PaardenpretBasiskennis over paarden
Stalgericht, kribbebijten, bombproof: paardenjargon uitgelegd voor niet-paardenmensen

Paardenmensen spreken een dialect waarin “groen” geen kleur is, “zuiver” niets met schoon te maken heeft en “een beetje voorwaarts” een waarschuwing is. Is iemand in je omgeving zulke dingen gaan zeggen, dan lees je hier wat ze betekenen. Elke definitie klopt; het commentaar krijg je er gratis bij. Voor de volledige naslagversie kun je terecht in onze woordenlijst met paardentermen en de rest van de woordenlijsten.
Het karakter van het paard, in code
Stalgericht (barn sour)
Een paard dat niet van huis weg wil. Het weigert, plant zijn benen in de grond of draait om als je het bij de stal vandaan stuurt, en legt de terugweg vervolgens in dubbel tempo af. Ondanks het Engelse sour heeft het niets met zure melk te maken.
Kuddegebonden (buddy sour, ook herd bound)
Hetzelfde probleem, alleen is thuis hier een ander paard. Haal het maatje weg en je krijgt luidkeels gehinnik, rondjes draaien en een verlatingsdrama waar een opera zich voor zou schamen.
Bakmoe (ring sour)
Een paard dat genoeg heeft van rijbanen en dat bij het hek laat merken. Meestal een teken van te veel drillen en te weinig afwisseling. Het paard heeft een punt.
Bombproof (verkeersmak, schrikvrij)
Een paard dat rustig blijft bij verkeer, vlaggen, honden, fietsen en fanfares. Geen garantie, wat de advertentie ook belooft. Elk bombproof paard heeft één ding, en je ontdekt wat dat is op het slechtst denkbare moment. (We houden een veldgids bij.)
Dead broke (doodbraaf)
Uitzonderlijk goed gereden en rustig. Een compliment voor het paard. Broke betekent ook blut, en dat is toevallig ook de financiële situatie van de eigenaar.
Groen
Onervaren: een paard (of ruiter) dat nog aan het begin van de opleiding staat. Heeft niets met kleur te maken; daarom is een “groene vos” heel logisch.
Groen op groen
Een beginnende ruiter op een onervaren paard. De traditionele waarschuwing op stal: groen plus groen wordt bont en blauw.
Heet
Energiek, gevoelig en snel van reactie. Geen temperatuur en geen compliment over zijn uiterlijk. Het tegenovergestelde is rustig of, minder vriendelijk, doof voor de kuit.
Heetbloed, koudbloed, warmbloed
Types, geen lichaamstemperaturen. Heetbloeden (volbloeden) zijn de lichte, snelle, reactieve rassen zoals de Arabier en de Engelse volbloed. Koudbloeden zijn de zware, rustige trekpaardrassen zoals de Percheron en de Clydesdale. Warmbloeden zijn de sportpaarden die tussen die twee in zijn gefokt. Het zijn allemaal zoogdieren met dezelfde normale lichaamstemperatuur.
Voorwaarts
Wil graag vooruit. “Lekker voorwaarts” betekent gewillig. “Erg voorwaarts” betekent dat je vroeg zult aankomen.
Fris
Vol energie, meestal na een tijdje rust of op de eerste koude herfstochtend. Een fris paard is niet stout. Het heeft gewoon meer te geven dan er gevraagd werd.
Kijkerig
Geneigd om naar dingen te staren en te overwegen ervandoor te gaan. Eén trapje onder schrikachtig, wat betekent dat het er ook echt vandoor gaat.
Merrieachtig
Gedrag dat mensen wijten aan het feit dat ze een merrie is: eigenwijs, kittelig, gevoelig over haar ruimte. Soms gekoppeld aan het feit dat ze hengstig is. Vaak gewoon een mening, en die houdt ze stevig vast.
Leermeester (schoolmaster)
Een ouder, ervaren paard dat het werk beter kent dan de ruiter en het hem leert. Zijn gewicht in goud waard, en meestal weet hij dat ook. Amerikanen zeggen soms packer: een paard dat zijn ruiter veilig rondbrengt, wat die ruiter daarboven ook uitspookt.
Op de knopjes
Zo goed gereden dat de juiste hulp elke keer de juiste beweging oplevert. Het addertje onder het gras: je moet wel weten waar de knopjes zitten.
Husband horse (letterlijk: echtgenotenpaard)
Een rustig, vergevingsgezind paard voor het gezinslid dat twee keer per jaar rijdt. Geen opmerking over iemands huwelijk.
