PaardenkundeBasiskennis over paarden

Paarden met blauwe ogen: welke rassen en kleuren hebben ze?

· The Equinest

Een paard krijgt op een van twee manieren blauwe ogen. Ofwel het draagt twee kopieën van het cream-gen (een cremello, perlino of smoky cream, met ogen die altijd lichtblauw zijn), ofwel het draagt een wit vlekkenpatroon, meestal splashed white of frame overo, waardoor het oog zonder pigment blijft. Daarom duiken blauwe ogen op bij Paints, Quarter Horses, minipaardjes, Tinkers en IJslanders, en maar zelden bij een Arabier of een Fries.

Close-up van een helderblauw oog bij een bruin paard met een witte aftekening op het hoofd

Een blauw oog is geen ander soort oog. Bruine ogen zijn bruin omdat de iris vol pigment zit; haal het pigment weg en wat je ziet is blauw, om dezelfde reden waarom de lucht blauw is. De vraag “welke paarden hebben blauwe ogen?” is dus eigenlijk “welke genen zetten het pigment in de iris uit?” Paardenmensen spreken al eeuwen van een glasoog (in het Engels wall eye, glass eye of china eye); we hebben een hele galerij met paarden met een glasoog als je er een paar wilt bekijken.

Route één: een dubbele dosis cream

Hoofd van een perlino met een roze huid, een lichtblauw oog en lange crèmekleurige manen

Het cream-gen is een verdunningsgen: het verbleekt de vachtkleur. Eén kopie maakt van een vos een palomino en van een bruin een buckskin (valk), en laat de ogen bruin. Twee kopieën doen veel meer:

Alle drie zijn ze crème tot gebroken wit, met een roze huid en lichtblauwe ogen, zonder uitzondering. De ogen zijn zacht, melkachtig blauw, merkbaar lichter dan het felle blauw dat je bij een witpatroon ziet. Vroeger werden deze paarden “albino’s” genoemd en weigerden sommige stamboeken ze; het zijn geen albino’s, en die regels zijn grotendeels verdwenen.

Omdat cream eenvoudig overerft, is dit het enige soort blauwogig paard dat je kunt plannen. Twee palomino’s hebben een kans van één op vier op een cremelloveulen; een cremello-ouder geeft cream door aan elk veulen. Probeer de combinaties uit in onze vachtkleurcalculator.

Rassen: elk ras dat cream draagt. Daaronder vallen de Quarter Horse, de Paint, het minipaard, de Welsh pony’s, de Connemara, de IJslander, de Lusitano en de Andalusiër, en de Akhal-Teke, bij wie lichte crèmekleurige vachten deel uitmaken van de roem van het ras. Cream ontbreekt bij de Arabier en komt niet voor bij de Fries, dus een “cremello Arabier” is ofwel niet raszuiver, ofwel geen cremello.

Een lichte, crèmekleurige Akhal-Teke-hengst naast zijn begeleider

Route twee: witpatronen

De andere manier om het pigment in een oog kwijt te raken, is een gen voor witte aftekeningen dragen. De cellen die pigment maken, ontstaan bij de ruggengraat van het embryo en trekken van daaruit naar buiten; witpatronen zijn wat je ziet op de plekken waar ze nooit zijn aangekomen. Als ze de iris niet bereiken, is het oog blauw. Daarom zit een blauw oog door een witpatroon zo vaak in een wit hoofd, en daarom kan een paard één blauw en één bruin oog hebben, of een oog dat half om half is.

Splashed white. Een paard dat eruitziet alsof het met de voeten eerst in witte verf is gedoopt: witte benen, een witte buik en een brede witte bles. Splashed white is bij uitstek het patroon van de blauwe ogen. Het genetische lab van UC Davis, dat erop test, beschrijft deze paarden als “vaak met een of twee blauwe ogen”. Er zijn acht verschillende mutaties bekend. De meest voorkomende, SW1, is vermoedelijk enkele honderden jaren oud en is gevonden bij Quarter Horses, Paints, Appaloosa’s, Morgans, Trakehners, minipaardjes, Shetlanders, Welsh pony’s, Tinkers, Knabstruppers en IJslanders.

Een zwart-wit paard met een grotendeels wit hoofd en een lichtblauw oog

Frame overo. Grillige witte vlekken langs de zijkanten van het lichaam, “ingelijst” door kleur, meestal met veel wit op het hoofd. Een paard met een minimaal frame-patroon kan er bijna eenkleurig uitzien, met alleen een bles en een blauw oog als aanwijzing. Frame komt vooral voor bij Paints, Quarter Horses, minipaardjes en Engelse volbloeden, en er hoort een ernstige waarschuwing bij; zie verderop.

