Een paard dat rolt, zweet en naar zijn buik kijkt, heeft koliek tot het tegendeel bewezen is, en dat is een noodgeval.

Boos

Schimmel in een drukke kudde met de oren plat in de nek

Afbeelding van Dani_vr

Oren plat. Neusgaten samengeknepen en gerimpeld, mond strak of open met zichtbare tanden. Hals laag en drijvend, staart slaand. De achterhand draait naar het doelwit, of een achterbeen gaat omhoog. Paarden waarschuwen bijna altijd voordat ze bijten of trappen, en de waarschuwingen lopen ongeveer in die volgorde op. Neem ze serieus, geef het paard ruimte en zoek dan uit waar het bezwaar tegen had. Plotselinge chagrijnigheid bij een normaal vriendelijk paard is heel vaak pijn.

Zij lezen jou ook

Het werkt twee kanten op. In een experiment uit 2016 bekeken paarden foto’s van boze mensengezichten met hun linkeroog, zoals ze dat doen bij dingen die ze als bedreigend zien, en hun hartslag steeg sneller dan wanneer ze blije gezichten te zien kregen. Onderzoekers die de gezichtsspieren van het paard in kaart brachten voor een coderingssysteem met de naam EquiFACS, telden 17 verschillende gezichtsbewegingen, meer dan er bij chimpansees zijn gevonden.

Dus adem uit, laat je schouders zakken en benader het paard schuin. Het paard had jouw stemming al door voordat jij zijn oren opmerkte.

Voor meer gezichten, zie onze galerij met gezichtsuitdrukkingen van paarden; en sta je op het punt een paard in huis te halen, dan behandelt de checklist voor je eerste paard de rest.

Vertaald uit het Engels. Lees het origineel