Paarden in de kunst

Het paard van de tovenaar

· The Equinest

Een jonge man naast een zwart paard
Dit is een sprookje uit The Grey Fairy Book, een bundel traditionele verhalen uit verschillende landen, samengesteld door Andrew Lang.

Er was eens een koning die drie zonen had. Nu gebeurde het op een dag dat de drie prinsen gingen jagen in een groot bos, een eind van het paleis van hun vader, en dat de jongste prins verdwaalde, zodat zijn broers zonder hem naar huis moesten terugkeren.

Vier dagen lang zwierf de prins over de open plekken van het bos; ’s nachts sliep hij op mos onder de sterren en overdag leefde hij van wortels en wilde bessen. Eindelijk, op de ochtend van de vijfde dag, kwam hij bij een grote open plek midden in het bos, en daar stond een statig paleis; maar binnen noch buiten was er een spoor van menselijk leven. De prins ging door de open deur naar binnen en dwaalde door de verlaten kamers zonder een levende ziel te zien. Ten slotte kwam hij in een grote zaal, en midden in die zaal stond een tafel, gedekt met verfijnde gerechten en uitgelezen wijnen. De prins ging zitten en stilde zijn honger en dorst, en meteen daarna verdween de tafel voor zijn ogen. Dat vond de prins heel vreemd; maar hoewel hij verder zocht door alle kamers, boven en beneden, kon hij niemand vinden om mee te praten. Eindelijk, net toen het donker begon te worden, hoorde hij in de verte voetstappen en zag hij een oude man die de trap op naar hem toe kwam.

“Wat loop jij hier rond te dwalen in mijn kasteel?” vroeg de oude man.

Waarop de prins antwoordde: “Ik ben tijdens de jacht in het bos verdwaald. Als u mij in dienst wilt nemen, blijf ik graag bij u, en ik zal u trouw dienen.”

“Goed dan,” zei de oude man. “Je mag bij mij in dienst komen. Je moet de kachel altijd brandend houden, je moet het hout ervoor uit het bos halen, en je krijgt de zorg voor het zwarte paard in de stal. Ik betaal je een gulden per dag, en bij de maaltijden vind je de tafel in de zaal altijd gedekt met eten en wijn, en je mag zoveel eten en drinken als je nodig hebt.”

De prins was tevreden, trad in dienst bij de oude man en beloofde ervoor te zorgen dat er altijd hout op de kachel lag, zodat het vuur nooit zou uitgaan. Nu was zijn nieuwe meester, zonder dat hij het wist, een tovenaar, en de vlam in de kachel was een tovervuur; als dat was uitgegaan, zou de tovenaar een groot deel van zijn macht hebben verloren.

Op een dag vergat de prins het en liet hij het vuur zo laag branden dat het bijna uitging. Juist toen de vlam flakkerde, stormde de oude man de kamer binnen.

“Wat haal je je in je hoofd om het vuur zo laag te laten branden?” gromde hij. “Ik ben nog net op tijd gekomen.” En terwijl de prins haastig een blok hout op de kachel gooide en in de as blies om een gloed aan te wakkeren, gaf zijn meester hem een flinke oorvijg en waarschuwde hem dat het hem slecht zou vergaan als het ooit nog eens gebeurde.

Op een dag zat de prins troosteloos in de stal toen tot zijn verbazing het zwarte paard tegen hem begon te praten.

“Kom in mijn box,” zei het, “ik heb je iets te zeggen. Haal mijn hoofdstel en zadel uit die kast en doe ze me om. Neem het flesje dat ernaast staat; daar zit een zalf in die je haar zal laten glanzen als zuiver goud. Leg daarna al het hout dat je bij elkaar kunt krijgen op de kachel, tot het heel hoog opgestapeld ligt.”

Dus deed de prins wat het paard hem zei: hij zadelde het paard en deed het zijn hoofdstel om, hij smeerde de zalf in zijn haar tot het glansde als goud, en hij stookte zo’n groot vuur in de kachel dat de vlammen oplaaiden en het dak in brand staken, en binnen een paar minuten brandde het paleis als een reusachtig vreugdevuur.

