Paarden in de kunst
Het paard Gullfaxi en het zwaard Gunnfoder

Een paardenverhaal uit het Crimson Fairy Book, slechts een van de delen in de reeks sprookjesboeken, met sprookjes uit allerlei (vooral noordelijke) landen.
Een fragment uit The Crimson Fairy Book, afkomstig uit Islandische Mährchen en bewerkt door Andrew Lang
Heel, heel lang geleden leefden er een koning en een koningin die maar één zoon hadden, die Sigurd heette. Toen het jongetje pas tien jaar oud was, werd de koningin, zijn moeder, ziek en stierf. De koning, die veel van haar had gehouden, liet ter nagedachtenis aan zijn vrouw een prachtig grafmonument bouwen, en dag in dag uit zat hij daarbij en beweende zijn droevige verlies.
Op een ochtend, terwijl hij bij het graf zat, zag hij vlak bij zich een rijk geklede dame. Hij vroeg haar naam en ze antwoordde dat ze Ingiborg heette, en ze leek verrast de koning daar helemaal alleen aan te treffen. Toen vertelde hij haar hoe hij zijn koningin had verloren en hoe hij elke dag naar haar graf kwam om te wenen. De dame vertelde hem op haar beurt dat zij onlangs haar man had verloren, en ze opperde dat het hun allebei misschien troost zou geven als ze vrienden werden.
Dat beviel de koning zo goed dat hij haar uitnodigde in zijn paleis, waar ze elkaar vaak zagen; en na verloop van tijd trouwde hij met haar.
Toen de bruiloft voorbij was, kreeg hij al snel zijn goede humeur terug en ging hij weer op jacht, zoals vroeger; maar Sigurd, die erg op zijn stiefmoeder gesteld was, bleef altijd bij haar thuis.
Op een avond zei Ingiborg tegen Sigurd: “Morgen gaat je vader op jacht, en jij moet met hem mee.” Maar Sigurd zei dat hij veel liever thuisbleef, en toen de koning de volgende dag wegreed, weigerde Sigurd mee te gaan. De stiefmoeder was erg boos, maar hij wilde niet luisteren, en ten slotte verzekerde ze hem dat hij spijt zou krijgen van zijn ongehoorzaamheid en dat hij voortaan maar beter kon doen wat hem werd gezegd.
Nadat het jachtgezelschap was vertrokken, verstopte ze Sigurd onder haar bed en drukte hem op het hart daar te blijven liggen tot ze hem riep.
Sigurd lag een hele tijd doodstil en dacht net dat het geen zin meer had om daar nog langer te blijven, toen hij de vloer onder zich voelde trillen alsof er een aardbeving was. Hij gluurde naar buiten en zag een grote reuzin die tot haar enkels door de grond waadde en die al lopend omploegde.
“Goedemorgen, zuster Ingiborg”, riep ze toen ze de kamer binnenkwam, “is prins Sigurd thuis?”
“Nee”, zei Ingiborg, “hij is vanochtend met zijn vader naar het bos gereden.” En ze dekte de tafel voor haar zuster en zette haar eten voor. Toen ze allebei uitgegeten waren, zei de reuzin: “Dank je, zuster, voor je goede maaltijd — het beste lamsvlees, de beste kan bier en de beste drank die ik ooit heb gehad; maar — is prins Sigurd niet thuis?”
Ingiborg zei opnieuw “Nee”, en de reuzin nam afscheid van haar en ging weg. Toen ze helemaal uit het zicht was, zei Ingiborg tegen Sigurd dat hij uit zijn schuilplaats kon komen.
De koning kwam ’s avonds thuis, maar zijn vrouw vertelde hem niets van wat er was gebeurd, en de volgende ochtend smeekte ze de prins opnieuw om met zijn vader op jacht te gaan. Sigurd antwoordde echter net als de vorige keer dat hij veel liever thuisbleef.
Dus reed de koning weer alleen weg. Dit keer verstopte Ingiborg Sigurd onder de tafel en gaf ze hem flink op zijn kop omdat hij niet deed wat ze hem opdroeg. Een tijdlang lag hij heel stil, en toen begon de vloer opeens te trillen en kwam er een reuzin aan, die tot halverwege haar knieën door de grond waadde.
