Obserwuj nasz nowy kanał na YouTube!

Konie w sztuce

The Horse Gullfaxi And The Sword Gunnfoder

· The Equinest

Chłopiec z koniem i mieczem
Opowieść o koniu z The Crimson Fairy Book, jednego z tomów serii baśniowych ksiąg. Zawiera on baśnie z różnych (głównie północnych) krajów.

Fragment The Crimson Fairy Book, ze zbioru Islandische Mährchen, w opracowaniu Andrew Langa

Dawno, dawno temu żyli sobie król i królowa, którzy mieli jedynego syna imieniem Sigurd. Gdy chłopiec miał zaledwie dziesięć lat, królowa, jego matka, zachorowała i zmarła, a król, który bardzo ją kochał, wzniósł ku pamięci żony wspaniały pomnik i dzień po dniu przesiadywał przy nim, opłakując swoją bolesną stratę.

Pewnego ranka, gdy siedział przy grobie, zauważył obok siebie bogato odzianą damę. Zapytał ją o imię, a ona odpowiedziała, że nazywa się Ingiborg, i zdawała się zdziwiona, że widzi tam króla zupełnie samego. Wtedy opowiedział jej, jak stracił królową i jak codziennie przychodzi płakać na jej grobie. Dama w zamian wyznała mu, że niedawno straciła męża, i podsunęła myśl, że oboje mogliby znaleźć pociechę, gdyby się zaprzyjaźnili.

Tak bardzo spodobało się to królowi, że zaprosił ją do swego pałacu, gdzie często się widywali; a po pewnym czasie ją poślubił.

Po weselu szybko odzyskał dobry humor i jak za dawnych czasów wyjeżdżał na polowania; Sigurd zaś, który bardzo polubił macochę, zawsze zostawał z nią w domu.

Pewnego wieczoru Ingiborg rzekła do Sigurda: „Jutro twój ojciec jedzie na polowanie i musisz jechać z nim”. Ale Sigurd odparł, że wolałby zostać w domu, i nazajutrz, gdy król odjeżdżał, Sigurd odmówił, że z nim nie pojedzie. Macocha bardzo się rozgniewała, ale on nie chciał słuchać, aż w końcu zapewniła go, że pożałuje swego nieposłuszeństwa i że na przyszłość lepiej niech robi, co mu każą.

Gdy myśliwi wyruszyli, ukryła Sigurda pod swoim łóżkiem i przykazała mu leżeć tam, dopóki go nie zawoła.

Sigurd leżał bardzo cicho przez długi czas i właśnie pomyślał, że nie ma sensu dłużej tam tkwić, gdy poczuł, że podłoga trzęsie się pod nim jak podczas trzęsienia ziemi, a wyjrzawszy, ujrzał wielką olbrzymkę, która brodziła w ziemi po kostki i orała ją, idąc.

„Dzień dobry, siostro Ingiborg” – zawołała, wchodząc do komnaty – „czy królewicz Sigurd jest w domu?”

„Nie” – odparła Ingiborg – „rano pojechał z ojcem do lasu”. I nakryła stół dla siostry, i podała jej jedzenie. Gdy obie skończyły jeść, olbrzymka rzekła: „Dziękuję ci, siostro, za dobry obiad – za najlepszą jagnięcinę, najlepszy dzban piwa i najlepszy napitek, jaki kiedykolwiek miałam; ale… czyżby królewicza Sigurda nie było w domu?”

Ingiborg znów odpowiedziała „Nie”; olbrzymka pożegnała się z nią i odeszła. Gdy zupełnie zniknęła z oczu, Ingiborg kazała Sigurdowi wyjść z kryjówki.

Król wrócił do domu nocą, ale żona nic mu nie powiedziała o tym, co zaszło, a następnego ranka znów prosiła królewicza, by pojechał z ojcem na polowanie. Sigurd jednak odpowiedział jak poprzednio, że wolałby zostać w domu.

Tak więc król znowu odjechał sam. Tym razem Ingiborg ukryła Sigurda pod stołem i porządnie go zbeształa za to, że nie zrobił, jak mu kazała. Przez jakiś czas leżał zupełnie cicho, a potem nagle podłoga zaczęła się trząść i nadeszła olbrzymka, brodząc w ziemi do pół łydki.

