Obserwuj nasz nowy kanał na YouTube!

Konie w sztuce

The Magician’s Horse

· The Equinest

Młody mężczyzna stojący obok karego konia
To baśń z The Grey Fairy Book – zbioru tradycyjnych opowieści z różnych krajów, wydanego pod redakcją Andrew Langa.

Dawno, dawno temu żył sobie król, który miał trzech synów. Zdarzyło się pewnego dnia, że trzej królewicze wybrali się na polowanie do wielkiego lasu, leżącego w pewnej odległości od pałacu ich ojca, a najmłodszy z nich zabłądził, tak że bracia musieli wrócić do domu bez niego.

Przez cztery dni królewicz błąkał się po leśnych polanach; nocami sypiał na mchu pod gwiazdami, a za dnia żywił się korzonkami i dzikimi jagodami. Wreszcie, piątego dnia rano, dotarł do rozległej polany pośrodku lasu, na której stał okazały pałac; lecz ani w środku, ani na zewnątrz nie było śladu żywej duszy. Królewicz wszedł przez otwarte drzwi i wędrował przez opustoszałe komnaty, nie spotykając nikogo. W końcu trafił do wielkiej sali, a pośrodku niej stał stół zastawiony wybornymi potrawami i przednimi winami. Królewicz usiadł, zaspokoił głód i pragnienie, a zaraz potem stół zniknął mu sprzed oczu. Wydało mu się to bardzo dziwne; ale choć dalej przeszukiwał wszystkie komnaty, na górze i na dole, nie znalazł nikogo, z kim mógłby zamienić słowo. Wreszcie, gdy zaczynało już zmierzchać, usłyszał w oddali kroki i ujrzał starca, który wchodził po schodach w jego stronę.

„Co robisz, włócząc się po moim zamku?” – zapytał starzec.

Na co królewicz odparł: „Zabłądziłem na polowaniu w lesie. Jeśli przyjmiecie mnie na służbę, chętnie u was zostanę i będę wam wiernie służył”.

„Dobrze” – rzekł starzec. – „Możesz wstąpić do mnie na służbę. Będziesz musiał pilnować, żeby w piecu zawsze się paliło, przynosić do niego drwa z lasu i doglądać karego konia w stajni. Będę ci płacił florena dziennie, a w porze posiłków zawsze znajdziesz w sali stół zastawiony jadłem i winem i będziesz mógł jeść i pić, ile dusza zapragnie”.

Królewicz był zadowolony; wstąpił na służbę u starca i obiecał pilnować, by w piecu nigdy nie zabrakło drewna, tak aby ogień nigdy nie wygasł. Nie wiedział jednak, że jego nowy pan jest czarnoksiężnikiem, a płomień w piecu – czarodziejskim ogniem; gdyby zgasł, czarnoksiężnik straciłby znaczną część swojej mocy.

Pewnego dnia królewicz zapomniał o ogniu i pozwolił mu przygasnąć tak bardzo, że omal nie zgasł zupełnie. Właśnie gdy płomień ledwie już migotał, do komnaty wpadł jak burza starzec.

„Jak śmiesz pozwalać, żeby ogień tak przygasł?” – warknął. – „Zdążyłem w ostatniej chwili”. A gdy królewicz pospiesznie dorzucał polano do pieca i dmuchał w popiół, by rozniecić żar, pan dał mu porządnie w ucho i ostrzegł, że jeśli to się kiedykolwiek powtórzy, źle się to dla niego skończy.

Pewnego dnia królewicz siedział strapiony w stajni, gdy ku jego zdumieniu przemówił do niego kary koń.

„Wejdź do mnie, do boksu” – rzekł. – „Mam ci coś do powiedzenia. Przynieś z tamtej szafy moje ogłowie i siodło i załóż mi je. Weź też flaszkę, która stoi obok; jest w niej maść, od której twoje włosy zalśnią jak szczere złoto. Potem nanoś do pieca tyle drewna, ile zdołasz zebrać, aż ułożysz bardzo wysoki stos”.

