Konie w sztuce
Zaczarowany koń

Opowieść o koniu z uroczego zbioru The Arabian Nights Entertainments w wyborze i opracowaniu Andrew Langa.
Było to Święto Nowego Roku, najstarsze i najwspanialsze ze wszystkich świąt w królestwie Persji, a król spędził ten dzień w mieście Sziraz, uczestnicząc we wspaniałych widowiskach, które poddani przygotowali na cześć święta. Słońce już zachodziło i monarcha miał właśnie dać dworowi znak do rozejścia się, gdy nagle przed jego tronem stanął pewien Hindus, prowadząc konia w bogatym rzędzie, który pod każdym względem wyglądał zupełnie jak prawdziwy.
„Najjaśniejszy Panie – rzekł, padając na twarz – choć zjawiam się przed Waszą Wysokością tak późno, śmiem zapewnić, że żaden z cudów, jakie oglądałeś dzisiaj, Panie, nie może się równać z tym koniem, jeśli tylko Wasza Wysokość raczy rzucić na niego okiem.”
„Nie widzę w nim nic szczególnego – odparł król – prócz zręcznej imitacji prawdziwego konia; każdy wprawny rzemieślnik potrafiłby zrobić to samo.”
„Najjaśniejszy Panie – odrzekł Hindus – nie o jego wyglądzie chciałem mówić, lecz o użytku, jaki mogę z niego zrobić. Wystarczy, że go dosiądę i zapragnę znaleźć się w jakimś miejscu, a choćby było nie wiem jak odległe, w ciągu kilku chwil już tam będę. To właśnie, Najjaśniejszy Panie, czyni tego konia tak cudownym, a jeśli Wasza Wysokość pozwoli, sam może się o tym przekonać.”
Król Persji, którego ciekawiło wszystko, co niezwykłe, i który nigdy dotąd nie spotkał konia o takich zaletach, kazał Hindusowi go dosiąść i pokazać, co potrafi. W okamgnieniu tamten wskoczył mu na grzbiet i zapytał, dokąd monarcha życzy sobie go posłać.
„Widzisz tę górę? – zapytał król, wskazując na ogromny masyw wznoszący się ku niebu jakieś trzy mile od Szirazu. – Jedź i przywieź mi liść palmy, która rośnie u jej stóp.”
Ledwie król wypowiedział te słowa, Hindus przekręcił śrubę umieszczoną na szyi konia, tuż przy siodle, a zwierzę jak błyskawica wzbiło się w powietrze i wkrótce zniknęło z oczu nawet najbystrzejszym obserwatorom. Po kwadransie ujrzano Hindusa wracającego z liściem palmy w dłoni; skierował konia do stóp tronu, zsiadł i złożył liść przed królem.
Monarcha, ledwie przekonał się o zdumiewającej szybkości, do jakiej zdolny był koń, zapragnął mieć go dla siebie, a był tak pewien, że Hindus chętnie go sprzeda, że już uważał go za swój.
„Patrząc na niego z zewnątrz, nigdy bym nie zgadł, jak cenne to zwierzę – rzekł do Hindusa – i jestem ci wdzięczny, że wyprowadziłeś mnie z błędu. Jeśli zechcesz go sprzedać, wymień swoją cenę.”
„Najjaśniejszy Panie – odparł Hindus – nigdy nie wątpiłem, że władca tak mądry i światły jak Wasza Wysokość odda sprawiedliwość mojemu koniowi, gdy tylko pozna jego moc; posunąłem się nawet do przypuszczenia, że zapragniesz go posiąść. Choć bardzo go cenię, odstąpię go Waszej Wysokości pod jednym warunkiem. Tego konia nie zbudowałem ja; dał mi go jego wynalazca w zamian za moją jedyną córkę i kazał mi uroczyście przysiąc, że nigdy się z nim nie rozstanę, chyba że za coś równie cennego.”
„Żądaj, czego chcesz – przerwał mu monarcha. – Moje królestwo jest wielkie i pełne pięknych miast. Wystarczy, że wybierzesz to, które wolisz, a będziesz nim władał do końca życia.”
„Najjaśniejszy Panie – odpowiedział Hindus, któremu propozycja ta wcale nie wydała się tak hojna, jak królowi – jestem Waszej Wysokości niezmiernie wdzięczny za tę iście królewską ofertę i błagam, nie gniewaj się na mnie, jeśli powiem, że mogę oddać mojego konia jedynie w zamian za rękę księżniczki, twojej córki.”
Na te słowa dworzanie wybuchnęli śmiechem, a książę Firouz Schah, następca tronu, zapłonął gniewem na zuchwałość Hindusa. Król jednak pomyślał, że niewiele go będzie kosztować rozstanie z księżniczką w zamian za tak cudowną zabawkę, a gdy wahał się z odpowiedzią, wtrącił się książę.
„Najjaśniejszy Panie – rzekł – nie może być, abyś choć przez chwilę wahał się, jak odpowiedzieć na tak bezczelny targ. Pomyśl, co jesteś winien samemu sobie i krwi swoich przodków.”
„Synu mój – odparł król – mówisz szlachetnie, lecz nie zdajesz sobie sprawy ani z wartości tego konia, ani z tego, że jeśli odrzucę propozycję Hindusa, złoży on ją po prostu innemu monarsze, a ja rozpaczałbym na myśl, że ktokolwiek poza mną posiada ten siódmy cud świata. Nie mówię oczywiście, że przyjmę jego warunki, i może da się go jeszcze przywieść do rozsądku, ale tymczasem chciałbym, żebyś obejrzał konia i za zgodą właściciela wypróbował jego moc.”
Hindus, który słyszał mowę króla, dopatrzył się w niej oznak, że ten skłania się ku jego propozycji, więc z radością przystał na życzenie monarchy i podszedł, by pomóc księciu dosiąść konia i pokazać mu, jak nim kierować; lecz zanim skończył, młodzieniec przekręcił śrubę i wkrótce zniknął im z oczu.
Czekali dość długo, spodziewając się, że lada chwila ujrzą go wracającego w oddali, aż w końcu Hindus się przeraził i padłszy na twarz przed tronem, rzekł do króla: „Najjaśniejszy Panie, Wasza Wysokość z pewnością zauważył, że książę w swej niecierpliwości nie pozwolił mi powiedzieć, co musi zrobić, by wrócić do miejsca, z którego wyruszył. Błagam, nie karz mnie za to, co nie było moją winą, i nie obarczaj mnie żadnym nieszczęściem, które może się wydarzyć.”