Wchodząc do domu, zapytała, tak jak pierwsza: „No i jak, siostro Ingiborg, czy królewicz Sigurd jest w domu?”

„Nie” – odpowiedziała Ingiborg – „rano pojechał z ojcem na polowanie”; i podszedłszy do kredensu, nakryła stół dla siostry. Gdy skończyły posiłek, olbrzymka wstała i rzekła: „Dziękuję za te wszystkie smaczne potrawy, za najlepszą jagnięcinę, najlepszy dzban piwa i najmilszy napitek, jaki kiedykolwiek miałam; ale… czy królewicza Sigurda naprawdę nie ma w domu?”

„Nie, z pewnością nie!” – odparła Ingiborg; i na tym się pożegnały.

Gdy olbrzymka oddaliła się na dobre, Sigurd wypełzł spod stołu, a macocha oświadczyła, że to niezwykle ważne, by następnego dnia nie został w domu; on jednak odparł, że nie widzi, co złego mogłoby z tego wyniknąć, i że wcale nie zamierza jechać na polowanie. Następnego ranka, gdy król szykował się do drogi, Ingiborg błagała Sigurda, by towarzyszył ojcu. Ale wszystko na nic – był bardzo uparty i nie chciał słuchać ani słowa z tego, co mówiła. „Będziesz musiała znowu mnie ukryć” – rzekł, więc ledwie król odjechał, Ingiborg ukryła Sigurda między ścianą a boazerią, i niebawem znów rozległ się odgłos jakby trzęsienia ziemi, a przez drzwi weszła wielka olbrzymka, brodząc w ziemi po kolana.

„Dzień dobry, siostro Ingiborg!” – zawołała głosem jak grzmot. – „Czy królewicz Sigurd jest w domu?”

„Ach, nie” – odpowiedziała Ingiborg – „zabawia się tam, w lesie. Pewnie zrobi się całkiem ciemno, zanim wróci”.

„Kłamiesz!” – wrzasnęła olbrzymka. I kłóciły się o to, aż się zmęczyły, po czym Ingiborg nakryła stół; a gdy olbrzymka skończyła jeść, rzekła: „No cóż, muszę ci podziękować za te wszystkie dobre rzeczy, za najlepszą jagnięcinę, najlepszy dzban piwa i najlepszy napitek, jaki miałam od dawna; ale… czy jesteś zupełnie pewna, że królewicza Sigurda nie ma w domu?”

„Zupełnie” – odparła Ingiborg. – „Mówiłam ci już, że rano pojechał z ojcem polować w lesie”.

Na to olbrzymka ryknęła strasznym głosem: „Jeśli jest dość blisko, by słyszeć moje słowa, rzucam na niego ten urok: niech będzie w połowie spalony i w połowie uschnięty; i niech nie zazna spoczynku ani spokoju, dopóki mnie nie odnajdzie”. I z tymi słowy odeszła ciężkim krokiem.

Przez chwilę Ingiborg stała jak skamieniała, potem wyciągnęła Sigurda z kryjówki i ku swemu przerażeniu ujrzała, że jest w połowie spalony i w połowie uschnięty.

„Teraz widzisz, co się stało przez twój upór” – rzekła – „ale nie wolno nam tracić czasu, bo twój ojciec niedługo wróci do domu”.

Wszedłszy szybko do sąsiedniej komnaty, otworzyła skrzynię, wyjęła z niej kłębek sznurka i trzy złote pierścienie i dała je Sigurdowi, mówiąc: „Jeśli rzucisz ten kłębek na ziemię, potoczy się, aż dotrze do wysokich urwisk. Tam zobaczysz olbrzymkę wyglądającą zza skał. Zawoła do ciebie z góry: »Ach, właśnie tego mi trzeba! Oto królewicz Sigurd. Dziś wieczorem pójdzie do garnka«; ale nie bój się jej. Wciągnie cię na górę długim bosakiem, a ty musisz ją ode mnie pozdrowić i dać jej w podarunku najmniejszy pierścień. To ją ucieszy i poprosi, żebyś zmierzył się z nią w zapasach. Kiedy opadniesz z sił, poda ci róg, żebyś się z niego napił, i choć ona o tym nie wie, wino uczyni cię tak silnym, że z łatwością ją pokonasz. Potem pozwoli ci zostać u siebie na noc. To samo wydarzy się z moimi dwiema pozostałymi siostrami. Ale przede wszystkim zapamiętaj jedno: jeśli przybiegnie do ciebie mój piesek i położy na tobie łapy, a łzy będą mu płynąć po pyszczku, spiesz do domu, bo moje życie będzie w niebezpieczeństwie. A teraz żegnaj i nie zapominaj o macosze”.