Królewicz zrobił więc, co mu koń kazał: osiodłał go i założył mu ogłowie, natarł włosy maścią, aż zalśniły jak złoto, i rozpalił w piecu tak wielki ogień, że płomienie buchnęły w górę i zajęły dach, a po kilku minutach pałac płonął jak ogromne ognisko.

Potem pospieszył z powrotem do stajni, a koń rzekł do niego: „Musisz zrobić jeszcze jedno. W szafie znajdziesz lustro, szczotkę i szpicrutę. Weź je ze sobą, dosiądź mnie i pędź, ile sił, bo dom płonie już na dobre”.

Królewicz uczynił, jak mu koń kazał. Ledwie usiadł w siodle, koń ruszył z kopyta i pognał takim cwałem, że wkrótce las i cała kraina czarnoksiężnika zostały daleko w tyle.

Tymczasem czarnoksiężnik wrócił do pałacu i zastał tylko dymiące zgliszcza. Na próżno wołał sługę. W końcu poszedł go szukać w stajni, a kiedy odkrył, że zniknął także kary koń, od razu się domyślił, że uciekli razem; dosiadł więc deresza, który stał w sąsiednim boksie, i ruszył w pościg.

Gdy królewicz jechał, bystre uszy jego konia wyłowiły tętent pogoni.

„Obejrzyj się” – rzekł koń – „i zobacz, czy stary nas nie goni”. Królewicz odwrócił się w siodle i ujrzał w oddali obłok, jakby dymu albo kurzu.

„Musimy się spieszyć” – rzekł koń.

Kiedy cwałowali już przez jakiś czas, koń odezwał się znowu: „Obejrzyj się i zobacz, czy jest jeszcze daleko”.

„Jest już całkiem blisko” – odpowiedział królewicz.

„To rzuć lustro na ziemię” – rzekł koń. Królewicz rzucił je więc, a kiedy nadjechał czarnoksiężnik, deresz nadepnął na zwierciadło i trach! – kopyto przebiło szkło, a koń potknął się i upadł, tak bardzo kalecząc sobie nogi, że staremu nie pozostało nic innego, jak powoli zawrócić z nim do stajni i podkuć go na nowo. Potem znów ruszyli w pościg za królewiczem, bo czarnoksiężnik bardzo cenił tego konia i za nic nie chciał go stracić.

Tymczasem królewicz oddalił się już bardzo; lecz bystre uszy karego konia z daleka wyłowiły tętent pogoni.

„Zsiądź” – rzekł do królewicza – „przyłóż ucho do ziemi i powiedz mi, czy nic nie słyszysz”.

Królewicz zsiadł więc i nasłuchiwał. „Zdaje mi się, że ziemia drży” – rzekł. – „Myślę, że on nie może być daleko”.

„Natychmiast mnie dosiądź” – odparł koń – „a pogalopuję tak szybko, jak tylko potrafię”. I ruszył tak prędko, że zdawało się, iż ziemia ucieka mu spod kopyt.

„Obejrzyj się jeszcze raz” – rzekł po chwili – „i zobacz, czy go widać”.

„Widzę obłok i płomień” – odpowiedział królewicz – „ale bardzo daleko”.

„Musimy się pospieszyć” – rzekł koń. A niedługo potem dodał: „Obejrzyj się znowu; teraz nie może już być daleko”.

Królewicz odwrócił się w siodle i zawołał: „Jest tuż za nami, za chwilę dosięgnie nas płomień z nozdrzy jego konia!”.

„To rzuć szczotkę na ziemię” – rzekł koń.

Królewicz rzucił ją, a w mgnieniu oka szczotka zamieniła się w tak gęsty las, że nawet ptak nie zdołałby się przezeń przedostać; a kiedy stary do niego dojechał, deresz stanął nagle jak wryty, nie mogąc postąpić ani kroku w gęstwinę. Czarnoksiężnikowi nie pozostało więc nic innego, jak zawrócić po siekierę i wyrąbać sobie nią drogę przez las. Zajęło mu to jednak sporo czasu, a tymczasem królewicz i kary koń znacznie się oddalili.