Toen haastte hij zich terug naar de stal, en het paard zei tegen hem: “Er is nog één ding dat je moet doen. In de kast vind je een spiegel, een borstel en een rijzweep. Neem ze mee, klim op mijn rug en rijd zo hard als je kunt, want nu staat het huis lustig in brand.”

De prins deed wat het paard hem opdroeg. Nauwelijks zat hij in het zadel of het paard was ervandoor, en het galoppeerde in zo’n tempo dat het bos en al het land van de tovenaar al snel ver achter hen lagen.

Intussen keerde de tovenaar terug naar zijn paleis, dat hij als smeulende ruïne aantrof. Tevergeefs riep hij om zijn knecht. Ten slotte ging hij in de stal kijken, en toen hij ontdekte dat ook het zwarte paard verdwenen was, vermoedde hij meteen dat ze samen waren vertrokken; dus besteeg hij een roan (stekelharig) paard dat in de box ernaast stond, en zette de achtervolging in.

Terwijl de prins reed, hoorden de scherpe oren van zijn paard het geluid van achtervolgende hoeven.

“Kijk achter je,” zei het, “en zie of de oude man ons volgt.” En de prins draaide zich om in het zadel en zag in de verte een wolk als van rook of stof.

“We moeten opschieten,” zei het paard.

Toen ze een tijdje gegaloppeerd hadden, zei het paard opnieuw: “Kijk achterom en zie of hij nog een eind weg is.”

“Hij is heel dichtbij,” antwoordde de prins.

“Gooi dan de spiegel op de grond,” zei het paard. Dus gooide de prins hem neer; en toen de tovenaar eraan kwam, stapte het roan paard op de spiegel, en krak! zijn hoef ging door het glas, en hij struikelde en viel, en sneed zijn voeten zo lelijk dat de oude man niets anders kon doen dan langzaam met hem terug te gaan naar de stal en hem nieuwe hoefijzers te geven. Daarna zetten ze opnieuw de achtervolging in, want de tovenaar hechtte veel waarde aan het paard en was vastbesloten het niet kwijt te raken.

Intussen had de prins een grote afstand afgelegd; maar de scherpe oren van het zwarte paard vingen van ver het geluid van volgende hoeven op.

“Stijg af,” zei het tegen de prins, “leg je oor op de grond en zeg me of je niet iets hoort.”

Dus steeg de prins af en luisterde. “Het is alsof ik de aarde hoor trillen,” zei hij, “ik denk dat hij niet ver meer weg kan zijn.”

“Stijg meteen op,” antwoordde het paard, “dan galoppeer ik zo snel als ik kan.” En het ging er zo snel vandoor dat de aarde onder zijn hoeven leek weg te vliegen.

“Kijk nog eens achterom,” zei het na korte tijd, “en zie of hij in zicht is.”

“Ik zie een wolk en een vlam,” antwoordde de prins, “maar nog ver weg.”

“We moeten ons haasten,” zei het paard. En kort daarna zei het: “Kijk weer achterom; nu kan hij niet ver meer zijn.”

De prins draaide zich om in het zadel en riep: “Hij zit vlak achter ons, nog een minuut en de vlam uit de neusgaten van zijn paard bereikt ons.”

“Gooi dan de borstel op de grond,” zei het paard.

En de prins gooide hem neer, en in een oogwenk veranderde de borstel in een bos dat zo dicht was dat zelfs een vogel er niet doorheen had gekund, en toen de oude man eraan kwam, bleef het roan paard plotseling stokstijf staan, niet in staat ook maar één stap in het dichte struikgewas te zetten. Dus kon de tovenaar niets anders doen dan op zijn schreden terugkeren en een bijl halen, waarmee hij zich een weg door het bos hakte. Maar dat kostte hem tijd, en intussen kregen de prins en het zwarte paard een flinke voorsprong.

Maar opnieuw hoorden ze het geluid van achtervolgende hoeven. “Kijk achterom,” zei het zwarte paard, “en zie of hij ons volgt.”

“Ja,” antwoordde de prins, “deze keer hoor ik hem duidelijk.”

“Laten we voortmaken,” zei het paard. En even later zei het: “Kijk nu achterom en zie of hij in zicht is.”

“Ja,” zei de prins, terwijl hij zich omdraaide, “ik zie de vlam; hij zit vlak achter ons.”