Potem Ingiborg upuściła kłębek na ziemię, a Sigurd się z nią pożegnał.

Jeszcze tego samego wieczoru kłębek zatrzymał się u stóp wysokich skał, a Sigurd, spojrzawszy w górę, ujrzał olbrzymkę wyglądającą ze szczytu.

„Ach, właśnie tego mi trzeba!” – zawołała na jego widok. – „Oto królewicz Sigurd. Dziś wieczorem pójdzie do garnka. Chodź no na górę, przyjacielu, i zmierz się ze mną w zapasach”.

Z tymi słowy wyciągnęła długi bosak i wciągnęła go na urwisko. Z początku Sigurd dość się przestraszył, ale przypomniał sobie, co mówiła Ingiborg, i przekazał olbrzymce pozdrowienia od siostry oraz pierścień.

Olbrzymka była zachwycona i wyzwała go na zapasy. Sigurd lubił wszelkie zabawy i z radością przystąpił do walki; ale nie mógł się równać z olbrzymką, a gdy zauważyła, że słabnie, podała mu róg, żeby się z niego napił, co było z jej strony wielką głupotą, bo Sigurd stał się tak silny, że wkrótce ją powalił.

„Możesz tu zostać na noc” – rzekła; a on rad był odpoczynkowi.

Następnego ranka Sigurd znów rzucił kłębek, a ten toczył się przez jakiś czas, aż zatrzymał się u stóp kolejnej wysokiej skały. Wtedy Sigurd spojrzał w górę i ujrzał drugą olbrzymkę, jeszcze większą i brzydszą od pierwszej, która zawołała do niego: „Ach, właśnie tego mi trzeba! Oto królewicz Sigurd. Dziś wieczorem pójdzie do garnka. Chodź szybko na górę i zmierz się ze mną w zapasach”. I bez zwłoki wciągnęła go na górę.

Królewicz przekazał jej pozdrowienia od macochy i drugi co do wielkości pierścień. Olbrzymka bardzo się ucieszyła na widok pierścienia i od razu wyzwała Sigurda na zapasy.

Mocowali się długo, aż w końcu Sigurd zaczął słabnąć; podała mu więc róg, żeby się z niego napił, a gdy się napił, stał się tak silny, że powalił ją jedną ręką.

Trzeciego ranka Sigurd znów położył kłębek na ziemi, a ten potoczył się daleko, aż wreszcie zatrzymał się pod naprawdę bardzo wysoką skałą, ze szczytu której spoglądała w dół najszkaradniejsza olbrzymka, jaką kiedykolwiek widziano.

Gdy zobaczyła, kto przyszedł, zawołała: „Ach, właśnie tego mi trzeba! Oto nadchodzi królewicz Sigurd. Jeszcze dziś wieczorem pójdzie do garnka. Chodź tu na górę, przyjacielu, i zmierz się ze mną w zapasach”. I wciągnęła go na górę, tak jak jej siostry.

Sigurd przekazał jej wtedy pozdrowienia od macochy i ostatni, największy pierścień. Widok czerwonego złota zachwycił olbrzymkę i wyzwała Sigurda na pojedynek zapaśniczy. Tym razem walka była zacięta i długa, ale gdy wreszcie siły Sigurda zaczęły słabnąć, olbrzymka dała mu coś do picia, a gdy to wypił, wkrótce rzucił ją na kolana. „Pokonałeś mnie” – wysapała – „więc teraz mnie posłuchaj. Niedaleko stąd jest jezioro. Idź tam; znajdziesz małą dziewczynkę bawiącą się łódką. Postaraj się z nią zaprzyjaźnić i daj jej ten mały złoty pierścionek. Jesteś silniejszy niż kiedykolwiek i życzę ci powodzenia”.

Z tymi słowy pożegnali się, a Sigurd wędrował dalej, aż dotarł do jeziora, gdzie zastał małą dziewczynkę bawiącą się łódką, dokładnie tak, jak mu powiedziano. Podszedł do niej i zapytał, jak ma na imię.

Odpowiedziała, że ma na imię Helga i mieszka niedaleko.