Ale znów usłyszeli tętent pogoni. „Obejrzyj się” – rzekł kary koń – „i zobacz, czy nas goni”.

„Tak” – odparł królewicz – „tym razem wyraźnie go słyszę”.

„Pospieszmy się” – rzekł koń. A nieco później dodał: „Obejrzyj się teraz i zobacz, czy go widać”.

„Tak” – rzekł królewicz, odwracając się – „widzę płomień; jest tuż za nami”.

„To musisz rzucić szpicrutę” – odpowiedział koń. I w okamgnieniu szpicruta zamieniła się w szeroką rzekę. Kiedy starzec do niej dojechał, popędził deresza w wodę, lecz gdy woda podnosiła się coraz wyżej i wyżej, czarodziejski płomień, który dawał czarnoksiężnikowi całą jego moc, stawał się coraz mniejszy i mniejszy, aż w końcu z sykiem zgasł, a starzec i deresz poszli na dno i zniknęli. Kiedy królewicz się obejrzał, nie było ich już widać.

„Teraz” – rzekł koń – „możesz zsiąść; nie masz się już czego bać, bo czarnoksiężnik nie żyje. Nad tym strumykiem znajdziesz wierzbową witkę. Zerwij ją i uderz nią w ziemię, a ziemia się rozstąpi i ujrzysz u stóp drzwi”.

Kiedy królewicz uderzył witką w ziemię, ukazały się drzwi, które otworzyły się na wielką, sklepioną kamienną salę.

„Wprowadź mnie do tej sali” – rzekł koń. – „Ja tu zostanę, ale ty musisz iść przez pola, aż dojdziesz do ogrodu, pośrodku którego stoi królewski pałac. Kiedy tam dotrzesz, poproś, by przyjęto cię na służbę u króla. Bywaj i nie zapominaj o mnie”.

Rozstali się więc; najpierw jednak koń kazał królewiczowi obiecać, że nie pozwoli nikomu w pałacu zobaczyć swoich złotych włosów. Królewicz owinął więc głowę chustą, na kształt turbanu, i ruszył przez pola, aż dotarł do pięknego ogrodu, a za ogrodem ujrzał mury i wieże okazałego pałacu. Przy furtce spotkał ogrodnika, który zapytał go, czego chce.

„Chcę wstąpić na służbę u króla” – odpowiedział królewicz.

„Cóż, możesz zostać i pracować pode mną w ogrodzie” – rzekł ogrodnik; królewicz był bowiem ubrany jak biedak, więc ogrodnik nie mógł się domyślić, że to królewski syn. – „Potrzebuję kogoś, kto będzie pielił grządki i zmiatał opadłe liście ze ścieżek. Dostaniesz florena dziennie, konia, żeby wywozić liście, a do tego jadło i napitek”.

Królewicz zgodził się więc i zabrał do pracy. Ale kiedy dostawał jedzenie, zjadał tylko połowę; resztę zanosił do sklepionej sali nad strumykiem i dawał karemu koniowi. Robił tak każdego dnia, a koń dziękował mu za wierną przyjaźń.

Pewnego wieczoru, gdy byli razem po skończonej pracy w ogrodzie, koń rzekł do niego: „Jutro do pałacu twojego króla zjedzie wielka gromada królewiczów i możnych panów. Przybędą z bliska i z daleka, by starać się o rękę trzech królewien. Wszyscy staną w szeregu na dziedzińcu pałacu, a trzy królewny wyjdą do nich i każda będzie trzymała w dłoni diamentowe jabłko, które rzuci w górę. U czyich stóp jabłko upadnie, ten zostanie oblubieńcem tej królewny. Ty masz być wtedy w pobliżu, w ogrodzie, przy pracy. Jabłko najmłodszej królewny, która jest o wiele piękniejsza od sióstr, potoczy się obok zalotników i zatrzyma się przed tobą. Natychmiast je podnieś i schowaj do kieszeni”.

