Podstawy wiedzy o koniach
Słowniczek terminów jeździeckich

Podstawowe pojęcia na dobry początek w świecie koni (litery odnoszą się do terminów angielskich).
A
Nad wędzidłem (above the bit)
Gdy koń wyciąga się do przodu i unosi głowę tak, że wędzidło znajduje się ponad ręką jeźdźca.
Akr (acre)
Jednostka powierzchni gruntu – równa 4840 jardom kwadratowym, czyli 43 560 stopom kwadratowym.
Akcja (action)
Ogólne określenie sposobu, w jaki koń się porusza i pracuje nogami. Obejmuje stopień ekspresji i zginania stawów kończyn, a także noszenie głowy, szyi i ogona. Pożądana akcja zależy od rasy i dyscypliny.
B
Kostka siana (bale)
Miara siana równa 10 płatom
Zapieranie się (balk)
Odmowa ruszenia z miejsca.
Na oklep (bareback)
Jazda bez siodła.
Bosy koń (barefoot)
Bosy koń nie nosi podków.
Przywiązany do stajni (barn sour)
Koń, który zapiera się, kiedy ma się oddalić od stajni lub jej okolic.
Takt (beat)
Jeden krok w chodzie konia; może dotyczyć jednej nogi lub dwóch.
Ściółka (bedding)
Zrębki, słoma lub trociny rozkładane na podłodze boksu, żeby wchłaniały wilgoć i zapewniały miękkie podłoże.
Za wędzidłem (behind the bit)
Gdy koń unika kontaktu z wędzidłem, opuszczając głowę.
Kaloszki (bell boots)
Gumowe ochraniacze (w kształcie dzwonu) zakładane na kopyto, żeby chronić je podczas pracy.
Wędzidło (bit)
Część ogłowia, która znajduje się w pysku konia i do której przypina się wodze.
Czaprak (blanket)
Określenie białego wzoru u niektórych koni appaloosa.
Beczkowata postawa (bowed hocks)
Wada pokroju, przy której stawy skokowe tylnych nóg są zwrócone na zewnątrz.
Łukowate ścięgno (bowed tendons)
Ścięgno, które przez cały czas pozostaje w stanie zapalnym. Zwykle nie powoduje kulawizny, ale ścięgno jest słabsze, co może prowadzić do innych problemów.
Rasa (breed)
Grupa koni o odrębnych cechach genetycznych; zwierzęta uznane za przedstawicieli danej rasy wpisuje się do oficjalnych ksiąg stadnych.
Materiał hodowlany (breeding stock)
Ogier lub klacz spełniające wymagania, dzięki którym mogą zostać wpisane do rejestru danej rasy.
Ogłowie (bridle)
Zakładane na głowę konia i służące do kierowania nim; w jego skład wchodzą nagłówek, wędzidło, wodze, pasek podbródkowy i paski policzkowe.
Ścieżka pod nagłówek (bridle path)
Odcinek między grzywką a grzywą, zwykle wystrzyżony, żeby było gdzie ułożyć nagłówek ogłowia.
Bronco
Nazywany też bronc
Koń, który nigdy nie został zajeżdżony ani oswojony do użytku.
Klacz matka (broodmare)
Klacz wykorzystywana wyłącznie w hodowli.
Giez koński (bot fly)
Owad często spotykany przy koniach, przypominający dużą pszczołę. Składa drobne białe jaja na nogach i brzuchu koni. Połknięte larwy wędrują do ściany żołądka i tam się przyczepiają.
Brykanie (buck)
Gdy koń podskakuje, wygina grzbiet w łuk i wyrzuca tylne nogi w górę.
C
Galop (canter)
Nazywany też lope lub wolnym galopem
Chód trzytaktowy – styl angielski.
Zaklinowany koń (cast)
Koń, który upadł lub położył się tak blisko ogrodzenia albo ściany, że nie może wstać bez pomocy.
Kasztan (chestnut)
Rogowa narośl po wewnętrznej stronie każdej nogi: nad nadgarstkiem na nogach przednich i poniżej stawu skokowego na tylnych.
Popręg (cinch)
Nazywany też girth
Element sprzętu, który utrzymuje siodło na koniu.