Sigurd dał jej więc mały złoty pierścionek i zaproponował, żeby się razem pobawili. Dziewczynka była zachwycona, bo nie miała ani braci, ani sióstr, i bawili się razem przez resztę dnia.

Gdy nastał wieczór, Sigurd poprosił, by mógł pójść z nią do domu, ale Helga z początku mu zabroniła, bo żadnemu obcemu nie udało się jeszcze wejść do ich domu tak, żeby nie wykrył go jej ojciec, bardzo groźny olbrzym.

Sigurd jednak nalegał, aż w końcu ustąpiła; ale gdy zbliżyli się do drzwi, potrzymała nad nim swoją rękawiczkę i Sigurd w mgnieniu oka zamienił się w pęk wełny. Helga wsunęła pęk pod pachę i rzuciła go na łóżko w swojej izbie.

Niemal w tej samej chwili wpadł jej ojciec i zaczął przeszukiwać każdy kąt, wołając: „Ludzkim duchem tu pachnie. Co to rzuciłaś na łóżko, Helgo?”

„Pęk wełny” – odpowiedziała.

„No cóż, może to właśnie poczułem” – rzekł stary i więcej się tym nie przejmował.

Następnego dnia Helga wyszła się bawić i zabrała ze sobą pęk wełny pod pachą. Gdy doszła do jeziora, znów potrzymała nad nim rękawiczkę i Sigurd odzyskał swoją postać.

Bawili się cały dzień, a Sigurd nauczył Helgę najróżniejszych zabaw, o których nawet nie słyszała. Gdy wieczorem wracali do domu, powiedziała: „Jutro będziemy mogli bawić się jeszcze lepiej, bo ojciec musi jechać do miasta, więc możemy zostać w domu”.

Gdy byli już blisko domu, Helga znów potrzymała rękawiczkę nad Sigurdem i ponownie zamienił się w pęk wełny, a ona wniosła go do środka tak, że nikt go nie zauważył.

Następnego ranka bardzo wcześnie ojciec Helgi pojechał do miasta, a gdy tylko oddalił się na dobre, dziewczynka uniosła rękawiczkę i Sigurd znów był sobą. Wtedy oprowadziła go po całym domu, żeby go zabawić, i otwierała każdą komnatę, bo ojciec przed wyjazdem dał jej klucze; ale gdy doszli do ostatniej komnaty, Sigurd zauważył w pęku jeden klucz, którego nie użyli, i zapytał, do której komnaty należy.

Helga się zaczerwieniła i nie odpowiedziała.

„Chyba nie masz nic przeciwko temu, żebym zobaczył komnatę, którą on otwiera?” – zapytał Sigurd, a mówiąc to, ujrzał ciężkie żelazne drzwi i poprosił Helgę, żeby mu je otworzyła. Ale ona odparła, że nie śmie tego zrobić, a w każdym razie, jeśli już otworzy drzwi, to tylko na malutką szparkę; Sigurd zaś oświadczył, że to zupełnie wystarczy.

Drzwi były tak ciężkie, że Helga długo się z nimi mocowała, a Sigurd tak się zniecierpliwił, że pchnął je na oścież i wszedł do środka. Ujrzał tam wspaniałego konia, już osiodłanego, a tuż nad nim wisiał bogato zdobiony miecz, na którego rękojeści wyryto słowa: „Kto dosiądzie tego konia i przypasze ten miecz, znajdzie szczęście”.

Na widok konia Sigurda ogarnął taki zachwyt, że nie mógł wydobyć z siebie słowa, ale w końcu wykrztusił: „Och, pozwól mi go dosiąść i objechać na nim dom! Tylko raz; obiecuję, że o nic więcej nie poproszę”.

„Objechać na nim dom!” – zawołała Helga, blednąc na samą myśl. – „Jechać na Gullfaxim! Przecież ojciec nigdy, przenigdy by mi nie wybaczył, gdybym ci na to pozwoliła”.

„Ależ to mu nie może zaszkodzić” – przekonywał Sigurd. – „Nie wiesz, jak bardzo będę uważał. W domu jeździłem na najróżniejszych koniach i ani razu nie spadłem. Och, Helgo, pozwól!”

„No, może, jeśli zaraz wrócisz” – odpowiedziała Helga z wahaniem – „ale musisz się bardzo pospieszyć, bo inaczej ojciec się dowie!”