„Ale czemu – zawołał król w przypływie strachu i gniewu – czemu nie zawołałeś go z powrotem, kiedy widziałeś, że znika?”
„Najjaśniejszy Panie – odparł Hindus – szybkość, z jaką odleciał, tak mnie zaskoczyła, że zanim odzyskałem mowę, był już poza zasięgiem głosu. Musimy jednak mieć nadzieję, że zauważy i przekręci drugą śrubę, która sprowadzi konia z powrotem na ziemię.”
„A choćby nawet! – odparł król. – Cóż przeszkodzi koniowi runąć prosto w morze albo roztrzaskać go o skały?”
„Nie lękaj się, Wasza Wysokość – rzekł Hindus. – Koń ma dar przelatywania nad morzami i niesie jeźdźca, dokądkolwiek ten zapragnie.”
„Odpowiesz za to głową – odrzekł monarcha – a jeśli w ciągu trzech miesięcy książę nie wróci do mnie cały i zdrowy albo przynajmniej nie przyśle wieści, że nic mu się nie stało, zapłacisz za to życiem.” To rzekłszy, kazał straży pojmać Hindusa i wtrącić go do więzienia.
Tymczasem książę Firouz Schah wesoło wzbił się w powietrze i przez godzinę wznosił się coraz wyżej i wyżej, aż w końcu nie dało się odróżnić gór od równin. Wtedy pomyślał, że czas już zejść na ziemię, i uznał za oczywiste, że wystarczy w tym celu przekręcić śrubę w przeciwną stronę; ku swemu zdziwieniu i przerażeniu odkrył jednak, że choć kręcił nią na wszystkie strony, nie osiągał najmniejszego skutku. Przypomniał sobie wtedy, że nie zaczekał nawet, by zapytać, jak wrócić na ziemię, i zrozumiał, w jakim niebezpieczeństwie się znalazł. Na szczęście nie stracił głowy i zaczął bardzo starannie badać szyję konia, aż wreszcie, ku swej ogromnej radości, odkrył tuż przy prawym uchu maleńki kołeczek, znacznie mniejszy od tamtej śruby. Przekręcił go i poczuł, że opada ku ziemi, choć wolniej, niż się od niej oderwał.
Zapadła już ciemność, a ponieważ książę nic nie widział, musiał – nie bez pewnego niepokoju – pozwolić koniowi, by sam obrał kierunek. Minęła już północ, gdy książę Firouz Schah znów dotknął ziemi, omdlały i znużony długą jazdą, a także tym, że od wczesnego ranka nic nie jadł.
Zsiadłszy, przede wszystkim spróbował ustalić, gdzie się znajduje, i na ile mógł to rozpoznać w gęstej ciemności, stwierdził, że stoi na tarasowym dachu ogromnego pałacu, otoczonym marmurową balustradą. W jednym rogu tarasu znajdowały się małe drzwi, otwierające się na schody, które wiodły w głąb pałacu.
Niejeden zawahałby się przed dalszą wędrówką, lecz nie książę. „Nie czynię nic złego – rzekł sobie – a kimkolwiek jest właściciel, nie tknie mnie, gdy zobaczy, że jestem bez broni.” I w obawie przed fałszywym krokiem ostrożnie zszedł po schodach. Na podeście zauważył otwarte drzwi, za którymi widniała słabo oświetlona sala.
Zanim wszedł, książę przystanął i nasłuchiwał, ale słyszał tylko chrapanie śpiących mężczyzn. W świetle latarni zawieszonej u sufitu dostrzegł rząd czarnoskórych strażników, śpiących z obnażonymi mieczami u boku, i zrozumiał, że sala ta musi być przedpokojem komnaty jakiejś królowej lub księżniczki.
Książę Firouz Schah stał zupełnie nieruchomo i rozglądał się, aż jego oczy przywykły do mroku; wtedy zauważył jasne światło przeświecające przez zasłonę w jednym z rogów. Ruszył cicho w jego stronę, rozsunął fałdy zasłony i wszedł do wspaniałej komnaty pełnej śpiących kobiet. Wszystkie leżały na niskich posłaniach, z wyjątkiem jednej, która spoczywała na sofie – i książę wiedział, że to musi być księżniczka.
Podkradłszy się cicho do jej łoża, spojrzał na nią i ujrzał, że jest piękniejsza od wszystkich kobiet, jakie kiedykolwiek widział. Lecz choć był oczarowany, dobrze zdawał sobie sprawę z niebezpieczeństwa swego położenia: jeden okrzyk zdziwienia obudziłby straże i ściągnął na niego pewną śmierć.
Uklęknął więc cicho, ujął księżniczkę za rękaw i lekko pociągnął jej ramię ku sobie. Księżniczka otworzyła oczy, a widząc przed sobą przystojnego, wytwornie ubranego mężczyznę, oniemiała ze zdumienia.
Książę wykorzystał tę sprzyjającą chwilę i kłaniając się nisko na klęczkach, przemówił do niej tak:
„Widzisz przed sobą, pani, księcia w niedoli, syna króla Persji, który za sprawą przygody tak dziwnej, że ledwie zechcesz w nią uwierzyć, znalazł się tutaj i błaga cię o opiekę. Jeszcze wczoraj byłem na dworze mego ojca i uczestniczyłem w obchodach naszego najuroczystszego święta; dziś jestem w nieznanym kraju, a moje życie jest w niebezpieczeństwie.”
Księżniczka zaś, której litości błagał książę Firouz Schah, była najstarszą córką króla Bengalu i wypoczywała właśnie dla odmiany w pałacu, który ojciec zbudował dla niej w niewielkiej odległości od stolicy. Wysłuchała życzliwie tego, co miał do powiedzenia, a potem odrzekła:
„Książę, nie niepokój się; gościnność i ludzkość są w Bengalu w takim samym poważaniu jak w Persji. Opiekę, o którą prosisz, zapewnią ci wszyscy. Masz na to moje słowo.” A gdy książę chciał jej podziękować za dobroć, szybko dodała: „Choć bardzo jestem ciekawa, jakim sposobem przybyłeś tu tak prędko, wiem, że musisz omdlewać z głodu, każę więc moim damom zaprowadzić cię do jednej z moich komnat, gdzie podadzą ci wieczerzę i zostawią cię, byś mógł odpocząć.”