Następnego dnia, gdy wszyscy zalotnicy zebrali się na zamkowym dziedzińcu, wszystko stało się dokładnie tak, jak powiedział koń. Królewny rzuciły jabłka w górę, a diamentowe jabłko najmłodszej z nich potoczyło się obok wszystkich zalotników, wytoczyło się do ogrodu i zatrzymało u stóp młodego ogrodnika, który właśnie zmiatał liście. W mgnieniu oka schylił się, podniósł jabłko i schował je do kieszeni. Kiedy się schylał, chusta na jego głowie zsunęła się nieco na bok i królewna dostrzegła jego złote włosy – i od tej chwili go pokochała.

Król był jednak bardzo smutny, bo najmłodszą córkę kochał najbardziej. Nic jednak nie dało się na to poradzić; następnego dnia w pałacu wyprawiono potrójne wesele, a po weselu najmłodsza królewna wróciła z mężem do małej chatki w ogrodzie, w której mieszkał.

Jakiś czas potem lud sąsiedniego kraju wypowiedział królowi wojnę, a król wyruszył na bitwę w towarzystwie mężów dwóch starszych córek, dosiadających okazałych rumaków. Mąż najmłodszej córki nie miał jednak nic prócz starej, wysłużonej szkapy, która pomagała mu przy pracy w ogrodzie; a król, który wstydził się tego zięcia, odmówił mu innego konia.

Ponieważ jednak królewicz był zdecydowany nie zostać w tyle, poszedł do ogrodu, dosiadł nędznej szkapy i ruszył w drogę. Ale ledwie ujechał kilka kroków, koń potknął się i upadł. Zsiadł więc i zszedł nad strumyk, tam gdzie w sklepionej sali mieszkał kary koń. A koń rzekł do niego: „Osiodłaj mnie i załóż mi ogłowie, a potem idź do sąsiedniej komnaty, a znajdziesz tam zbroję i miecz. Włóż je, a razem pojedziemy na bitwę”.

Królewicz zrobił, jak mu kazano; a kiedy dosiadł konia, jego zbroja zalśniła w słońcu, a on sam wyglądał tak dzielnie i pięknie, że nikt nie rozpoznałby w nim ogrodnika, który zmiatał opadłe liście ze ścieżek. Koń poniósł go w wielkim pędzie, a kiedy dotarli na pole bitwy, ujrzeli, że król przegrywa, bo tak wielu jego wojowników już poległo. Lecz gdy na polu ukazał się wojownik w lśniącej zbroi na karym rumaku, siekąc mieczem na prawo i lewo, nieprzyjaciel stracił ducha i rozpierzchł się na wszystkie strony, zostawiając króla panem pola bitwy. Wtedy król i jego dwaj zięciowie, ujrzawszy swego wybawcę, zakrzyknęli, a wszystko, co zostało z wojska, podjęło okrzyk: „Bóg przybył nam na ratunek!”. I byliby go otoczyli, ale kary koń wzbił się w powietrze i uniósł go sprzed ich oczu.

Wkrótce potem część kraju podniosła bunt przeciwko królowi i znów on i jego dwaj zięciowie musieli wyruszyć na bitwę. A zięć przebrany za ogrodnika także chciał walczyć. Przyszedł więc do króla i rzekł: „Drogi ojcze, pozwól mi jechać z tobą do walki z twoimi wrogami”.

„Nie potrzebuję, żeby taki dureń jak ty walczył za mnie” – odparł król. – „Poza tym nie mam konia, który by się dla ciebie nadawał. Ale patrz, oto na drodze furman wiezie siano; możesz wziąć jego konia”.

