HipologiaPodstawy wiedzy o koniach
Konie o niebieskich oczach: które rasy i maści je mają?
Koń może mieć niebieskie oczy z jednego z dwóch powodów. Albo ma dwie kopie genu kremowego (jest cremello, perlino albo smoky cream, a takie konie zawsze mają jasnoniebieskie oczy), albo nosi gen białego wzoru – najczęściej splashed white lub frame overo – który pozostawia oko bez pigmentu. Dlatego niebieskie oczy zdarzają się u koni rasy Paint i Quarter Horse, koni miniaturowych, tinkerów i koni islandzkich, a tylko rzadko u konia arabskiego czy fryzyjskiego.

Niebieskie oko nie jest innym rodzajem oka. Brązowe oczy są brązowe, bo tęczówka jest pełna pigmentu; zabierz pigment, a zobaczysz kolor niebieski – z tego samego powodu, dla którego niebieskie jest niebo. Pytanie „które konie mają niebieskie oczy?” brzmi więc tak naprawdę: „które geny wyłączają pigment w tęczówce?”. Koniarze od wieków nazywają takie oko szklanym, rybim albo porcelanowym; mamy całą galerię koni ze szklanym okiem, jeśli chcesz zajrzeć kilku z nich w oczy.
Droga pierwsza: podwójna dawka genu kremowego

Gen kremowy to gen rozjaśniający: spłukuje kolor sierści. Jedna kopia zmienia konia kasztanowatego w izabelowatego (palomino), a gniadego w jeleniego (buckskin), i zostawia oczy brązowe. Dwie kopie robią znacznie więcej:
- kasztanowata + dwa geny kremowe = cremello
- gniada + dwa geny kremowe = perlino
- kara + dwa geny kremowe = smoky cream
Wszystkie trzy mają maść od kremowej po złamaną biel, różową skórę i jasnoniebieskie oczy – za każdym razem. Oczy są łagodnie mlecznoniebieskie, wyraźnie jaśniejsze od intensywnego, elektryzującego błękitu, jaki daje biały wzór. Dawniej nazywano te konie „albinosami” i niektóre związki hodowców odmawiały ich rejestracji; albinosami nie są, a tamte przepisy w większości zniknęły.
Ponieważ gen kremowy dziedziczy się w prosty sposób, to jedyny rodzaj niebieskookiego konia, którego da się zaplanować. Dwa konie izabelowate mają szansę jeden do czterech na źrebię cremello; rodzic cremello przekazuje gen kremowy każdemu źrebięciu. Wypróbuj różne kombinacje w naszym kalkulatorze maści źrebięcia.
Rasy: każda rasa, w której występuje gen kremowy. Należą do nich Quarter Horse, Paint, konie miniaturowe, kuce walijskie, kuc Connemara, koń islandzki, lusitano i koń andaluzyjski, a także koń achał-tekiński, u którego jasne kremowe umaszczenie jest częścią sławy rasy. Genu kremowego nie ma u konia arabskiego i nie spotyka się go u konia fryzyjskiego, więc „arab cremello” albo nie jest czystej krwi, albo nie jest cremello.

Droga druga: białe wzory
Drugi sposób, by oko straciło pigment, to nosicielstwo genu białych odmian. Komórki wytwarzające pigment powstają w pobliżu kręgosłupa zarodka i wędrują na zewnątrz; białe wzory to miejsca, do których nigdy nie dotarły. Jeśli nie dotrą do tęczówki, oko jest niebieskie. Dlatego niebieskie oko związane z białym wzorem tak często tkwi w białej głowie i dlatego koń może mieć jedno oko niebieskie, a drugie brązowe, albo oko w połowie niebieskie, a w połowie brązowe.
Splashed white. Koń, który wygląda, jakby zanurzono go nogami w dół w białej farbie: białe nogi, biały brzuch i szeroka biała łysina. Splashed white to wzór niebieskich oczu ponad wszystkie inne. Laboratorium genetyczne UC Davis, które wykonuje na niego testy, opisuje te konie jako mające „często jedno lub oba oczy niebieskie”. Znanych jest osiem różnych mutacji. Najczęstsza, nazywana SW1, ma podobno kilkaset lat i stwierdzono ją u koni rasy Quarter Horse i Paint, appaloosa, morganów, koni trakeńskich, koni miniaturowych, kuców szetlandzkich, kuców walijskich, tinkerów, knabstrupperów i koni islandzkich.

Frame overo. Postrzępione białe łaty na bokach ciała, „obramowane” kolorem, zwykle z dużą ilością bieli na głowie. Koń z minimalnym wzorem frame może wyglądać niemal na jednolitej maści, a jedynym śladem wzoru bywa łysina i niebieskie oko. Frame występuje głównie u koni Paint i Quarter Horse, koni miniaturowych i koni pełnej krwi angielskiej, a wiąże się z nim poważne ostrzeżenie, o którym niżej.