Tymczasem służki księżniczki zdążyły się już obudzić i przysłuchiwały się rozmowie. Na znak swej pani wstały, pospiesznie się ubrały i porwawszy kilka świec oświetlających komnatę, zaprowadziły księcia do obszernej, wysokiej sali, gdzie dwie z nich przygotowały mu łoże, a pozostałe zeszły do kuchni, skąd wkrótce wróciły z najróżniejszymi potrawami. Potem pokazały mu szafy pełne szat i bielizny i wyszły z komnaty.
Pod ich nieobecność księżniczka Bengalu, na której uroda księcia wywarła ogromne wrażenie, na próżno próbowała znów zasnąć. Nic z tego: czuła się zupełnie rozbudzona, a gdy służki wróciły do komnaty, z przejęciem zapytała, czy książę ma wszystko, czego potrzebuje, i co o nim sądzą.
„Pani – odpowiedziały – nie nam oczywiście wiedzieć, jakie wrażenie wywarł na tobie ten młodzieniec. My zaś uważamy, że byłabyś szczęśliwa, gdyby król, twój ojciec, pozwolił ci poślubić kogoś tak miłego. Z pewnością nikt na dworze Bengalu nie może się z nim równać.”
Te pochlebne uwagi bynajmniej nie były księżniczce niemiłe, ale nie chcąc zdradzić swoich uczuć, rzekła tylko: „Wszystkie jesteście okropnymi gadułami; wracajcie do łóżek i dajcie mi spać.”
Gdy nazajutrz rano się ubierała, służące zauważyły, że wbrew swemu zwyczajowi księżniczka przywiązuje ogromną wagę do stroju i każe sobie dwa albo i trzy razy na nowo układać włosy. „Bo jeśli – mówiła sobie w duchu – nie wydałam się księciu niemiła, gdy zobaczył mnie w takim stanie, w jakim byłam, o ileż bardziej mnie podziwiać będzie, gdy ujrzy mnie w całej krasie.”
Potem wpięła we włosy największe i najświetniejsze diamenty, jakie zdołała znaleźć, i włożyła naszyjnik, bransolety i pas – wszystko z drogich kamieni. A damy zarzuciły jej na ramiona szatę z najkosztowniejszej tkaniny w całych Indiach, której nie wolno było nosić nikomu poza członkami rodziny królewskiej. Gdy była już ubrana dokładnie tak, jak sobie życzyła, posłała zapytać, czy książę Persji już się obudził i czy gotów jest ją przyjąć, bo pragnie się przed nim stawić.
Gdy posłanka księżniczki weszła do jego komnaty, książę Firouz Schah właśnie z niej wychodził, by zapytać, czy wolno mu złożyć hołd jej pani; słysząc jednak życzenie księżniczki, natychmiast ustąpił. „Jej wola jest dla mnie prawem – rzekł. – Jestem tu tylko po to, by spełniać jej rozkazy.”
Po kilku chwilach zjawiła się sama księżniczka, a gdy wymienili zwykłe uprzejmości, usiadła na sofie i zaczęła tłumaczyć księciu, dlaczego nie przyjęła go we własnych komnatach. „Gdybym tak zrobiła – powiedziała – w każdej chwili mógłby nam przeszkodzić przełożony eunuchów, który ma prawo wchodzić, kiedy mu się podoba, tymczasem tutaj wstęp ma wzbroniony. Nie mogę się doczekać, by usłyszeć o cudownym zdarzeniu, któremu zawdzięczam przyjemność twojego przybycia, i dlatego przyszłam do ciebie tutaj, gdzie nikt nam nie przeszkodzi. Zacznij więc, błagam, bez zwłoki.”
Książę zaczął więc od początku i opowiedział całą historię święta Nedrouz, obchodzonego co roku w Persji, i wspaniałych widowisk wydawanych na jego cześć. Lecz kiedy doszedł do zaczarowanego konia, księżniczka oświadczyła, że nigdy nie wyobraziłaby sobie niczego choćby w połowie tak zdumiewającego. „Otóż – ciągnął książę – łatwo zrozumiesz, że król, mój ojciec, który ma słabość do wszelkich osobliwości, zapałał gwałtownym pragnieniem posiadania tego konia i zapytał Hindusa, jaką sumę by za niego chciał.
„Odpowiedź tego człowieka była zupełnie niedorzeczna, co sama przyznasz, gdy ci powiem, że żądał ni mniej, ni więcej, tylko ręki księżniczki, mojej siostry. Ale choć wszyscy obecni śmiali się i szydzili, a ja nie posiadałem się z wściekłości, z rozpaczą widziałem, że mój ojciec nie może się zdobyć na to, by potraktować tę zuchwałą propozycję tak, jak na to zasługiwała. Próbowałem go przekonywać, ale na próżno. Prosił mnie tylko, żebym obejrzał konia – jak dobrze zrozumiałem, po to, bym lepiej pojął jego wartość.”
„Aby sprawić przyjemność ojcu, dosiadłem konia i nie czekając na żadne wskazówki Hindusa, przekręciłem kołek, tak jak widziałem, że on to zrobił. W jednej chwili wzbiłem się w górę, znacznie szybciej, niż może lecieć strzała, i miałem wrażenie, że muszę być już tak blisko nieba, że lada moment uderzę w nie głową! Nie widziałem nic pod sobą i przez pewien czas byłem tak oszołomiony, że nie wiedziałem nawet, w jakim kierunku lecę. Wreszcie, gdy zapadał zmrok, znalazłem drugą śrubę, a gdy ją przekręciłem, koń zaczął powoli opadać ku ziemi. Musiałem zdać się na łaskę losu i zobaczyć, co mi przeznaczenie zgotuje, a minęła już północ, kiedy znalazłem się na dachu tego pałacu. Zakradłem się po małych schodach i ruszyłem prosto do światła, które dostrzegłem przez otwarte drzwi – zajrzałem ostrożnie do środka i zobaczyłem, jak się domyślasz, eunuchów śpiących na podłodze. Wiedziałem, na jakie ryzyko się narażam, ale moja potrzeba była tak wielka, że nie zważałem na nie i przemknąłem bezpiecznie obok twoich strażników aż do zasłony, która skrywała twoje drzwi.
