Basiskennis over paarden
Woordenlijst met paardentermen

Een paar basisbegrippen om je op weg te helpen in de paardenwereld (op alfabetische volgorde van de Engelse term).
A
Boven de hand (above the bit)
Als een paard zich naar voren strekt en zijn hoofd optilt om het bit boven de hand van de ruiter te krijgen.
Acre (acre)
Een oppervlaktemaat voor land – gelijk aan 4.840 vierkante yard of 43.560 vierkante voet.
Actie (action)
Een algemene term voor de manier waarop een paard zich voortbeweegt en hoe het zijn benen gebruikt. Omvat de mate van expressie en buiging van de beengewrichten, maar ook de houding van hoofd, hals en staart. Welke actie gewenst is, verschilt per ras en discipline.
B
Baal (bale)
Hoeveelheid hooi gelijk aan 10 plakken hooi
Vastzetten (balk)
Weigeren om in beweging te komen.
Ongezadeld rijden (bareback)
Rijden zonder zadel.
Onbeslagen (barefoot)
Een onbeslagen paard draagt geen ijzers.
Staldrang (barn sour)
Een paard dat zich vastzet als het de stal of het stalterrein moet verlaten.
Tel (beat)
Eén stap binnen de gang van een paard; kan één been of twee betreffen.
Bodembedekking (bedding)
Houtsnippers, stro of krullen op de vloer van de box, om vocht op te nemen en voor een zachte ondergrond te zorgen.
Achter de hand (behind the bit)
Als een paard het contact met het bit ontwijkt door zijn hoofd omlaag te brengen.
Springschoenen (bell boots)
Rubberen beschermers (in de vorm van een klok) die over de hoef van een paard vallen om die tijdens het werk te beschermen.
Bit (bit)
Het deel van het hoofdstel dat in de mond van het paard ligt en waaraan de teugels vastzitten.
Schabrak (blanket)
Een term voor het witpatroon van sommige appaloosa’s.
O-benig (bowed hocks)
Een fout in de bouw waarbij de spronggewrichten van de achterbenen naar buiten draaien.
Verdikte pees (bowed tendons)
Een pees die voortdurend ontstoken blijft. Leidt meestal niet tot kreupelheid, maar de pees is minder sterk, wat weer andere problemen kan geven.
Ras (breed)
Een groep paarden met een eigen, herkenbare genetica; de dieren die voor elk ras erkend zijn, worden in officiële stamboeken bijgehouden.
Fokmateriaal (breeding stock)
Een hengst of merrie die aan de gestelde eisen voldoet en daardoor in het stamboek van een bepaald ras ingeschreven kan worden.
Hoofdstel (bridle)
Wordt op het hoofd van het paard gedragen en gebruikt om het te sturen; een hoofdstel bestaat uit het kopstuk, het bit, de teugels, de kinriem en de bakstukken.
Uitgeschoren manenstuk (bridle path)
Het stuk tussen de voorlok en de manen dat meestal wordt weggeschoren, zodat het hoofdstel daar goed kan liggen.
Bronco (bronco)
Ook bronc genoemd
Een paard dat nooit is ingereden of getemd.
Fokmerrie (broodmare)
Een merrie die alleen voor de fokkerij wordt gebruikt.
Paardenhorzel (bot fly)
Een vlieg die vaak rond paarden te vinden is en op een grote bij lijkt. Hij legt kleine witte eitjes op de benen en de buik van paarden. Worden die ingeslikt, dan trekken de larven naar de maagwand, waar ze zich vastzetten.
Bokken (buck)
Als een paard omhoog springt, zijn rug bolt en met zijn achterbenen uitschopt.
C
Galop (canter)
Ook lope of langzame galop genoemd
Een drietaktgang – Engelse rijstijl.
Vastliggen (cast)
Een paard ligt vast als het zo dicht bij een hek of muur is gevallen of gaan liggen dat het niet zonder hulp overeind kan komen.
Zwilwrat (chestnut)
Een benig uitsteeksel aan de binnenkant van het onderste deel van elk voorbeen.
Singel (cinch)
In het Engels ook girth genoemd
Het onderdeel van het harnachement dat het zadel op het paard houdt.
