Gen rozjaśniający dun w umaszczeniu koni

Gen rozjaśniający dun (odpowiadający za maść bułaną) zwykle dość łatwo rozpoznać na oko dzięki charakterystycznym znaczeniom pierwotnym, które zdradzają jego obecność. Niektóre konie mają ciemniejsze pręgi na nogach, w okolicy kłębu i na głowie, ale wszystkie mają pręgę grzbietową.
Rozjaśnienie dun
Rozjaśnienie dun działa zarówno na czarny, jak i na rudy pigment, więc jego obecność widać przy każdej maści podstawowej. Często uważa się je za maść pierwotną, ponieważ rasy prymitywne i dzikie są w przeważającej części lub wyłącznie bułane. Przypuszcza się, że to rozjaśnienie działa przez skupianie ziarenek pigmentu po jednej stronie włosa, przez co druga strona pozostaje półprzezroczysta. W efekcie włos wydaje się rozjaśniony. Pod względem genetycznym istnieje spore zróżnicowanie między maściami podstawowymi i tym, jak gen na nie wpływa, ale dla uproszczenia podzielimy konie bułane według maści podstawowej.
Rasy bułane
Choć gen dun występuje u wielu ras, niektóre z nich są niemal wyłącznie bułane. Należą do nich koń fiordzki, konik polski i koń Przewalskiego. Co ciekawe, konie arabskie i konie pełnej krwi angielskiej nie mają tego rozjaśnienia.
Cechy koni bułanych
Rozjaśnienie dun wywołuje u konia znaczenia pierwotne, które występują w najróżniejszych kombinacjach, zależnie od rasy, maści podstawowej i samego zwierzęcia. Choć znaczenia te bywają bardzo różne, konie bułane zwykle nie mają typowych jabłek, mogą za to mieć jabłka odwrócone. Poniżej znajdziesz przykłady najczęstszych znaczeń pierwotnych.
Pręga grzbietowaKażdy koń bułany ma pręgę grzbietową – to wyraźny znak, że nosi rozjaśnienie dun. Pręga (zwana też pręgą węgorzową, ang. eel stripe, lineback lub backstripe) jest ciemniejsza od reszty sierści i biegnie od potylicy do ogona. Przy jasnej maści widać ją także w grzywie i ogonie, przez które przebiega ciemnym pasem.
Zebrowate pręgi na nogachKonie bułane często mają ciemniejsze dolne partie nóg i ciemne znaczenia na nogach, ale niektóre mają bardziej pierwotne zebrowate pręgi, przypominające o ich dalekich kuzynkach – zebrach. Zwykle są tego samego koloru co pręga grzbietowa i biegną poziomo wokół lub powyżej nadgarstków albo stawów skokowych.
Pręga łopatkowaNiektóre konie bułane mają pręgę, cień lub pajęczynkę, która odchodzi od pręgi grzbietowej i schodzi w dół z kłębu. Może przybierać najróżniejsze kształty i formy – od pręgi przez cieniowanie po pajęczynkę – ale zawsze ma ten sam kolor co pręga grzbietowa.
PajęczynkaOprócz znaczeń na głowie i łopatkach niektóre konie bułane mają marmurkowanie, pręgi lub cieniowanie na łopatkach, zadzie albo żebrach – od małych plamek czy zebrowatych pręg po długie pasy, które zlewają się z resztą sierści. Nazywa się to też pajęczynką (ang. webbing, cobwebbing lub spiderwebbing).
Maska na głowieNiektóre konie bułane, zwłaszcza myszate, mają ciemne cieniowanie na głowie, przez co wyglądają, jakby nosiły ciemną maskę. Może to być zaledwie cień lub smuga na czole, ale też maska zakrywająca całą przednią część głowy.
Grzywa kanapkowaGdy pręga grzbietowa przebiega przez grzywę, może przyciemnić jej środek, a zewnętrzne pasma zostawić jasne. Powstaje wtedy efekt oszronienia, który nazywa się grzywą kanapkową (ang. sandwich mane). Może to dotyczyć także włosia ogona.
Maści podstawowe z genem dun
W przeciwieństwie do niektórych innych rozjaśnień, które działają tylko na rude albo tylko na czarne włosy, dun wyraźnie zmienia wszystkie maści podstawowe. Daje całą gamę pięknych odcieni, dzięki którym konie bułane są ulubieńcami miłośników maści.
Na bazie karejDun na bazie karej daje konia w różnych odcieniach czystej szarości, z czarną grzywą, ogonem, dolnymi partiami nóg i znaczeniami pierwotnymi.
Na bazie kasztanowatejKoń czerwonobułany wygląda jak piaskowy kasztan, z sierścią w różnych odcieniach rudości. Grzywa, ogon, dolne partie nóg i znaczenia pierwotne pozostają nierozjaśnione, w odcieniu rudym.
Na bazie gniadejEfekt działania rozjaśnienia dun na konia gniadego. Grzywa, ogon, dolne partie nóg i znaczenia pozostają ciemne, a tułów ma barwę od kremowożółtej po rudozłotą.
Na bazie skarogniadejKonia skarogniadego bułanego zwykle można rozpoznać po brązowym pysku. Tułów ma różne odcienie szarości, a grzywa, ogon, dolne partie nóg i znaczenia pierwotne są ciemne.
Dun z modyfikatorami i rozjaśnieniami
Dun może łączyć się z kilkoma modyfikatorami i rozjaśnieniami maści, co jeszcze poszerza gamę bułanych umaszczeń. Od kremowego po srebrne – dun każdemu z nich dodaje odrobinę pierwotnego charakteru.
Modyfikator pangaréCechę mączastą rozpoznaje się po jasnym pysku, a dun po prędze grzbietowej, więc połączenie obu dość łatwo rozpoznać na oko.
Rozjaśnienie silverSilver działa tylko na czarne włosy, więc nieco rozjaśnia ciemne dolne partie nóg i znaczenia pierwotne konia bułanego, choć nieodzowna pręga grzbietowa powinna pozostać widoczna.
Rozjaśnienie champagneChampagne może rozjaśnić konia bułanego na każdej maści podstawowej. Dun przygasza barwy, a champagne dodaje im połysku i często rozjaśnia oczy.
Rozjaśnienie kremoweGen kremowy (cream) łagodnie rozjaśnia rude włosy i może występować w podwójnej dawce. U konia bułanego dodatkowo rozjaśnia rudą sierść, grzywę i ogon.
Biel na koniach bułanych
Każdy koń bułany, który ma geny białych wzorów, może je pokazać, a niektóre z tych wzorów, zależnie od tego, gdzie się układają, mogą zakryć cechy dun. Tak czy inaczej, tworzą przepiękne łaciate umaszczenia wszelkiego rodzaju.
SiwaGen siwienia działa na wszystkie maści podstawowe mniej więcej tak samo – z czasem siwienie usuwa pigment także ze znaczeń dun.
Dereszowata
Dereszowatość i dun działają podobnie na każdą maść podstawową, a razem dają jeszcze więcej różowych, niebieskich i żółtych odcieni, z których słyną konie bułane.
SrokataSrokaty biały wzór jest efektowny przy każdej maści, a tęcza odcieni dun czyni go jeszcze barwniejszym dzięki pastelowym tonom.
TarantowataTarantowate białe wzory mogą zakryć część znaczeń dun, a czasem sprawiają, że układ cętek jest jeszcze bardziej niezwykły.
Więcej maści
Przetłumaczono z angielskiego. Przeczytaj oryginał