„Resztę, księżniczko, już znasz; pozostaje mi tylko podziękować ci za dobroć, jaką mi okazałaś, i zapewnić cię o mojej wdzięczności. Według prawa narodów jestem już twoim niewolnikiem i mogę ci ofiarować jedynie moje serce, które należy do mnie. Ale cóż ja mówię? Do mnie? Niestety, pani, należało do ciebie od pierwszej chwili, gdy cię ujrzałem!”
Wyraz twarzy, z jakim wypowiedział te słowa, nie mógł pozostawić księżniczce żadnych wątpliwości co do działania jej wdzięków, a rumieniec, który wystąpił jej na policzki, jeszcze dodał jej urody.
„Książę – odrzekła, gdy tylko zmieszanie pozwoliło jej przemówić – sprawiłeś mi ogromną przyjemność. Śledziłam z uwagą wszystkie twoje przygody i choć siedzisz przecież tuż przede mną, drżałam nawet o ciebie, gdy groziło ci niebezpieczeństwo w górnych przestworzach! Pozwól mi powiedzieć, jak wiele zawdzięczam przypadkowi, który przywiódł cię do mojego domu; nie mogłeś trafić do żadnego, w którym przyjęto by cię goręcej. Co do tego, że jesteś niewolnikiem, to oczywiście tylko żart, a moje przyjęcie samo musiało cię przekonać, że jesteś tu równie wolny jak na dworze twego ojca. Co zaś do twego serca – ciągnęła zachęcającym tonem – jestem pewna, że dawno już je komuś oddałeś, jakiejś księżniczce, która jest go w pełni godna, i nie mogłabym nawet pomyśleć, by stać się przyczyną twej niewierności wobec niej.”
Książę Firouz Schah chciał właśnie zapewnić, że żadna dama nie ma do niego wcześniejszych praw, ale przerwało mu wejście jednej ze służek księżniczki, która oznajmiła, że obiad podano – i w gruncie rzeczy żadne z nich nie żałowało, że im przerwano.
Obiad podano we wspaniałej komnacie, a stół zastawiony był wybornymi owocami; przez cały posiłek bogato odziane dziewczęta śpiewały cicho i słodko przy wtórze instrumentów strunowych. Gdy książę i księżniczka skończyli, przeszli do małego pokoju obitego błękitem i złotem, z widokiem na ogród pełen kwiatów i drzew truskawkowych, zupełnie innych niż te, które rosły w Persji.
„Księżniczko – zauważył młodzieniec – aż do tej pory sądziłem, że Persja może się poszczycić wspanialszymi pałacami i piękniejszymi ogrodami niż jakiekolwiek królestwo na ziemi. Lecz otworzyły mi się oczy i zaczynam pojmować, że gdziekolwiek panuje wielki król, otacza się on budowlami godnymi siebie.”
„Książę – odparła księżniczka Bengalu – nie mam pojęcia, jak wygląda perski pałac, nie mogę więc porównywać. Nie chcę umniejszać mojego własnego pałacu, ale zapewniam cię, że jest bardzo skromny w porównaniu z pałacem króla, mego ojca, co sam przyznasz, gdy udasz się tam, by go powitać – a mam nadzieję, że uczynisz to niebawem.”
Księżniczka miała bowiem nadzieję, że gdy doprowadzi do spotkania księcia z ojcem, król będzie tak ujęty dystyngowaną postawą i pięknymi manierami młodzieńca, że sam zaproponuje mu rękę córki. Lecz odpowiedź księcia Persji na jej propozycję nie była całkiem taka, jakiej sobie życzyła.
„Pani – rzekł – korzystając z twojej propozycji odwiedzenia pałacu króla Bengalu, zaspokoiłbym nie tylko ciekawość, lecz także uczucia szacunku, jakie wobec niego żywię. Ale, księżniczko, jestem przekonany, że przyznasz mi rację: nie mogę w żaden sposób stanąć przed tak wielkim władcą bez orszaku stosownego do mojej pozycji. Uznałby mnie za awanturnika.”
„Jeśli tylko o to chodzi – odpowiedziała – możesz tu znaleźć tylu sług, ilu zechcesz. Nie brak tu perskich kupców, a co do pieniędzy, mój skarbiec zawsze stoi przed tobą otworem. Bierz, ile zechcesz.”
Książę Firouz Schah odgadł, co skłania księżniczkę do takiej uprzejmości, i bardzo go to wzruszyło. Mimo to jego namiętność, która rosła z każdą chwilą, nie przesłoniła mu obowiązku. Odpowiedział więc bez wahania:
„Nie wiem, księżniczko, jak wyrazić wdzięczność za twą łaskawą propozycję, którą przyjąłbym od razu, gdyby nie myśl o niepokoju, jaki musi przeze mnie cierpieć król, mój ojciec. Byłbym doprawdy niegodny całej miłości, jaką mnie obdarza, gdybym nie wrócił do niego przy pierwszej możliwej sposobności. Bo gdy ja cieszę się towarzystwem najmilszej ze wszystkich księżniczek, on – jestem tego pewien – pogrążony jest w najgłębszym smutku, straciwszy wszelką nadzieję, że mnie jeszcze zobaczy. Jestem pewien, że zrozumiesz moje położenie i przyznasz, że pozostawać z dala choćby chwilę dłużej, niż to konieczne, byłoby z mojej strony nie tylko niewdzięcznością, ale może nawet zbrodnią, bo skąd mam wiedzieć, czy moja nieobecność nie złamie mu serca?
„Lecz – ciągnął książę – gdy już usłucham głosu sumienia, będę liczył chwile do dnia, gdy za twym łaskawym pozwoleniem będę mógł stanąć przed królem Bengalu – nie jako wędrowiec, lecz jako książę – by błagać o łaskę twej ręki. Ojciec zawsze mi powtarzał, że w wyborze żony zostawi mi pełną swobodę, ale jestem przekonany, że wystarczy, bym opisał mu twoją szlachetność, a moje życzenia staną się jego życzeniami.”