Toen ze het huis binnenkwam, vroeg ze, net als de eerste: “Zo, zuster Ingiborg, is prins Sigurd thuis?”
“Nee”, antwoordde Ingiborg, “hij is vanochtend met zijn vader op jacht gereden”; en ze liep naar de kast en dekte de tafel voor haar zuster. Toen ze klaar waren met eten, stond de reuzin op en zei: “Dank je voor al die lekkere gerechten, en voor het beste lamsvlees, de beste kan bier en de lekkerste drank die ik ooit heb gehad; maar — is prins Sigurd echt niet thuis?”
“Nee, zeker niet!” antwoordde Ingiborg; en daarop namen ze afscheid van elkaar.
Toen ze een flink eind uit het zicht was, kroop Sigurd onder de tafel vandaan, en zijn stiefmoeder verklaarde dat het van het grootste belang was dat hij de volgende dag niet thuisbleef; maar hij zei dat hij niet inzag wat daar voor kwaad in kon, en dat hij niet van plan was op jacht te gaan. De volgende ochtend, toen de koning zich klaarmaakte om te vertrekken, smeekte Ingiborg Sigurd om met zijn vader mee te gaan. Maar het hielp allemaal niets: hij was erg koppig en wilde geen woord horen van wat ze zei. “Je zult me weer moeten verstoppen”, zei hij, en dus verstopte Ingiborg Sigurd, zodra de koning weg was, tussen de muur en de lambrisering. Na een poosje klonk er opnieuw een geluid als van een aardbeving, en een grote reuzin, die tot haar knieën door de grond waadde, kwam de deur binnen.
“Goedendag, zuster Ingiborg!” riep ze met een stem als de donder; “is prins Sigurd thuis?”
“O nee”, antwoordde Ingiborg, “hij vermaakt zich daarbuiten in het bos. Ik denk dat het al helemaal donker is voordat hij terugkomt.”
“Dat is een leugen!” schreeuwde de reuzin. En ze kibbelden erover tot ze er moe van werden, waarna Ingiborg de tafel dekte; en toen de reuzin uitgegeten was, zei ze: “Nou, ik moet je bedanken voor al die lekkere dingen, en voor het beste lamsvlees, de beste kan bier en de beste drank die ik in lange tijd heb gehad; maar — weet je heel zeker dat prins Sigurd niet thuis is?”
“Heel zeker”, zei Ingiborg. “Ik heb je al gezegd dat hij vanochtend met zijn vader is weggereden om in het bos te jagen.”
Daarop brulde de reuzin met een vreselijke stem: “Als hij dichtbij genoeg is om mijn woorden te horen, dan leg ik deze vloek op hem: laat hij half verschroeid en half verdord zijn; en moge hij rust noch vrede kennen tot hij mij vindt.” En met die woorden beende ze weg.
Even stond Ingiborg erbij alsof ze in steen was veranderd; toen haalde ze Sigurd uit zijn schuilplaats, en tot haar ontzetting was hij inderdaad half verschroeid en half verdord.
“Nu zie je wat er door je eigen koppigheid is gebeurd”, zei ze, “maar we mogen geen tijd verliezen, want je vader komt zo thuis.”
Ze liep snel naar de kamer ernaast, opende een kist, haalde er een bol touw en drie gouden ringen uit en gaf die aan Sigurd met de woorden: “Als je deze bol op de grond gooit, rolt hij verder tot hij bij een paar hoge rotswanden komt. Daar zie je een reuzin over de rotsen uitkijken. Ze zal naar je roepen en zeggen: ‘Ah, dat is precies wat ik wilde! Daar is prins Sigurd. Die gaat vanavond de pot in’; maar laat je door haar niet bang maken. Ze trekt je met een lange bootshaak omhoog, en dan moet je haar de groeten van mij doen en haar de kleinste ring cadeau geven. Daar zal ze blij mee zijn, en ze zal je vragen met haar te worstelen. Als je uitgeput bent, biedt ze je een hoorn aan om uit te drinken, en hoewel zij het niet weet, maakt de wijn je zo sterk dat je haar gemakkelijk kunt overwinnen. Daarna laat ze je daar de nacht doorbrengen. Hetzelfde gebeurt bij mijn twee andere zusters. Maar onthoud vooral dit: als mijn hondje naar je toe komt en zijn pootjes op je legt, met tranen over zijn snuit, haast je dan naar huis, want dan is mijn leven in gevaar. En nu vaarwel, en vergeet je stiefmoeder niet.”