Koudbloed (cold-blooded)
Paarden met wortels in de trekpaardrassen en de zware oorlogspaarden. Koudbloedrassen ontstonden vaak in koudere klimaten en hebben doorgaans een dikke vacht, lange kootharen en een zware botbouw.
Biest (colostrum)
De eerste melk van een merrie, rijk aan eiwitten, suikers en globulinen. De globulinen geven het veulen essentiële eiwitten mee die tijdelijke afweer bieden tegen infectieziekten.
Koliek (colic)
Krampen van de darmen die bij paarden krampende pijn veroorzaken. Symptomen zijn onder meer zweten, overmatig rollen en naar de buik trappen.
Jonge hengst (colt)
Een niet-gecastreerd mannelijk paard jonger dan 4 jaar.
Exterieur (conformation)
De algehele bouw van het paard. Verschilt per ras.
Contragalop (countercanter)
Galopperen op de verkeerde voet.
Koehakkig (cow hocks)
Een fout in de bouw waarbij de spronggewrichten van de achterbenen naar binnen draaien.
Veepaard (cow horse)
Een paard dat is getraind om te werken bij het vangen met de lasso, het cutten of het drijven van kuddes koeien.
Kribbebijten (cribbing)
Als een paard een horizontaal voorwerp in zijn mond neemt en zijn slokdarm oprekt om lucht te zuigen. Dit gedrag is een stereotypie die samenhangt met voeding en houderij, waarschijnlijk met een erfelijke aanleg (er is geen goed bewijs dat paarden het van elkaar leren), en het kan dwangmatig worden.
Roskam (curry comb)
Een paardenborstel van metaal, plastic of rubber met kleine tandjes, waarmee je in cirkelende bewegingen poetst. Vaak de eerste borstel die je gebruikt.
Cuttingpaard (cutting horse)
Veepaarden die worden gebruikt om bepaalde runderen uit de kudde te halen om ze te brandmerken. Er zijn ook cuttingwedstrijden.
D
Moeder (dam)
De moeder van een paard.
Diagonaal (diagonal)
Een diagonaal benenpaar in draf: rechtsvoor en linksachter of linksvoor en rechtsachter. In de Engelse rijstijl rijdt de ruiter licht (“posting”), dat wil zeggen dat hij naar voren omhoog komt wanneer het buitenvoorbeen in de pas omhoog gaat.
Ezel (donkey)
Ook burro genoemd
Een gangbare naam voor een lid van de ezelfamilie.
Aalstreep (dorsal stripe)
Een donkere lijn van de basis van de manen tot de staartwortel; dit is een primitieve aftekening bij paarden met een dun-verdunningsgen.
Trekpaard (draft horse)
Een van de zware paardenrassen, oorspronkelijk gefokt voor landbouw of zwaar vrachtwerk. Gemiddeld 1.500 – 2.200 pond en tot 17 hands hoog. Hiertoe behoren de Percheron, het Belgisch trekpaard en de Clydesdale.
Dressuur (dressage)
Een Engelse discipline die vaak paardenballet wordt genoemd. Een van de drie disciplines op de Olympische Spelen.
E
Paardachtigen (equine)
De familie Equidae, waartoe paarden, ezels en zebra’s behoren.
Rijkunst (equitation)
De kunst van het paardrijden.
Eventing (eventing)
Wedstrijden met drie onderdelen: dressuur, cross-country en parcoursspringen.
Verruimen (extension)
Snelheid en paslengte in een gang vergroten terwijl het oorspronkelijke ritme behouden blijft.
F
Rechterkant (far side)
De rechterzijde van het paard.
Hoefsmid (farrier)
Smeedt hoefijzers in het vuur en past ze aan de hoeven van paarden.
Behang (feathers)
Haar aan de kogel dat bij sommige trekpaardrassen zo lang groeit dat het de hoeven bedekt.
Jonge merrie (filly)
Een vrouwelijk paard jonger dan 4 jaar.
Plak (flake)
Hoeveelheid hooi; er gaan 10 plakken in een baal.