Księżniczka Bengalu była zbyt rozsądna, by nie przyjąć wyjaśnień księcia, ale bardzo ją zaniepokoił jego zamiar natychmiastowego wyjazdu, bo bała się, że gdy tylko ją opuści, wrażenie, jakie na nim wywarła, się rozwieje. Podjęła więc jeszcze jedną próbę, by go zatrzymać, i zapewniwszy go, że w pełni pochwala jego troskę o ojca, poprosiła, by podarował jej jeszcze dzień lub dwa swego towarzystwa.
Ze zwykłej uprzejmości książę nie mógł odmówić tej prośbie, a księżniczka zaczęła wymyślać dla niego wszelkiego rodzaju rozrywki i tak jej się to udało, że dwa miesiące upłynęły niemal niepostrzeżenie na balach, widowiskach i polowaniach, które księżniczka namiętnie lubiła, o ile nie wiązały się z niebezpieczeństwem. Lecz w końcu pewnego dnia książę oświadczył z powagą, że nie może już dłużej zaniedbywać swego obowiązku, i błagał ją, by nie stawiała mu więcej przeszkód, obiecując zarazem, że wróci, gdy tylko będzie mógł, z całym przepychem należnym zarówno jej, jak i jemu.
„Księżniczko – dodał – być może w głębi serca zaliczasz mnie do tych fałszywych kochanków, których oddanie nie wytrzymuje próby rozłąki. Jeśli tak, krzywdzisz mnie; i gdyby nie obawa, że cię urażę, błagałbym, byś pojechała ze mną, bo moje życie może być szczęśliwe tylko u twego boku. Na perskim dworze przyjmą cię tak serdecznie, jak na to zasługujesz; a co do króla Bengalu, musiałby być o wiele bardziej obojętny na twoje szczęście, niż dałaś mi do zrozumienia, gdyby nie zgodził się na nasz ślub.”
Księżniczka nie umiała znaleźć słów, by odpowiedzieć na argumenty księcia Persji, ale jej milczenie i spuszczone oczy mówiły za nią i świadczyły, że nie ma nic przeciwko temu, by mu towarzyszyć w podróży.
Jedyną trudnością, jaka przyszła jej do głowy, było to, że książę Firouz Schah nie umiał kierować koniem, i lękała się, że znów znajdą się w takich samych tarapatach jak poprzednio. Książę jednak tak skutecznie rozwiał jej obawy, że wkrótce myślała już tylko o tym, jak przygotować ucieczkę tak potajemnie, by nikt w pałacu niczego nie podejrzewał.
Tak też się stało i wczesnym rankiem następnego dnia, gdy cały pałac pogrążony był we śnie, wymknęła się na dach, gdzie czekał już na nią książę z koniem zwróconym łbem ku Persji. Dosiadł go pierwszy i pomógł księżniczce usiąść za sobą, a gdy siedziała już pewnie, trzymając się mocno jego pasa, dotknął śruby i koń zaczął szybko zostawiać ziemię w tyle.
Leciał ze zwykłą sobie szybkością, a książę Firouz Schah kierował nim tak dobrze, że w dwie i pół godziny od wyruszenia ujrzał pod sobą stolicę Persji. Postanowił wylądować nie na wielkim placu, z którego wyruszył, ani nie w pałacu sułtana, lecz w wiejskiej rezydencji w niewielkiej odległości od miasta. Tu pokazał księżniczce piękny apartament i poprosił, by odpoczęła, a on tymczasem zawiadomi ojca o ich przybyciu i przygotuje publiczne powitanie godne jej pozycji. Potem kazał osiodłać konia i wyruszył.
Przez całą drogę ulicami lud witał go radosnymi okrzykami, bo dawno już stracił wszelką nadzieję, że go jeszcze zobaczy. Gdy dotarł do pałacu, zastał sułtana w otoczeniu ministrów, wszystkich w najgłębszej żałobie, a ojciec omal nie postradał zmysłów ze zdumienia i radości na sam dźwięk głosu syna. Gdy nieco się uspokoił, poprosił księcia, by opowiedział o swoich przygodach.
Książę natychmiast skorzystał z tej sposobności i opowiedział całą historię tego, jak przyjęła go księżniczka Bengalu, nie ukrywając nawet, że się w nim zakochała. „I, Najjaśniejszy Panie – zakończył książę – dawszy królewskie słowo, że nie odmówisz zgody na nasz ślub, namówiłem ją, by wróciła ze mną na koniu Hindusa. Zostawiłem ją w jednej z wiejskich rezydencji Waszej Wysokości, gdzie z niepokojem czeka na zapewnienie, że nie obiecywałem na próżno.”
Mówiąc to, książę chciał paść do stóp sułtana, ale ojciec go powstrzymał i ściskając go ponownie, rzekł z zapałem:
„Synu mój, nie tylko chętnie zgadzam się na twój ślub z księżniczką Bengalu, ale pospieszę też, by złożyć jej uszanowanie i osobiście podziękować za wszystko, co dla ciebie uczyniła. Potem przywiozę ją ze sobą i wydam wszelkie polecenia, by wesele odbyło się jeszcze dziś.”
Sułtan rozkazał więc, by lud zrzucił szaty żałobne i by zagrały bębny, trąby i cymbały. Kazał też wyprowadzić Hindusa z więzienia i przyprowadzić go przed swoje oblicze.
Rozkazy wykonano i Hindusa w otoczeniu straży przywiedziono przed sułtana. „Trzymałem cię pod kluczem – rzekł sułtan – abyś, gdyby mój syn zginął, zapłacił za to życiem. Teraz on wrócił; bierz więc swojego konia i zniknij na zawsze.”
Hindus pospiesznie oddalił się sprzed oblicza sułtana, a gdy znalazł się na zewnątrz, wypytał człowieka, który wyprowadził go z więzienia, gdzie właściwie książę był przez cały ten czas i co robił. Opowiedziano mu całą historię i to, że księżniczka Bengalu czeka właśnie w wiejskim pałacu na zgodę sułtana – co od razu podsunęło Hindusowi plan zemsty za to, jak go potraktowano. Udał się prosto do wiejskiej rezydencji i oznajmił odźwiernemu, któremu powierzono pieczę nad domem, że przysłał go sułtan i książę Persji, by zabrał księżniczkę na zaczarowanym koniu i przywiózł ją do pałacu.