Grasmaaier (pasture puff, ook pasture ornament)
Een paard dat maar één taak heeft: decoratief in de wei staan, vanwege pensioen, een blessure of de drukke agenda van de eigenaar.
Gewoonten met vreemde namen
Kribbebijten (cribbing, ook crib-biting)
Het paard zet zijn voortanden op een harde rand, zoals een hekbalk of een staldeur, kromt zijn hals, trekt naar achteren en slikt met een knorrend geluid lucht in. Heeft niets met babywiegjes of spieken bij een examen te maken, zoals het Engelse woord doet vermoeden. Het is een stereotypie, herhaald gedrag dat samenhangt met de manier waarop het paard wordt gehouden: studies koppelen het aan weinig weidegang, weinig ruwvoer en veel krachtvoer. Het slijt tanden en hekken af, en het wordt eerder beheerst dan genezen, met meer weidegang, meer ruwvoer en meer gezelschap. Volgens de stalwijsheid kijken paarden het van elkaar af; dat is wetenschappelijk nooit aangetoond.
Luchtzuigen (windsucking)
Hetzelfde lucht slikken, maar zonder zich ergens aan vast te houden. Ja, dat is echt iets anders, en ja, paardenmensen zullen je verbeteren.
Weven
Heen en weer zwaaien van het ene voorbeen op het andere, meestal boven een staldeur. Nog een stereotypie, meestal een teken dat het paard meer beweging en gezelschap wil dan het krijgt.
Koudruggig
Een paard dat ineenkrimpt, zijn rug bolt of doorzakt als het zadel erop gaat of als de ruiter net in het zadel zit, en dat er na een paar passen meestal overheen is. Soms een gewoonte, soms pijn; daarom is de verstandige eerste stap een dierenarts en een zadelpasser.
Singeldwang (girthy, ook cinchy)
Heeft bezwaar tegen het aansingelen: oren plat, happen in de lucht, opzwellen als een doedelzak. Net als koudruggigheid kan het op ongemak wijzen, onder meer door maagzweren, dus het is de moeite waard om het bij je dierenarts te melden in plaats van het weg te lachen.
Vastliggen (cast)
Niet het gips om een gebroken been, zoals het Engelse woord doet denken. Een paard dat vastligt, is gaan liggen of heeft gerold zo dicht bij een muur of hek dat het zijn benen niet onder zich kan krijgen om op te staan. Het is een echte noodsituatie: het paard kan wild om zich heen slaan, dus haal ervaren hulp en blijf buiten bereik van de benen.
Lichaam en gezondheid
Hand
De eenheid waarin paarden worden gemeten, tot het hoogste punt van de schoft. Eén hand is vier inch. Het getal na de punt staat voor inches, niet voor tienden, dus 15.2 betekent vijftien hands en twee inch, en na 15.3 komt 16.0. Een paard dat te koop staat met 15.5 hands bestaat niet.
Zuiver (sound)
Niet kreupel; loopt gelijkmatig, zonder tekenen van pijn. “Loopt hij zuiver?” is de eerste vraag over elk paard. “Zuiver genoeg voor het gebruik” (serviceably sound) betekent zuiver genoeg voor het beschreven werk, en die zin moet je langzaam lezen.
Niet helemaal lekker (off)
Een klein beetje kreupel, of niet helemaal in orde. Zoals in “hij loopt achter niet helemaal lekker.” Paardenmensen zien dit vanaf de andere kant van een wei en kunnen niet uitleggen hoe.
Leeft van de lucht (easy keeper, in Groot-Brittannië good doer)
Een paard dat dik blijft op heel weinig voer. Het klinkt als een zegen, maar het is een dagtaak, want juist deze paarden lopen het meeste risico op overgewicht en hoefbevangenheid. Onze gewichtscalculator, voercalculator en gids voor het scoren van de lichaamsconditie helpen je het bij te houden.
Slechte voerverwerker (hard keeper, poor doer)
Het tegenovergestelde: eet als een paard en ziet er nog steeds uit als een kapstok. De moeite waard om met je dierenarts over gebit, wormen en voeding te praten.
Hooibuik
Een ronde, laaghangende buik bij een paard dat langs de bovenlijn behoorlijk mager kan zijn. Wordt vaak toegeschreven aan ruwvoer van slechte kwaliteit. Niet hetzelfde als te dik zijn.