Toen liet Ingiborg de bol op de grond vallen, en Sigurd nam afscheid van haar.
Diezelfde avond bleef de bol liggen aan de voet van een paar hoge rotsen, en toen Sigurd omhoogkeek, zag hij de reuzin boven over de rand kijken.
“Ah, precies wat ik wilde!” riep ze toen ze hem zag; “daar is prins Sigurd. Die gaat vanavond de pot in. Kom naar boven, vriend, en worstel met me.”
Met die woorden stak ze een lange bootshaak uit en trok hem de rots op. Eerst was Sigurd nogal bang, maar hij herinnerde zich wat Ingiborg had gezegd en gaf de reuzin de boodschap van haar zuster en de ring.
De reuzin was opgetogen en daagde hem uit om met haar te worstelen. Sigurd hield van allerlei spelletjes en begon vol plezier te worstelen; maar hij kon niet op tegen de reuzin, en toen ze merkte dat hij verzwakte, gaf ze hem een hoorn om uit te drinken. Dat was erg dom van haar, want Sigurd werd er zo sterk van dat hij haar al snel tegen de grond werkte.
“Je mag hier vannacht blijven”, zei ze; en hij was blij met de rust.
De volgende ochtend gooide Sigurd de bol weer neer, en weg rolde hij, een hele tijd, tot hij aan de voet van een andere hoge rots bleef liggen. Toen keek hij omhoog en zag een andere reuzin, nog groter en lelijker dan de eerste, die naar hem riep: “Ah, dat is precies wat ik wilde! Daar is prins Sigurd. Die gaat vanavond de pot in. Kom gauw naar boven en worstel met me.” En ze verloor geen tijd en trok hem omhoog.
De prins gaf haar de boodschap van zijn stiefmoeder en de op een na grootste ring. De reuzin was erg blij toen ze de ring zag en daagde Sigurd meteen uit om met haar te worstelen.
Ze worstelden een hele tijd, tot Sigurd ten slotte verzwakte; toen gaf ze hem een hoorn om uit te drinken, en toen hij gedronken had, werd hij zo sterk dat hij haar met één hand tegen de grond gooide.
Op de derde ochtend legde Sigurd zijn bol nog eens neer, en die rolde ver weg, tot hij ten slotte bleef liggen onder een werkelijk zeer hoge rots, vanwaar de afschuwelijkste reuzin die ooit was gezien op hem neerkeek.
Toen ze zag wie er stond, riep ze: “Ah, dat is precies wat ik wilde! Daar komt prins Sigurd. Die gaat vannacht nog de pot in. Kom hierboven, vriend, en worstel met me.” En ze trok hem omhoog, net zoals haar zusters hadden gedaan.
Sigurd gaf haar toen de boodschap van zijn stiefmoeder en de laatste en grootste ring. De aanblik van het rode goud verrukte de reuzin, en ze daagde Sigurd uit tot een worstelwedstrijd. Dit keer was het gevecht fel en lang, maar toen Sigurds krachten eindelijk begonnen af te nemen, gaf de reuzin hem iets te drinken, en nadat hij het had opgedronken, kreeg hij haar al snel op haar knieën. “Je hebt me verslagen”, hijgde ze, “dus luister nu naar me. Niet ver hiervandaan ligt een meer. Ga daarheen; je zult er een meisje vinden dat met een bootje speelt. Probeer vriendschap met haar te sluiten en geef haar dit gouden ringetje. Je bent sterker dan je ooit bent geweest, en ik wens je veel geluk.”
Met die woorden namen ze afscheid van elkaar, en Sigurd zwierf verder tot hij bij het meer kwam, waar hij het meisje met een bootje zag spelen, precies zoals hem was verteld. Hij liep naar haar toe en vroeg hoe ze heette.
Ze heette Helga, antwoordde ze, en ze woonde vlakbij.
Dus gaf Sigurd haar het gouden ringetje en stelde voor om samen een spelletje te doen. Het meisje was opgetogen, want ze had geen broers of zussen, en ze speelden de rest van de dag samen.