Odźwierny znał Hindusa z widzenia i oczywiście wiedział, że niemal trzy miesiące wcześniej sułtan wtrącił go do więzienia; widząc go teraz na wolności, uznał za pewne, że mówi prawdę, i bez trudu zaprowadził go do księżniczki Bengalu; ona zaś, słysząc, że przybywa od księcia, chętnie zgodziła się zrobić to, czego chciał.
Hindus, zachwycony powodzeniem swego podstępu, dosiadł konia, pomógł księżniczce usiąść za sobą i przekręcił kołek w tej samej chwili, gdy książę wyjeżdżał z pałacu w Szirazie do wiejskiej rezydencji, a tuż za nim podążał sułtan z całym dworem. Wiedząc o tym, Hindus umyślnie skierował konia prosto nad miasto, by zemsta za niesprawiedliwe uwięzienie była tym szybsza i słodsza.
Gdy sułtan Persji ujrzał konia i jego jeźdźców, stanął jak wryty ze zdumienia i przerażenia i wybuchnął przekleństwami i złorzeczeniami, których Hindus słuchał zupełnie niewzruszony, wiedząc, że nikt go nie może ścigać. Lecz choć sułtan był upokorzony i wściekły, jego uczucia były niczym w porównaniu z uczuciami księcia Firouza Schaha, który patrzył, jak przedmiot jego gorącej miłości zostaje szybko uniesiony w dal. A gdy stał oniemiały z żalu i wyrzutów sumienia, że nie strzegł jej lepiej, ona szybko zniknęła mu z oczu. Cóż miał począć? Czy miał pójść za ojcem do pałacu i tam dać upust rozpaczy? Zabraniały mu tego zarówno miłość, jak i odwaga; ruszył więc dalej, do wiejskiego pałacu.
Na widok księcia odźwierny zrozumiał, jakiego dopuścił się szaleństwa, i rzuciwszy się do stóp swego pana, błagał o przebaczenie. „Wstań – rzekł książę. – To ja jestem przyczyną tego nieszczęścia, a nie ty. Idź i zdobądź mi strój derwisza, ale strzeż się mówić, że to dla mnie.”
Niedaleko wiejskiej rezydencji znajdował się klasztor derwiszów, a jego przełożony, czyli szejk, był przyjacielem odźwiernego. Dzięki zmyślonej na poczekaniu historii bez trudu zdobył więc strój derwisza, który książę natychmiast włożył zamiast własnego. Tak przebrany, ukrywszy przy sobie szkatułkę z perłami i diamentami, którą zamierzał podarować księżniczce, opuścił dom o zmroku, niepewny, dokąd się udać, ale mocno zdecydowany, że bez niej nie wróci.
Tymczasem Hindus skierował konia w taką stronę, że po kilku godzinach znalazł się w lesie nieopodal stolicy królestwa Kaszmiru. Był bardzo głodny, a przypuszczając, że księżniczka także potrzebuje jedzenia, sprowadził rumaka na ziemię i zostawił księżniczkę w cienistym miejscu, nad brzegiem czystego strumienia.
Na początku, gdy księżniczka znalazła się sama, przyszło jej do głowy, by spróbować uciec i się ukryć. Ale ponieważ od wyjazdu z Bengalu prawie nic nie jadła, czuła, że jest zbyt słaba, by zajść daleko, i musiała porzucić ten zamiar. Gdy Hindus wrócił z różnymi mięsiwami, zaczęła łapczywie jeść i wkrótce odzyskała dość odwagi, by śmiało odpowiadać na jego zuchwałe uwagi. Rozjuszona jego groźbami, zerwała się na nogi, głośno wołając o pomoc, a na szczęście jej krzyki usłyszał oddział jeźdźców, którzy podjechali zapytać, co się dzieje.
Przywódcą tych jeźdźców był sułtan Kaszmiru, wracający z łowów, który natychmiast zwrócił się do Hindusa z pytaniem, kim jest i kogo ma ze sobą. Hindus odpowiedział grubiańsko, że to jego żona i nikt nie ma prawa wtrącać się w ich sprawy.
Księżniczka, która oczywiście nie wiedziała, jak dostojnej rangi jest jej wybawca, stanowczo zaprzeczyła słowom Hindusa. „Panie – zawołała – kimkolwiek jesteś, nie wierz temu oszustowi. To ohydny czarownik, który dziś wyrwał mnie księciu Persji, mojemu przyszłemu mężowi, i przywiózł mnie tu na tym zaczarowanym koniu.” Mówiłaby dalej, ale łzy ją dławiły, a sułtan Kaszmiru, przekonany jej urodą i dostojną postawą o prawdziwości jej słów, rozkazał swoim ludziom ściąć Hindusowi głowę, co natychmiast uczyniono.
Lecz choć została ocalona od jednego niebezpieczeństwa, zdawało się, że wpadła tylko w drugie. Sułtan kazał dać jej konia i zabrał ją do swego pałacu, gdzie zaprowadził ją do pięknego apartamentu i wybrał niewolnice, by jej usługiwały, i eunuchów, by jej strzegli. Potem, nie dając jej nawet czasu na podziękowanie za wszystko, co dla niej zrobił, kazał jej odpocząć, mówiąc, że o swoich przygodach opowie mu nazajutrz.
Księżniczka zasnęła, łudząc się, że wystarczy jej opowiedzieć swoją historię, a sułtan wzruszy się nad nią i bez zwłoki odda ją księciu. Lecz kilka godzin miało wystarczyć, by wyprowadzić ją z błędu.
Gdy król Kaszmiru opuścił ją poprzedniego wieczoru, postanowił, że słońce nie zajdzie znowu, zanim księżniczka nie zostanie jego żoną, a o świcie ogłoszono jego zamiar w całym mieście przy dźwiękach bębnów, trąb, cymbałów i innych instrumentów, które miały napełnić serca radością. Hałas wcześnie obudził księżniczkę Bengalu, ale ani przez chwilę nie przypuszczała, że ma on cokolwiek wspólnego z nią, dopóki sułtan, który przybył, gdy tylko się ubrała, by zapytać o jej zdrowie, nie oznajmił jej, że dźwięki trąb, które słyszy, są częścią uroczystych obrzędów weselnych, i nie poprosił, by się do nich przygotowała. Ta niespodziewana wiadomość tak przeraziła księżniczkę, że osunęła się bez czucia.