Tanden raspen (floating teeth)
De tanden van een paard groeien hun hele leven door, en het wegvijlen van scherpe randen heet tanden raspen.
Vliegende galopwissel (flying lead change)
Van de ene galopvoet naar de andere wisselen zonder de gang te onderbreken.
Veulen (foal)
Een jong paard of jonge pony die nog bij zijn moeder drinkt.
Straal (frog)
Een schokdempend, wigvormig kussen in de zool van de hoef dat bij elke stap als eerste de grond raakt.
Foxtrot (fox trot)
Een gebroken diagonale gang met een heel kenmerkend ritme. Dat ritme ontstaat doordat de voorvoet een fractie van een seconde eerder van de grond komt dan de tegenoverliggende achtervoet neerkomt. Er staan altijd twee voeten op de grond, waardoor deze gang heel soepel zit.
G
Gang (gait)
Een patroon van zich herhalende voetbewegingen bij het voortbewegen, waaronder stap, draf en galop.
Gangenpaard (gaited horse)
Een paard met opvallende gangen, gefokt voor comfort op plantages. Hiertoe behoren de American Saddlebred, het Morgan-paard en de Tennessee Walking Horse.
Rengalop (gallop)
Een viertaktgang en het snelst wat een paard kan.
Ruin (gelding)
Een gecastreerd mannelijk paard.
Glasoog (glass-eyed)
Een paard met blauwe ogen.
Groen paard (green horse)
Een paard dat nog aan het begin van zijn opleiding staat.
Groene ruiter (green rider)
Een ruiter die nog aan het begin van zijn opleiding staat.
Ground tie (ground tie)
De term voor een paard dat op zijn plek blijft staan terwijl de teugels voor hem op de grond liggen.
Gymkhana (gymkhana)
Allerlei bereden wedstrijdspelletjes op tijd
H
Hackamore (hackamore)
Een bitloos hoofdstel dat het paard stuurt met druk op de neus en de kaak.
Halster (halter)
Een leren of touwen tuigje dat om het hoofd van het paard wordt gedaan en vastgemaakt, en waaraan je een touw kunt bevestigen.
Hand (hand)
Een maateenheid voor paarden = 4 inch.
Hoofdschuw (head shy)
Een paard dat schrikt of terugdeinst als je te snel bij zijn hoofd beweegt, vaak een teken van mishandeling.
Stokmaat (height)
Paarden worden gemeten van de grond tot het hoogste punt van de schoft, in stappen van 4 inch die hands heten.
Muilezel (hinny)
Ontstaat uit de kruising van een ezelin (ook jennet of jenny genoemd) met een hengst.
Kluisters (hobbles)
Worden gebruikt om te voorkomen dat een paard ver wegloopt: lussen van touw of leer waarmee de voorbenen aan elkaar worden gebonden.
Paard (horse)
Een paardachtige hoger dan 14.2 hands.
Heetbloed of volbloed (hot-blooded)
Paarden met bloedlijnen van de Engelse volbloed of de Arabier. Heetbloedige rassen ontstonden vaak in hete landen, waar paarden werden gebruikt voor vervoer over lange, hete afstanden. Ze hebben doorgaans fijne botten, een fijne, dunne vacht en veel energie.
I
Hengstig (in season)
Als een merrie klaar is om gedekt te worden.
J
Ezelhengst (jack)
Mannetje van de ezelsoort
Ezelin (jennet)
Vrouwtje van de ezelsoort
Jog (jog)
Langzame draf – westernrijden.
L
Kreupel (lame)
Een term voor een paard dat mank loopt of tekenen van problemen aan been of voet vertoont.
Galopvoet (lead)
Het voetenpatroon in de galop (lope). Het binnenvoorbeen reikt in de pas verder naar voren dan het buitenbeen. (Dit helpt veel viervoeters om in balans te blijven.)
Lope (lope)
Ook canter genoemd
Drietaktgang – westernrijden.
Longeren (longe)
Een paard aan een lange lijn in een cirkel om je heen laten werken.
M
Merrie (mare)
Een vrouwelijk paard ouder dan 4 jaar.