Konie zimnokrwiste (cold-blooded)
Konie wywodzące się od ras pociągowych i ciężkich koni bojowych. Rasy zimnokrwiste często kształtowały się w chłodniejszym klimacie i zwykle mają gęstą sierść, długie szczotki pęcinowe i masywny kościec.
Siara (colostrum)
Pierwsze mleko klaczy, bogate w białko, cukier i globuliny. Globuliny przekazują źrebięciu niezbędne białka, które zapewniają mu czasową odporność na choroby zakaźne.
Kolka (colic)
Skurcze jelit, które wywołują u koni napadowy ból. Objawy to m.in. pocenie się, nadmierne tarzanie się i kopanie się po brzuchu.
Ogierek (colt)
Niewykastrowany samiec konia w wieku poniżej 4 lat.
Pokrój (conformation)
Ogólna budowa konia. Różni się w zależności od rasy.
Kontrgalop (countercanter)
Galop z niewłaściwej nogi.
Krowia postawa (cow hocks)
Wada pokroju, przy której stawy skokowe tylnych nóg są zwrócone do środka.
Koń do pracy z bydłem (cow horse)
Koń wyszkolony do chwytania bydła na lasso, cuttingu lub pracy przy stadach krów.
Łykawość (cribbing)
Gdy koń chwyta zębami poziomy przedmiot i rozciągając przełyk, połyka powietrze. To zachowanie jest stereotypią związaną z dietą i sposobem utrzymania, prawdopodobnie z dziedziczną predyspozycją (nie ma przekonujących dowodów, że konie uczą się go od siebie nawzajem), i może przerodzić się w obsesję.
Zgrzebło (curry comb)
Szczotka do czyszczenia konia z metalu, plastiku lub gumy, z drobnymi ząbkami, którą prowadzi się ruchem okrężnym. Często używa się jej jako pierwszej.
Koń do cuttingu (cutting horse)
Konie do pracy z bydłem, używane do oddzielania wybranych sztuk od stada w celu znakowania. Odbywają się też zawody koni cuttingowych.
D
Matka (dam)
Matka konia.
Diagonała (diagonal)
Para nóg po przekątnej w kłusie: prawa przednia i lewa tylna albo lewa przednia i prawa tylna. W stylu angielskim jeździec „anglezuje”, czyli unosi się w siodle, gdy zewnętrzna przednia noga wychodzi do przodu.
Osioł (donkey)
Nazywany też burro
Potoczna nazwa przedstawiciela rodziny osłów.
Pręga grzbietowa (dorsal stripe)
Ciemna linia biegnąca od nasady grzywy do nasady ogona; to pierwotne oznaczenie spotykane u koni z genem rozjaśnienia dun (maść bułana).
Koń pociągowy (draft horse)
Koń jednej z ciężkich ras, wyhodowanych pierwotnie do pracy w gospodarstwie lub do ciężkiego transportu. Waży średnio 1500–2200 funtów i może osiągać 17 hands wysokości. Należą do nich perszeron, koń belgijski i clydesdale.
Ujeżdżenie (dressage)
Dyscyplina stylu angielskiego, często nazywana końskim baletem. Jedna z trzech konkurencji jeździeckich na igrzyskach olimpijskich.
E
Koniowate (equine)
Rodzina Equidae, do której należą konie, osły i zebry.
Jeździectwo (equitation)
Sztuka jazdy konnej.
WKKW (eventing)
Zawody obejmujące trzy różne konkurencje: ujeżdżenie, cross i skoki przez przeszkody na parkurze.
Wydłużenie (extension)
Zwiększenie tempa i długości kroku w dowolnym chodzie przy zachowaniu pierwotnego rytmu.
F
Prawa strona (far side)
Prawa strona konia.
Kowal (farrier)
Kształtuje podkowy w ogniu i dopasowuje je do kopyt koni.
Szczotki pęcinowe (feathers)
Włosy na pęcinach, które u niektórych ras pociągowych rosną tak długie, że zakrywają kopyta.
Klaczka (filly)
Klacz w wieku poniżej 4 lat.
Płat (flake)
Miara siana; kostka składa się z 10 płatów.