Usługujące niewolnice pospieszyły jej na pomoc, a sam sułtan robił, co mógł, by ją ocucić, ale przez długi czas wszystko na próżno. Wreszcie zaczęła powoli odzyskiwać przytomność, a wtedy, by nie złamać wiary danej księciu Persji, godząc się na takie małżeństwo, postanowiła udawać szaleństwo. Zaczęła więc wygadywać najróżniejsze niedorzeczności i wykonywać najdziwniejsze gesty, a sułtan stał i patrzył na nią ze smutkiem i zdumieniem. Ponieważ jednak ten nagły atak nie dawał żadnych oznak ustępowania, zostawił ją pod opieką kobiet, nakazując im otaczać ją największą troską. Mimo to w miarę upływu dnia choroba zdawała się pogarszać, a wieczorem przybrała niemal gwałtowną postać.
Tak mijały dni, aż w końcu sułtan Kaszmiru postanowił wezwać wszystkich lekarzy swego dworu, by wspólnie naradzili się nad jej smutnym stanem. Odpowiedzieli, że szaleństwo przybiera tak wiele różnych postaci, że nie sposób wydać opinii o tym przypadku, nie widząc księżniczki, sułtan rozkazał więc, by wpuszczano ich do jej komnaty jednego po drugim, każdego według rangi.
Księżniczka przewidziała tę decyzję i dobrze wiedziała, że jeśli tylko pozwoli lekarzom zbadać sobie puls, nawet najbardziej niedouczony z nich odkryje, że jest w doskonałym zdrowiu, a jej szaleństwo jest udawane. Gdy więc każdy z nich się zbliżał, wpadała w tak gwałtowny szał, że żaden nie śmiał jej tknąć palcem. Kilku, którzy udawali mądrzejszych od reszty, oświadczyło, że potrafią rozpoznać chorobę samym spojrzeniem, i zaleciło jej pewne mikstury, które przyjmowała bez oporu, przekonana, że wszystkie są nieszkodliwe.
Gdy sułtan Kaszmiru zobaczył, że lekarze nadworni nic nie mogą poradzić na chorobę księżniczki, wezwał lekarzy z miasta, którym nie poszło lepiej. Potem zwrócił się do najsłynniejszych medyków z innych wielkich miast, a gdy przekonał się, że zadanie przerasta ich wiedzę, rozesłał w końcu posłańców do sąsiednich państw z pismem zawierającym wszystkie szczegóły szaleństwa księżniczki, oferując zarazem pokrycie kosztów każdemu lekarzowi, który zechce przybyć i przekonać się na własne oczy, oraz sowitą nagrodę temu, kto ją wyleczy. W odpowiedzi na to ogłoszenie do Kaszmiru zjechało wielu zagranicznych uczonych, ale rzecz jasna nie powiodło im się lepiej niż pozostałym, bo wyleczenie nie zależało ani od nich, ani od ich umiejętności, lecz wyłącznie od samej księżniczki.
W tym właśnie czasie książę Firouz Schah, wędrując smutny i bez nadziei z miejsca na miejsce, przybył do jednego z wielkich miast Indii, gdzie usłyszał wiele rozmów o księżniczce Bengalu, która postradała zmysły w tym samym dniu, w którym miała poślubić sułtana Kaszmiru. To wystarczyło, by ruszył w drogę do Kaszmiru i w pierwszej gospodzie, w której zatrzymał się w stolicy, wypytał o wszystkie szczegóły tej historii. Gdy upewnił się, że wreszcie odnalazł księżniczkę, którą tak dawno utracił, zaczął obmyślać plan jej uwolnienia.
Najpierw zdobył szatę lekarza, tak by jego strój, wraz z długą brodą, którą zapuścił w podróży, nie pozostawiał wątpliwości co do jego profesji. Potem bez zwłoki udał się do pałacu, gdzie uzyskał posłuchanie u marszałka dworu, i przepraszając za śmiałość, że ośmiela się sądzić, iż zdoła wyleczyć księżniczkę tam, gdzie tylu innych zawiodło, oświadczył, że zna sekret pewnych lekarstw, które dotąd zawsze skutkowały.
Marszałek dworu zapewnił go, że jest serdecznie mile widziany, że sułtan przyjmie go z przyjemnością i że w razie powodzenia otrzyma wspaniałą nagrodę.
Gdy księcia Persji, przebranego za lekarza, przyprowadzono przed sułtana, ten nie tracił czasu na rozmowy, zauważył tylko, że sam widok lekarza wprawia księżniczkę w szał. Potem zaprowadził księcia do pokoju pod dachem, w którym był otwór, przez który można było obserwować księżniczkę, samemu nie będąc widzianym.
Książę spojrzał i ujrzał księżniczkę spoczywającą na sofie ze łzami w oczach i nucącą cicho pieśń, w której opłakiwała swój smutny los, który odebrał jej, być może na zawsze, istotę tak czule kochaną. Serce młodzieńca biło mocno, gdy słuchał, bo nie potrzebował już żadnego innego dowodu, że jej szaleństwo jest udawane i że to miłość do niego skłoniła ją do tego fortelu. Cicho opuścił kryjówkę i wrócił do sułtana, któremu oznajmił, że po pewnych oznakach jest pewien, że choroba księżniczki nie jest nieuleczalna, ale musi się z nią zobaczyć i porozmawiać na osobności.
Sułtan bez trudu się na to zgodził i kazał wprowadzić go do komnaty księżniczki. Gdy tylko ujrzała jego lekarską szatę, zerwała się z miejsca w furii i obrzuciła go obelgami. Książę nie zwracał uwagi na jej zachowanie, a podszedłszy tak blisko, by tylko ona mogła go usłyszeć, szepnął cicho: „Spójrz na mnie, księżniczko, a zobaczysz, że nie jestem lekarzem, lecz księciem Persji, który przybył cię uwolnić.”