Toen het avond werd, vroeg Sigurd of hij met haar mee naar huis mocht, maar Helga verbood het hem eerst, omdat nog nooit een vreemdeling hun huis was binnengekomen zonder dat haar vader, een heel woeste reus, hem had ontdekt.
Sigurd hield echter aan, en ten slotte gaf ze toe; maar toen ze bij de deur kwamen, hield ze haar handschoen boven hem, en Sigurd veranderde meteen in een bundel wol. Helga stopte de bundel onder haar arm en gooide hem in haar kamer op het bed.
Bijna op hetzelfde moment stormde haar vader binnen en zocht in elke hoek, terwijl hij riep: “Het ruikt hier naar mensen. Wat heb je daar op het bed gegooid, Helga?”
“Een bundel wol”, zei ze.
“Ach, dan was dat misschien wat ik rook”, zei de oude man, en hij maakte zich er verder niet druk om.
De volgende dag ging Helga buiten spelen en nam de bundel wol onder haar arm mee. Toen ze bij het meer kwam, hield ze haar handschoen er weer boven, en Sigurd kreeg zijn eigen gedaante terug.
Ze speelden de hele dag, en Sigurd leerde Helga allerlei spelletjes waar ze nog nooit van had gehoord. Toen ze ’s avonds naar huis liepen, zei ze: “Morgen kunnen we nog beter spelen, want mijn vader moet naar de stad, dus kunnen we thuisblijven.”
Toen ze vlak bij het huis waren, hield Helga haar handschoen weer boven Sigurd, en opnieuw veranderde hij in een bundel wol, en ze droeg hem naar binnen zonder dat iemand hem zag.
Heel vroeg de volgende ochtend ging Helga’s vader naar de stad, en zodra hij een flink eind weg was, hief het meisje haar handschoen op en was Sigurd weer zichzelf. Toen nam ze hem mee door het hele huis om hem te vermaken en opende ze elke kamer, want haar vader had haar de sleutels gegeven voordat hij vertrok; maar toen ze bij de laatste kamer kwamen, zag Sigurd aan de bos één sleutel die nog niet gebruikt was, en hij vroeg bij welke kamer die hoorde.
Helga werd rood en antwoordde niet.
“Je vindt het toch niet erg als ik de kamer zie die hij opent?” vroeg Sigurd, en terwijl hij dat zei, zag hij een zware ijzeren deur en smeekte hij Helga om die voor hem van het slot te doen. Maar ze zei dat ze dat niet durfde; als ze de deur al opende, dan alleen op een heel klein kiertje; en Sigurd verklaarde dat dat prima was.
De deur was zo zwaar dat Helga er een tijd over deed om hem open te krijgen, en Sigurd werd zo ongeduldig dat hij hem wijd openduwde en naar binnen liep. Daar zag hij een prachtig paard, helemaal gezadeld, en vlak daarboven hing een rijk versierd zwaard, met op het gevest deze woorden gegraveerd: “Wie dit paard berijdt en dit zwaard draagt, zal het geluk vinden.”
Bij het zien van het paard was Sigurd zo vol verwondering dat hij geen woord kon uitbrengen, maar ten slotte stamelde hij: “O, laat me hem alsjeblieft bestijgen en een rondje om het huis rijden! Eén keertje maar; ik beloof dat ik niets meer zal vragen.”
“Een rondje om het huis rijden!” riep Helga, die alleen al bij het idee bleek werd. “Op Gullfaxi rijden! Vader zou het me nooit, maar dan ook nooit vergeven als ik je dat liet doen.”
“Maar het kan hem toch geen kwaad doen”, wierp Sigurd tegen; “je weet niet hoe voorzichtig ik zal zijn. Ik heb thuis op allerlei paarden gereden en ben er nog nooit af gevallen, geen enkele keer. O, Helga, toe nou!”
“Nou, misschien, als je meteen terugkomt”, antwoordde Helga aarzelend; “maar je moet wel heel snel zijn, anders komt vader erachter!”
Maar in plaats van op Gullfaxi te stappen, zoals zij verwachtte, bleef Sigurd stilstaan.