Królewicz wziął więc konia furmana, lecz biedne zwierzę było stare i zmęczone, a gdy ujechało kilka kroków, potknęło się i upadło. Królewicz wrócił więc smutny do ogrodu i patrzył, jak król wyrusza na czele wojska w towarzystwie obu zięciów. Gdy zniknęli mu z oczu, królewicz udał się do sklepionej komnaty nad strumykiem, a naradziwszy się z wiernym karym koniem, przywdział lśniącą zbroję i na grzbiecie konia pofrunął w powietrzu tam, gdzie toczyła się bitwa. I znów rozgromił wrogów króla, siekąc mieczem na prawo i lewo. I znów wszyscy zakrzyknęli: „Bóg przybył nam na ratunek!”. Lecz gdy próbowali go zatrzymać, kary koń wzbił się w powietrze i uniósł go sprzed ich oczu.

Kiedy król i jego zięciowie wrócili do domu, nie mogli mówić o niczym innym jak o bohaterze, który za nich walczył, i wszyscy zastanawiali się, kim też on może być.

Wkrótce potem król sąsiedniego kraju wypowiedział wojnę i znów król, jego zięciowie i poddani musieli szykować się do bitwy, i znów królewicz błagał, by pozwolono mu jechać z nimi, lecz król odrzekł, że nie ma dla niego zbędnego konia. „Ale” – dodał – „możesz wziąć konia drwala, który przywozi drewno z lasu; dla ciebie wystarczy”.

Królewicz wziął więc konia drwala, ale ten był tak stary i bezużyteczny, że nie zdołał go wynieść nawet za bramę zamku. Udał się więc znowu do sklepionej sali, gdzie kary koń przygotował dla niego zbroję jeszcze wspanialszą od tych, które nosił poprzednio, a kiedy ją włożył i dosiadł konia, ten poniósł go prosto na pole bitwy; i znów królewicz rozproszył wrogów króla, walcząc samotnie w ich szeregach, aż rozpierzchli się na wszystkie strony. Zdarzyło się jednak, że jeden z nieprzyjaciół ciął go mieczem i zranił w nogę. Wtedy król wziął własną chusteczkę, z wyhaftowanym na niej swoim imieniem i koroną, i obwiązał nią zranioną nogę. Król chętnie by go nakłonił, by położył się w lektyce i dał się zanieść prosto do pałacu, a dwaj jego rycerze mieli odprowadzić karego rumaka do królewskich stajni. Ale królewicz położył dłoń na grzywie wiernego konia, zdołał podciągnąć się na siodło, a koń wzbił się z nim w powietrze. Wtedy wszyscy zawołali i zakrzyknęli: „Wojownik, który za nas walczył, jest bogiem! Musi być bogiem”.

I w całym królestwie nie mówiono o niczym innym, a wszyscy ludzie powtarzali: „Kimże może być ten bohater, który walczył za nas w tylu bitwach? Nie może być człowiekiem, musi być bogiem”.

A król rzekł: „Gdybym tylko mógł go jeszcze raz zobaczyć, a okazałoby się, że jest jednak człowiekiem, a nie bogiem, nagrodziłbym go połową królestwa”.

Kiedy zaś królewicz dotarł do domu – do chatki ogrodnika, w której mieszkał z żoną – był zmęczony, położył się więc na łóżku i zasnął. A jego żona zauważyła chusteczkę obwiązaną wokół zranionej nogi i zaczęła się zastanawiać, co to może być. Przyjrzała się jej bliżej i zobaczyła w rogu wyhaftowane imię swojego ojca i królewską koronę. Pobiegła więc prosto do pałacu i powiedziała o wszystkim ojcu. A on i jego dwaj zięciowie poszli za nią do jej domu, a tam na łóżku spał ogrodnik. Chusta, którą zawsze nosił na głowie, zsunęła się, a jego złote włosy lśniły na poduszce. I wszyscy poznali, że to ten bohater, który za nich walczył i wygrał dla nich tyle bitew.

Wtedy w całym kraju zapanowała wielka radość, a król nagrodził zięcia połową królestwa, nad którą on i jego żona szczęśliwie panowali.

Książki i opowiadania o koniach

Przetłumaczono z angielskiego. Przeczytaj oryginał