Raspen (floating)
Het wegvijlen van de scherpe punten die door slijtage op de tanden van een paard ontstaan. Wordt gedaan door een dierenarts of paardentandarts, meestal een of twee keer per jaar. Ondanks de Engelse naam komt er geen water aan te pas.
Koliek
Het enige woord op deze pagina waar niemand grappen over maakt. Het betekent buikpijn, en het varieert van mild tot levensbedreigend. Een paard dat met zijn voorbeen schraapt, rolt, zweet, naar zijn flanken kijkt of zijn eten laat staan, heeft meteen een telefoontje naar de dierenarts nodig.
Klophengst (proud cut)
Een ruin die zich nog steeds als een hengst gedraagt. Volgens de traditie komt dat door een slordige castratie. Dierenartsen zeggen dat als er echt hormonen in het spel zijn, de gebruikelijke oorzaak een niet-ingedaalde testikel is, en dat veel “klophengstgedrag” gewoon aangeleerd is. Een bloedtest kan uitsluitsel geven.
Coggins
In de Verenigde Staten de bloedtest op infectieuze anemie bij paarden, genoemd naar de dierenarts die hem ontwikkelde, Dr. Leroy Coggins. “Heb je je Coggins?” betekent “heb je de papieren om te reizen of aan een wedstrijd mee te doen?” en is nooit een vraag over een persoon.
Chestnut
In het Engels een kleur (vos), en ook de kleine hoornige plek aan de binnenkant van elk been (de zwilwrat). Een chestnut heeft dus vier chestnuts. Een schimmel ook.
Straal (frog)
Het rubberachtige, V-vormige kussen aan de onderkant van de hoef. Zie onze gids over de anatomie van de hoef. Ondanks de Engelse naam (frog is kikker) worden er geen amfibieën gekwetst.
Wie is wie
Ruin
Een gecastreerd mannelijk paard. De meeste mannelijke rijpaarden zijn ruinen, omdat de meeste hengsten met heel andere dingen bezig zijn.
Hengstveulen en merrieveulen
Een jong mannelijk en een jong vrouwelijk paard. Een jong van beide geslachten is een veulen; “hengstveulen” is niet het woord voor allemaal.
Paard zonder papieren (grade horse)
Een paard zonder stamboekpapieren of bekende afstamming. Vaak een uitstekend paard. Het paard heeft zich nooit druk gemaakt om de papieren.
Linkerkant en rechterkant (near side en off side)
De linker- en rechterkant van het paard. Volgens de traditie leid je, zadel je en stijg je op aan de linkerkant.
Dingen die paardenmensen zeggen
Harnachement (tack)
Zadels, hoofdstellen en de rest van de rijuitrusting. Tacking up is alles omdoen, oftewel opzadelen. Niet te verwarren met het Engelse tacky (plakkerig), zoals het harnachement na een regenbui aanvoelt. Begin met de termen voor Engels harnachement.
Uitmesten
Mest en natte bodembedekking uit de stal halen. Elke dag, ook op verjaardagen en op kerstochtend.
Turnout
Ofwel de tijd die een paard los in de wei doorbrengt, ofwel hoe verzorgd paard en ruiter er op een wedstrijd uitzien. “Goede turnout” is op een wedstrijd een compliment. “Heeft meer turnout nodig” is een advies over een paard dat zich verveelt.
Aan het bit
Niet erop kauwen. Het paard accepteert een zacht contact met de handen van de ruiter en werkt door met zijn hele lichaam. Ruiters besteden er tientallen jaren aan. Zie onze dressuurwoordenlijsten om te zien waar het toe leidt.
Verkeerde galop
In galop grijpt het ene voorbeen verder naar voren dan het andere, en op een volte hoort dat het binnenbeen te zijn. Is dat niet zo, dan staat er ergens al een instructeur te roepen.
Halve parade
Een kort, nauwelijks zichtbaar signaal van de ruiter om het paard opnieuw in balans te brengen. Iedereen is het erover eens dat het essentieel is. Geen twee instructeurs leggen het op dezelfde manier uit.
“Ik ga even vijf minuutjes naar stal.”
Reken erop dat ze pas na donker terug zijn.
Verder lezen
Zodra de basis duidelijk is: elke discipline heeft zijn eigen dialect. Denk aan termen voor Engelse wedstrijden, termen voor westernwedstrijden, reining, cutting, roping en de woordenlijst van de rensport. Of sla de woordenschat over en leer al doende in Stable Days.
Vertaald uit het Engels. Lees het origineel