Tarnikowanie zębów (floating teeth)
Zęby konia rosną przez całe życie, a zabieg spiłowywania ich ostrych krawędzi nazywa się tarnikowaniem.
Lotna zmiana nogi (flying lead change)
Zmiana nogi w galopie z jednej na drugą bez przerywania chodu.
Źrebię (foal)
Młody koń lub kuc, który wciąż ssie matkę.
Strzałka (frog)
Amortyzująca, klinowata poduszka w podeszwie kopyta, która przy każdym kroku pierwsza styka się z podłożem.
Fox trot
Łamany chód diagonalny o bardzo charakterystycznym rytmie; powstaje on wtedy, gdy przednia noga odrywa się od ziemi ułamek sekundy przed tym, jak przeciwległa tylna noga dotknie ziemi. Na ziemi przez cały czas znajdują się dwie nogi, dzięki czemu ten chód jest bardzo płynny.
G
Chód (gait)
Powtarzalny układ ruchów nóg podczas przemieszczania się, na przykład stęp, kłus i galop.
Koń chodowy (gaited horse)
Koń o efektownych chodach, hodowany dla wygody jazdy na plantacjach. Należą do nich American Saddlebred, koń morgan i Tennessee Walking Horse.
Cwał (gallop)
Chód czterotaktowy i najszybszy, jakim może poruszać się koń.
Wałach (gelding)
Wykastrowany samiec konia.
Szklane oko (glass-eyed)
Koń o niebieskich oczach.
Surowy koń (green horse)
Koń na wczesnym etapie szkolenia.
Początkujący jeździec (green rider)
Jeździec na wczesnym etapie nauki.
Ground tie
Określenie konia, który stoi w miejscu, kiedy wodze leżą przed nim na ziemi.
Gymkhana
Różnorodne gry konne na czas, rozgrywane jako zawody
H
Hackamore
Ogłowie bezwędzidłowe, które działa naciskiem na nos i szczękę konia.
Kantar (halter)
Skórzana lub sznurkowa uprząż zakładana na głowę konia i zapinana; przypina się do niej uwiąz.
Hand
Jednostka miary wysokości koni = 4 cale.
Płochliwy przy głowie (head shy)
Koń, który płoszy się lub wzdryga, kiedy zbyt szybko poruszasz się przy jego głowie; często to oznaka złego traktowania.
Wysokość (height)
Konie mierzy się od ziemi do najwyższego punktu kłębu, w jednostkach po 4 cale zwanych hands.
Osłomuł (hinny)
Potomstwo oślicy (nazywanej też jennet lub jenny) i ogiera konia.
Pęta (hobbles)
Służą do tego, żeby koń nie oddalił się za bardzo; to sznurkowe lub skórzane pętle, którymi spina się przednie nogi.
Koń (horse)
Koniowaty wyższy niż 14.2 hands.
Konie pełnej krwi (hot-blooded)
Konie wywodzące się od koni pełnej krwi angielskiej lub arabskiej. Rasy pełnej krwi często kształtowały się w gorących krajach, gdzie konie służyły do podróży na długich, upalnych dystansach. Zwykle mają delikatny kościec, cienką, krótką sierść i dużo energii.
I
W rui (in season)
Gdy klacz jest gotowa do krycia.
J
Osioł samiec (jack)
Samiec osła
Oślica (jennet)
Samica osła
Jog
Wolny kłus – styl westernowy.
L
Kulawy (lame)
Określenie konia, który kuleje lub wykazuje oznaki problemów z nogami albo kopytami.
Noga w galopie (lead)
Kolejność stawiania nóg w galopie (lope). Wewnętrzna przednia noga sięga w kroku dalej niż zewnętrzna. (U wielu czworonogów pomaga to w utrzymaniu równowagi).
Lope
Nazywany też canter (galop)
Chód trzytaktowy – styl westernowy.
Lonżowanie (longe)
Praca z koniem na długiej lince, po kole wokół ciebie.
M
Klacz (mare)
Samica konia w wieku powyżej 4 lat.
Wytok (martingale)
Skórzany element sprzętu, który pozwala kontrolować, jak wysoko koń unosi głowę. Pasek biegnie od popręgu między przednimi nogami i albo przypina się do nachrapnika (wytok stały), albo rozdziela się na dwa paski z kółkami, przez które przechodzą wodze (wytok ruchomy). Styl angielski.