Een vos-wit frame-overopaard dat graast in een droge paddock

Tobiano. De grote ronde vlekken van het klassieke bonte paard. Tobiano’s hebben meestal bruine ogen, al kunnen er een of beide blauw of gedeeltelijk blauw zijn.

Eenkleurige paarden. Een paard met bijna geen wit kan toch een blauw oog hebben, als het een splash- of framegen draagt dat nauwelijks zichtbaar is. Dat zijn de paarden waar mensen van opkijken.

Hoofd van een eenkleurige vos met één helderblauw oog

Daarentegen hebben de meeste dominant witte paarden, wit van neus tot staart, gewone bruine ogen, en dat geldt ook voor schimmels die met de jaren wit zijn geworden. Een witte vacht alleen zegt niets over het oog.

Bijna, maar niet helemaal blauw

  • Champagne. Champagneveulens worden geboren met blauwgroene ogen die amberkleurig worden naarmate ze opgroeien. De American Cream Draft is het bekendste champagneras.
  • Pearl met cream. Een paard met één pearl-gen en één cream-gen lijkt op een dubbele cream, met een lichte huid en blauwe of groene ogen. Dit is een Iberische specialiteit.
  • Tiger eye. Een gele, amberkleurige of feloranje iris die alleen voorkomt bij de Puerto Ricaanse Paso Fino, veroorzaakt door twee varianten van één gen die geen effect op de vacht hebben. Niet blauw, maar wel de moeite van het bekijken waard.

Hoofd van een gold champagne-paard met een licht amberkleurig oog

Is een blauw oog een probleem?

Op zichzelf niet. Een blauwe iris is een iris met minder pigment, geen zieke iris, en er is geen goed bewijs dat blauwogige paarden slechter zien dan bruinogige. Ze zijn niet blind, niet nachtblind en niet wild, wat de oude verhalen van paardenhandelaren ook beweren.

Wat er wél toe doet, komt samen met blauwe ogen voor, maar wordt er niet door veroorzaakt:

  • Roze huid. Blauwe ogen gaan meestal samen met ongepigmenteerde huid eromheen, en roze huid verbrandt. Het ooglid is bij paarden ook de plek waar plaveiselcelcarcinoom het vaakst voorkomt, een vorm van huidkanker die bij voorkeur ongepigmenteerde huid treft, en zonlicht speelt daarbij vermoedelijk een rol. Een vliegenmasker met UV-bescherming is de gebruikelijke voorzorgsmaatregel. Laat elke wond, bult of rauwe plek op een ooglid die niet geneest liever eerder dan later door je dierenarts bekijken.
  • Doofheid. Sommige splashed-whitepaarden zijn doof, omdat dezelfde ontbrekende pigmentcellen ook in het binnenoor nodig zijn. In een onderzoek naar dove Paints hadden alle paarden veel wit op het hoofd en de benen, en de meeste hadden twee blauwe ogen. Veel splashed whites horen prima, en dove paarden kunnen normaal leven en werken, maar het is goed om dit te weten als je paard opvallend weinig onder de indruk lijkt van lawaai.
  • Lethal white. Een veulen dat het framegen van beide ouders erft, wordt helemaal wit geboren en sterft binnen enkele dagen, omdat zijn darmen zich nooit goed hebben ontwikkeld. Daarom moeten framepaarden, ook de paarden die eenkleurig lijken, vóór het fokken een DNA-test krijgen, en daarom wordt frame nooit met frame gekruist. Eén kopie veroorzaakt zo’n probleem niet.

Wil je een blauwogig paard kopen? Koop het gerust. Wil je ermee fokken? Laat eerst testen.

Welke rassen hebben blauwe ogen? Het korte lijstje

Hoe Oogkleur Waar je het ziet
Dubbele cream Lichtblauw, altijd Akhal-Teke, Quarter Horse, Lusitano, Welsh pony’s en Connemara’s, minipaardjes
Splashed white Helderblauw, vaak beide ogen Paint, Quarter Horse, IJslander, Tinker, Shetlander, Morgan
Frame overo Helderblauw, een of beide Paint, Quarter Horse, minipaard, Engelse volbloed
Tobiano Meestal bruin, soms blauw Paint, Tinker, Pintabian
Champagne Blauwgroen bij de geboorte, daarna amber American Cream Draft, Quarter Horse, Tennessee Walking Horse

Meer om te bekijken: onze oude galerijen met blauwogige paarden en nog meer blauwogige paarden, de complete gids over vachtkleuren, en de vachtkleurcalculator als je er zelf een wilt ontwerpen.

Vertaald uit het Engels. Lees het origineel