Tobiano. Duże, zaokrąglone łaty klasycznego konia srokatego. Konie tobiano mają zwykle brązowe oczy, choć jedno lub oba mogą być niebieskie albo częściowo niebieskie.
Konie jednolitej maści. Koń niemal bez białych odmian i tak może mieć niebieskie oko, jeśli nosi ledwo ujawniający się gen splash albo frame. To właśnie te konie najbardziej zaskakują ludzi.

Dla odmiany większość koni z dominującą bielą, białych od chrap po ogon, ma zwyczajne brązowe oczy, podobnie jak konie siwe, które z wiekiem zbielały. Sama biała sierść nic nie mówi o oku.
Te, które nie są całkiem niebieskie
- Szampańska (champagne). Źrebięta champagne rodzą się z niebiesko-zielonymi oczami, które z wiekiem ciemnieją do bursztynowych. American Cream Draft to najbardziej znana rasa o maści szampańskiej.
- Pearl z genem kremowym. Koń z jednym genem pearl i jednym kremowym wygląda jak koń z podwójnym genem kremowym: ma jasną skórę i niebieskie lub zielone oczy. To specjalność koni iberyjskich.
- Tygrysie oko (tiger eye). Żółta, bursztynowa lub jaskrawopomarańczowa tęczówka, spotykana wyłącznie u portorykańskiego konia Paso Fino, wywołana przez dwa warianty jednego genu, które nie wpływają na sierść. Nie jest niebieska, ale warto się jej przyjrzeć.

Czy niebieskie oko to problem?
Samo w sobie – nie. Niebieska tęczówka to tęczówka z mniejszą ilością pigmentu, a nie chora, i nie ma przekonujących dowodów, że niebieskookie konie widzą gorzej niż brązowookie. Nie są ślepe, nie cierpią na kurzą ślepotę i nie są narowiste, cokolwiek mówią stare opowieści handlarzy końmi.
Rzeczy, które naprawdę mają znaczenie, chodzą w parze z niebieskimi oczami, a nie są przez nie wywoływane:
- Różowa skóra. Niebieskim oczom zwykle towarzyszy niepigmentowana skóra wokół nich, a różowa skóra łatwo ulega poparzeniom słonecznym. Powieka jest też u koni najczęstszym miejscem występowania raka płaskonabłonkowego – nowotworu skóry, który upodobał sobie skórę bez pigmentu – i uważa się, że swoją rolę odgrywa tu światło słoneczne. Standardowym środkiem ostrożności jest maska przeciw owadom z filtrem UV. Każdą rankę, guzek czy otarcie na powiece, które się nie goi, powinien raczej prędzej niż później obejrzeć weterynarz.
- Głuchota. Niektóre konie splashed white są głuche, bo te same brakujące komórki barwnikowe są potrzebne w uchu wewnętrznym. W jednym z badań głuchych koni rasy Paint wszystkie miały dużo bieli na głowie i nogach, a większość – oba oczy niebieskie. Mnóstwo koni splashed white słyszy doskonale, a głuche konie mogą normalnie żyć i pracować, ale warto o tym wiedzieć, jeśli twój koń wydaje się dziwnie obojętny na hałas.
- Lethal white (śmiertelna biel). Źrebię, które odziedziczy gen frame po obojgu rodzicach, rodzi się całe białe i umiera w ciągu kilku dni, bo jego jelita nigdy prawidłowo się nie rozwinęły. Dlatego konie frame, także te, które wyglądają na jednolitej maści, przed kryciem powinny przejść test DNA i dlatego nigdy nie kojarzy się frame z frame. Pojedyncza kopia genu nie powoduje takiego problemu.
Jeśli kupujesz niebieskookiego konia – kupuj śmiało. Jeśli chcesz go rozmnażać – najpierw zrób test.
Które rasy mają niebieskie oczy? Krótka lista
| Skąd | Kolor oczu | Gdzie je zobaczysz |
|---|---|---|
| Podwójny gen kremowy | Jasnoniebieskie, zawsze | Koń achał-tekiński, Quarter Horse, lusitano, kuce walijskie i Connemara, konie miniaturowe |
| Splashed white | Jaskrawoniebieskie, często oba | Paint, Quarter Horse, koń islandzki, tinker, kuc szetlandzki, morgan |
| Frame overo | Jaskrawoniebieskie, jedno lub oba | Paint, Quarter Horse, konie miniaturowe, koń pełnej krwi angielskiej |
| Tobiano | Zwykle brązowe, czasem niebieskie | Paint, tinker, pintabian |
| Szampańska (champagne) | Niebiesko-zielone po urodzeniu, potem bursztynowe | American Cream Draft, Quarter Horse, Tennessee Walking Horse |
Więcej do oglądania: nasze starsze galerie koni o niebieskich oczach i kolejnych koni o niebieskich oczach, pełny przewodnik po maściach koni i kalkulator maści źrebięcia, jeśli chcesz takiego konia zaprojektować.
Przetłumaczono z angielskiego. Przeczytaj oryginał