Na dźwięk jego głosu księżniczka Bengalu nagle się uspokoiła, a jej twarz rozjaśnił wyraz radości, jaki pojawia się tylko wtedy, gdy nagle spełnia się to, czego najbardziej pragniemy, a czego najmniej się spodziewamy. Przez jakiś czas była zbyt oczarowana, by przemówić, a książę Firouz Schah wykorzystał jej milczenie, by wyjaśnić jej wszystko, co się wydarzyło: swoją rozpacz, gdy patrzył, jak znika mu sprzed oczu, przysięgę, że pójdzie za nią na koniec świata, i swój zachwyt, gdy w końcu odnalazł ją w pałacu w Kaszmirze. Gdy skończył, poprosił z kolei księżniczkę, by opowiedziała mu, jak się tu znalazła, aby mógł lepiej obmyślić sposób uwolnienia jej spod tyranii sułtana.
Wystarczyło kilka słów księżniczki, by poznał całe jej położenie i to, jak musiała odgrywać rolę obłąkanej, by uniknąć małżeństwa z sułtanem, który nie raczył nawet zapytać jej o zgodę. W razie potrzeby, dodała, postanowiła raczej umrzeć, niż dać się zmusić do takiego związku i złamać wiarę daną księciu, którego kochała.
Książę zapytał wtedy, czy wie, co się stało z zaczarowanym koniem po śmierci Hindusa, ale księżniczka mogła tylko odpowiedzieć, że nic o tym nie słyszała. Mimo to nie przypuszczała, by sułtan mógł zapomnieć o koniu po tym wszystkim, co mu opowiedziała o jego wartości.
Książę się z tym zgodził i razem naradzili się nad planem, dzięki któremu mogłaby uciec i wrócić z nim do Persji. Na początek miała się starannie ubrać i przyjąć sułtana uprzejmie, gdy odwiedzi ją następnego ranka.
Sułtan nie posiadał się z radości, gdy dowiedział się o wyniku rozmowy, a jego opinia o umiejętnościach lekarza wzrosła jeszcze bardziej, gdy następnego dnia księżniczka zachowała się wobec niego tak, że przekonała go, iż jej całkowite wyzdrowienie nie każe na siebie długo czekać. Poprzestał jednak na zapewnieniu jej, jak bardzo się cieszy, widząc, że jej zdrowie tak bardzo się poprawiło, i zachęcał ją, by w pełni korzystała z pomocy tak zdolnego lekarza i obdarzyła go całkowitym zaufaniem. Potem wyszedł, nie czekając na odpowiedź księżniczki.
Książę Persji opuścił komnatę w tej samej chwili i zapytał, czy wolno mu pokornie się dowiedzieć, w jaki sposób księżniczka Bengalu dotarła do Kaszmiru, tak odległego od królestwa jej ojca, i jak to się stało, że znalazła się tu sama. Sułtan uznał to pytanie za całkiem naturalne i opowiedział mu tę samą historię, którą usłyszał od księżniczki Bengalu, dodając, że kazał zanieść zaczarowanego konia do swojego skarbca jako osobliwość, choć zupełnie nie wie, jak można go używać.
„Najjaśniejszy Panie – odparł lekarz – opowieść Waszej Wysokości dała mi klucz, którego potrzebowałem, by dokończyć leczenia księżniczki. Podczas jej podróży tutaj na zaczarowanym koniu część jego czarów w jakiś sposób przeszła na nią i można ją rozproszyć jedynie pewnymi wonnościami, których sekret znam. Jeśli Wasza Wysokość raczy się zgodzić i zapewnić dworowi i ludowi jedno z najbardziej zdumiewających widowisk, jakie kiedykolwiek oglądali, niech każe przyprowadzić konia na wielki plac przed pałacem, a resztę zostawi mnie. Obiecuję, że w ciągu kilku chwil, w obecności całego zgromadzonego tłumu, ujrzysz księżniczkę zdrową na ciele i umyśle jak nigdy dotąd. A aby widowisko było jak najbardziej okazałe, proponowałbym, by bogato ją ubrano i ozdobiono najszlachetniejszymi klejnotami korony.”
Sułtan chętnie przystał na wszystko, co zaproponował książę, i następnego ranka polecił, by zaczarowanego konia wyniesiono ze skarbca i przyprowadzono na wielki plac pałacowy. Wkrótce po mieście zaczęła się rozchodzić pogłoska, że ma się wydarzyć coś niezwykłego, i zebrał się taki tłum, że trzeba było wezwać straże, by pilnowały porządku i utorowały drogę zaczarowanemu koniowi.
Gdy wszystko było gotowe, zjawił się sułtan i zajął miejsce na podwyższeniu, otoczony najznakomitszymi możnymi i dostojnikami swego dworu. Gdy zasiedli, ujrzano księżniczkę Bengalu wychodzącą z pałacu w towarzystwie dam, które przydzielił jej sułtan. Powoli zbliżyła się do zaczarowanego konia i z pomocą dam wsiadła na jego grzbiet. Gdy tylko znalazła się w siodle, ze stopami w strzemionach i wodzami w dłoni, lekarz rozstawił wokół konia kilka dużych koksowników pełnych żarzących się węgli i do każdego wrzucił kadzidło złożone z najrozmaitszych rozkosznych wonności. Potem skrzyżował ręce na piersi i ze spuszczonym wzrokiem trzy razy obszedł konia, mamrocząc przy tym jakieś słowa. Wkrótce z rozżarzonych koksowników uniósł się gęsty dym, który niemal skrył zarówno konia, jak i księżniczkę, i to była chwila, na którą czekał. Lekko wskoczył na konia za księżniczką, pochylił się i przekręcił kołek, a gdy koń wzbił się w powietrze, zawołał głośno, tak że wszyscy obecni usłyszeli jego słowa: „Sułtanie Kaszmiru, kiedy zechcesz poślubić księżniczki, które szukały u ciebie schronienia, naucz się najpierw zdobywać ich zgodę.”
W ten sposób książę Persji uratował księżniczkę Bengalu i wrócił z nią do Persji, gdzie tym razem wylądowali przed pałacem samego króla. Ślub odłożono tylko na tyle, by uroczystość była jak najwspanialsza, a gdy tylko dobiegły końca zabawy, wysłano posła do króla Bengalu, by zawiadomić go o tym, co się wydarzyło, i poprosić o aprobatę przymierza między obu krajami – której ten udzielił z całego serca.
Przetłumaczono z angielskiego. Przeczytaj oryginał