Muł (mule)
Potomstwo klaczy i osła (nazywanego też jack).
Mustang
Dziki (lub zdziczały) koń. Słowo pochodzi od hiszpańskiego mesteño (lub mestengo), czyli zabłąkanego, bezpańskiego zwierzęcia.
N
Lewa strona (near side)
Lewa strona konia.
Prowadzenie wodzą na szyi (neck rein)
Nazywane też brace rein i bearing rein
Kierowanie koniem przez przykładanie wodzy do jego szyi
P
Inochód (pace)
Dwutaktowy chód boczny: najpierw obie nogi z prawej strony przesuwają się do przodu, potem obie z lewej; przednia i tylna noga są unoszone i stawiane jednocześnie. Koń idący inochodem kołysze głową na boki, żeby zrównoważyć ruch nóg.
Points
Grzywa, ogon i dolne partie nóg – czasem także chrapy.
Kuc (pony)
Małe rasy; kuce muszą mieć mniej niż 14.2 hands wysokości.
Koń czystorasowy (purebred)
Koń o czystych liniach krwi, który przekazuje potomstwu cechy fizyczne wymagane przez wzorzec swojej rasy.
R
Stawanie dęba (rear)
Gdy koń staje na tylnych nogach, unosząc przednie w powietrze.
S
Ojciec (sire)
Ojciec konia.
Zdrowy, niekulawy (sound)
Zdrowy koń to koń o dobrych nogach i kopytach – bez kulawizny.
Nakostniak (splint)
Określenie zapalenia w miejscu, gdzie kość rylcowa łączy się z kością nadpęcia. U starszych koni nakostniaki mogą przekształcić się w duże kostne narośla wzdłuż kości rylcowej.
Ochraniacze na nadpęcia (splint boots)
Ochraniacze zakładane na nadpęcia przednich nóg, żeby chronić je przed urazami podczas treningu.
Ogier (stallion)
Niewykastrowany samiec konia.
Ogier rozpłodowy (stud)
Ogier wykorzystywany do krycia (zwykle wyłącznie w tym celu).
Księga stadna (stud book)
Rejestr ogierów hodowlanych prowadzony przez organizację odpowiedzialną za daną rasę.
T
Sprzęt jeździecki (tack)
Ogólne określenie przedmiotów używanych w jeździectwie i pracy z koniem: ogłowi, siodeł, puślisk, derek, kantarów, lin itp.
Tatuaż koni pełnej krwi (thoroughbred tattoo)
Wszystkie konie pełnej krwi angielskiej zarejestrowane w Jockey Club mają numer identyfikacyjny wytatuowany po wewnętrznej stronie górnej wargi.
Gnicie strzałki (thrush)
Częsta choroba kopyt, przy której strzałka rozkłada się i nieprzyjemnie pachnie. Zwykle wywołuje ją stanie na mokrym podłożu, złe warunki higieniczne, brak ruchu lub zaniedbana pielęgnacja kopyt.
Tie down
Westernowa odmiana wytoku stałego, która pozwala kontrolować, jak wysoko koń unosi głowę: regulowany pasek biegnie od napierśnika do nachrapnika ogłowia i jest ustawiony znacznie krócej niż wytok. Styl westernowy.
Linia górna (topline)
Górny zarys sylwetki konia od uszu do nasady ogona.
Kłus (trot)
Chód dwutaktowy.
Dutka (twitch)
Metalowy zacisk zakładany na górną wargę konia, żeby uspokoić go podczas zabiegów.
U
Linia dolna (underline)
Dolny zarys sylwetki konia od łokcia do napletka lub wymienia.
W
Stęp (walk)
Czterotaktowy chód, w którym koń stawia całe kopyto płasko.
Odsadek (weanling)
Koń poniżej pierwszego roku życia, który został oddzielony (odsadzony) od matki.
Western
Styl jazdy z wieloma odmianami. Cechą wyróżniającą jest siodło, które jest większe i ma róg.
Y
Roczniak (yearling)
Ogólne określenie konia w wieku około jednego roku.
Przetłumaczono z angielskiego. Przeczytaj oryginał