Ale zamiast dosiąść Gullfaxiego, jak się spodziewała, Sigurd stał bez ruchu.

„A miecz” – powiedział, spoglądając z zachwytem w górę, tam, gdzie wisiał. – „Mój ojciec jest królem, ale nie ma tak pięknego miecza. Przecież klejnoty na pochwie są wspanialsze niż wielki rubin w jego koronie! Czy ma imię? Niektóre miecze mają, wiesz?”

„Nazywa się »Gunnfjoder«, czyli »Pióro Bitwy«” – odpowiedziała Helga – „a »Gullfaxi« znaczy »Złota Grzywa«. Skoro już masz w ogóle wsiąść na konia, to chyba nic się nie stanie, jeśli weźmiesz też miecz. A jeśli weźmiesz miecz, będziesz musiał zabrać również kij, kamień i gałązkę”.

„Łatwo je unieść” – rzekł Sigurd, patrząc na nie z pogardą. – „Co za nędzne, wyschnięte rupiecie! Po co je w ogóle trzymacie?”

„Ojciec mówi, że wolałby stracić Gullfaxiego niż je” – odparła Helga – „bo jeśli ktoś ściga jeźdźca tego konia, wystarczy, że jeździec rzuci gałązkę za siebie, a zamieni się ona w las tak gęsty, że nawet ptak z trudem by się przez niego przedostał. A jeśli wróg zna czary i potrafi powalić las, wystarczy uderzyć kijem w kamień, a z nieba posypie się grad wielkości gołębich jaj i zabije każdego w promieniu dwudziestu mil”.

Powiedziawszy to wszystko, pozwoliła Sigurdowi objechać dom „tylko raz” i zabrać ze sobą miecz i pozostałe rzeczy. Ale gdy objechał dom, zamiast zsiąść, nagle zawrócił konia i odjechał galopem.

Wkrótce potem ojciec Helgi wrócił do domu i zastał córkę we łzach. Zapytał, co się stało, a gdy usłyszał o wszystkim, co zaszło, rzucił się co sił w nogach w pogoń za Sigurdem.

Gdy Sigurd przypadkiem obejrzał się za siebie, zobaczył olbrzyma, który wielkimi krokami szedł za nim, więc czym prędzej rzucił za siebie gałązkę. Natychmiast między nim a jego wrogiem wyrósł tak gęsty las, że olbrzym musiał pobiec do domu po topór, żeby wyrąbać sobie przejście.

Gdy Sigurd obejrzał się następnym razem, olbrzym był tak blisko, że niemal dotykał ogona Gullfaxiego. W śmiertelnym strachu Sigurd szybko obrócił się w siodle i uderzył kijem w kamień. Ledwie to zrobił, za nim rozpętała się straszliwa burza gradowa i olbrzym zginął na miejscu.

Gdyby jednak Sigurd uderzył w kamień, nie odwracając się, grad smagnąłby go prosto w twarz i to on by zginął.

Gdy olbrzym zginął, Sigurd pojechał dalej w stronę domu, a po drodze nagle spotkał pieska macochy, który biegł mu na spotkanie, a łzy płynęły mu strumieniami po pyszczku. Sigurd pognał co koń wyskoczy, a gdy dotarł na miejsce, zastał dziewięciu sług, którzy właśnie przywiązywali królową Ingiborg do pala na dziedzińcu pałacu, bo zamierzali ją spalić.

Królewicz Sigurd, oszalały z gniewu, zeskoczył z konia i z mieczem w dłoni rzucił się na sługi i zabił ich wszystkich. Potem uwolnił macochę i poszedł z nią do ojca.

Król leżał w łóżku chory ze zgryzoty, nie jadł i nie pił, bo myślał, że jego syna zabiła królowa. Z radości ledwie wierzył własnym oczom, gdy ujrzał królewicza, a Sigurd opowiedział mu o wszystkich swoich przygodach.

Potem królewicz Sigurd pojechał z powrotem po Helgę i wyprawiono wielką ucztę, która trwała trzy dni; wszyscy mówili, że nigdy nie widziano tak pięknej panny młodej jak Helga, a oni żyli szczęśliwie przez wiele, wiele lat i wszyscy ich kochali.

Książki o koniach

Przetłumaczono z angielskiego. Przeczytaj oryginał