“En het zwaard”, zei hij, terwijl hij verlangend omhoogkeek naar de plek waar het hing. “Mijn vader is koning, maar hij heeft geen enkel zwaard dat zo mooi is als dit. De edelstenen in de schede zijn nog prachtiger dan de grote robijn in zijn kroon! Heeft het een naam? Sommige zwaarden hebben er een, weet je.”
“Het heet ‘Gunnfjoder’, de ‘Strijdpluim’”, antwoordde Helga, “en ‘Gullfaxi’ betekent ‘Gouden Manen’. Als je toch op het paard gaat, maakt het denk ik niet uit of je het zwaard ook meeneemt. En als je het zwaard meeneemt, moet je ook de stok, de steen en het twijgje meenemen.”
“Die zijn makkelijk mee te nemen”, zei Sigurd, terwijl hij er minachtend naar keek; “wat een ellendige, verdroogde dingen! Waarom bewaren jullie die in vredesnaam?”
“Vader zegt dat hij nog liever Gullfaxi kwijtraakt dan deze dingen”, antwoordde Helga, “want als de man die het paard berijdt wordt achtervolgd, hoeft hij alleen het twijgje achter zich te gooien en dan verandert het in een bos, zo dicht dat zelfs een vogel er nauwelijks doorheen kan vliegen. Maar als zijn vijand toevallig kan toveren en het bos kan neerhalen, hoeft de man alleen met de stok op de steen te slaan, en dan regenen er hagelstenen zo groot als duiveneieren uit de lucht, die iedereen in een omtrek van twintig mijl doden.”
Nadat ze dit allemaal had gezegd, liet ze Sigurd “één keertje maar” om het huis rijden, met het zwaard en de andere dingen bij zich. Maar toen hij het rondje had gereden, steeg hij niet af: hij wendde plotseling het hoofd van het paard en galoppeerde weg.
Kort daarna kwam Helga’s vader thuis en vond zijn dochter in tranen. Hij vroeg wat er aan de hand was, en toen hij alles hoorde wat er was gebeurd, stormde hij zo snel als hij kon weg om Sigurd achterna te zitten.
Toen Sigurd nu toevallig achteromkeek, zag hij de reus met grote passen achter hem aan komen, en in allerijl gooide hij het twijgje achter zich. Meteen schoot er tussen hem en zijn vijand zo’n dicht bos op dat de reus naar huis moest rennen om een bijl te halen en zich een weg te hakken.
Toen Sigurd de volgende keer omkeek, was de reus zo dichtbij dat hij Gullfaxi’s staart bijna aanraakte. Doodsbang draaide Sigurd zich snel om in het zadel en sloeg met de stok op de steen. Nauwelijks had hij dat gedaan of er barstte achter hem een verschrikkelijke hagelbui los, en de reus was op slag dood.
Maar als Sigurd op de steen had geslagen zonder zich om te draaien, zou de hagel recht in zijn gezicht zijn geslagen en had die hém gedood.
Nadat de reus dood was, reed Sigurd verder naar zijn eigen huis, en onderweg kwam hij plotseling het hondje van zijn stiefmoeder tegen, dat hem tegemoet rende met tranen die over zijn snuit stroomden. Hij galoppeerde zo hard als hij kon verder, en bij aankomst zag hij negen knechten die koningin Ingiborg op de binnenplaats van het paleis aan een paal aan het vastbinden waren, om haar daar te verbranden.
Wild van woede sprong prins Sigurd van zijn paard, viel met het zwaard in de hand de mannen aan en doodde ze allemaal. Toen bevrijdde hij zijn stiefmoeder en ging met haar naar binnen, naar zijn vader.
De koning lag ziek van verdriet in bed en at noch dronk, want hij dacht dat zijn zoon door de koningin was vermoord. Hij kon zijn ogen nauwelijks geloven van vreugde toen hij de prins zag, en Sigurd vertelde hem al zijn avonturen.
Daarna reed prins Sigurd terug om Helga te halen, en er werd een groot feest gegeven dat drie dagen duurde; en iedereen zei dat er nog nooit zo’n mooie bruid was gezien als Helga, en ze leefden nog vele, vele jaren gelukkig, en iedereen hield van hen.
Vertaald uit het Engels. Lees het origineel