Martingaal (martingale)
Een leren hulpmiddel om te regelen hoe hoog het paard zijn hoofd optilt. Het bestaat uit een riem om de singel en een riem om de kinriem van het hoofdstel. Engelse rijstijl.
Muildier (mule)
De nakomeling van een merrie en een ezelhengst (ook jack genoemd).
Mustang (mustang)
Een wild (of verwilderd) paard. Het woord komt van het Spaanse mesteño (of mestengo), een verdwaald dier of een dier zonder eigenaar.
N
Linkerkant (near side)
De linkerzijde van het paard.
Neck reining (neck rein)
Ook brace rein en bearing rein genoemd
Een paard sturen door de teugels tegen zijn hals te leggen
P
Telgang (pace)
Een zijdelingse tweetaktgang: eerst gaan beide rechterbenen naar voren, daarna beide linkerbenen; voor- en achterbeen worden tegelijk opgetild en neergezet. Een paard in telgang beweegt zijn hoofd heen en weer om de beweging van zijn voeten in evenwicht te brengen.
Extremiteiten (points)
Manen, staart en onderbenen – soms ook de snoet.
Pony (pony)
Kleine rassen; pony’s moeten kleiner zijn dan 14.2 hands.
Raszuiver (purebred)
Een paard met zuivere bloedlijnen dat de lichamelijke kenmerken kan doorgeven die zijn ras vereist.
R
Steigeren (rear)
Als een paard op zijn achterbenen gaat staan met zijn voorbenen in de lucht.
S
Vader (sire)
De vader van een paard.
Kreupelvrij (sound)
Een kreupelvrij paard heeft goede benen en voeten – geen kreupelheid.
Overbeen (splint)
Term voor een ontsteking op de plek waar het griffelbeen aan het pijpbeen vastzit. Bij oudere paarden kunnen overbeentjes uitgroeien tot grote botwoekeringen langs het griffelbeen.
Beenbeschermers (splint boots)
Beschermers die om de pijpen van de voorbenen worden gedragen om ze te beschermen en blessures tijdens de training te voorkomen.
Hengst (stallion)
Een mannelijk paard dat niet gecastreerd is.
Dekhengst (stud)
Een hengst die voor de fokkerij wordt gebruikt (meestal uitsluitend daarvoor).
Stamboek (stud book)
Een register van dekhengsten dat wordt bijgehouden door de erkende organisatie van hun ras.
T
Harnachement (tack)
Een algemene term voor alles wat bij de omgang met en het rijden van paarden wordt gebruikt, zoals hoofdstellen, zadels, stijgbeugelriemen, dekens, halsters, touwen enzovoort.
Tatoeage bij volbloeds (thoroughbred tattoo)
Alle volbloeds die bij de Jockey Club zijn ingeschreven, hebben een identificatienummer aan de binnenkant van hun bovenlip.
Rotstraal (thrush)
Een veelvoorkomende hoefaandoening waarbij de straal gaat rotten en stinken. Wordt vaak veroorzaakt door staan op een natte ondergrond, onhygiënische omstandigheden, gebrek aan beweging of verwaarloosde hoefverzorging.
Tie-down (tie down)
Een leren hulpmiddel om te regelen hoe hoog het paard zijn hoofd optilt. Het bestaat uit een riem om de singel en een riem om de kinriem van het hoofdstel. Westernrijden.
Bovenlijn (topline)
De bovenlijn van het paard, van de oren tot de staartaanzet.
Draf (trot)
Een tweetaktgang.
Praam (twitch)
Een metalen klem waarmee de bovenlip van een paard wordt dichtgeknepen om het tijdens een behandeling rustig te houden.
U
Onderlijn (underline)
De onderlijn van het paard, van de elleboog tot de schede of de uier.
W
Stap (walk)
Een viertaktgang waarbij de voeten plat neerkomen.
Speenveulen (weanling)
Een paard jonger dan een jaar dat van zijn moeder is gescheiden (gespeend).
Western (western)
Een rijstijl met allerlei onderdisciplines. Het bepalende kenmerk is het zadel, dat groter is en een hoorn heeft.
Y
Jaarling (yearling)
Een algemene term voor een paard van rond de een jaar oud.
Vertaald uit het Engels. Lees het origineel