“Dan moet je de zweep neergooien,” antwoordde het paard. En in een oogwenk veranderde de zweep in een brede rivier. Toen de oude man erbij kwam, dreef hij het roan paard het water in, maar terwijl het water hoger en hoger steeg, werd de tovervlam die de tovenaar al zijn macht gaf kleiner en kleiner, tot ze sissend uitging, en de oude man en het roan paard zonken in de rivier en verdwenen. Toen de prins omkeek, waren ze nergens meer te zien.

“Nu,” zei het paard, “mag je afstijgen; er is niets meer te vrezen, want de tovenaar is dood. Naast dat beekje vind je een wilgenroede. Pluk die en sla ermee op de grond, dan gaat de aarde open en zie je een deur aan je voeten.”

Toen de prins met de roede op de grond had geslagen, verscheen er een deur, die toegang gaf tot een grote, gewelfde stenen zaal.

“Leid me die zaal in,” zei het paard, “daar blijf ik; maar jij moet door de velden gaan tot je bij een tuin komt met in het midden het paleis van een koning. Als je daar bent, moet je vragen of je bij de koning in dienst mag komen. Vaarwel, en vergeet me niet.”

Zo namen ze afscheid; maar eerst liet het paard de prins beloven dat hij niemand in het paleis zijn gouden haar zou laten zien. Dus bond hij er een sjaal omheen, als een tulband, en de prins trok door de velden tot hij bij een prachtige tuin kwam, en achter de tuin zag hij de muren en torens van een statig paleis. Bij het tuinhek ontmoette hij de tuinman, die hem vroeg wat hij kwam doen.

“Ik wil bij de koning in dienst,” antwoordde de prins.

“Nou, je mag blijven en onder mij in de tuin werken,” zei de man, want omdat de prins gekleed was als een arme man, kon hij niet zien dat hij een koningszoon was. “Ik heb iemand nodig om onkruid te wieden en de dode bladeren van de paden te vegen. Je krijgt een gulden per dag, een paard om je te helpen de bladeren weg te karren, en eten en drinken.”

Dus stemde de prins toe en ging aan het werk. Maar als hij zijn eten kreeg, at hij er maar de helft van op; de rest bracht hij naar de gewelfde zaal bij de beek en gaf hij aan het zwarte paard. Dat deed hij elke dag, en het paard bedankte hem voor zijn trouwe vriendschap.

Op een avond, toen ze samen waren nadat zijn werk in de tuin klaar was, zei het paard tegen hem: “Morgen komt een groot gezelschap van prinsen en hoge heren naar het paleis van jouw koning. Ze komen van heinde en verre om naar de hand van de drie prinsessen te dingen. Ze zullen allemaal op een rij staan op de binnenplaats van het paleis, en de drie prinsessen komen naar buiten, elk met een diamanten appel in haar hand, die ze in de lucht gooit. Aan wiens voeten de appel valt, die wordt de bruidegom van die prinses. Jij moet vlakbij in de tuin aan het werk zijn. De appel van de jongste prinses, die verreweg de mooiste van de zussen is, zal langs de vrijers rollen en vóór jou blijven liggen. Raap hem meteen op en stop hem in je zak.”

De volgende dag, toen de vrijers allemaal bijeen waren op de binnenplaats van het kasteel, gebeurde alles precies zoals het paard had gezegd. De prinsessen gooiden de appels in de lucht, en de diamanten appel van de jongste prinses rolde langs alle vrijers heen, de tuin in, en bleef liggen aan de voeten van de jonge tuinman, die druk bezig was de bladeren weg te vegen. In een oogwenk had hij zich gebukt, de appel opgeraapt en in zijn zak gestopt. Toen hij zich bukte, schoof de sjaal om zijn hoofd een beetje opzij, en de prinses ving een glimp op van zijn gouden haar en hield vanaf dat moment van hem.

Maar de koning was erg bedroefd, want zijn jongste dochter was degene van wie hij het meest hield. Er was echter niets aan te doen; de volgende dag werd er in het paleis een drievoudige bruiloft gevierd, en na de bruiloft keerde de jongste prinses met haar man terug naar het hutje in de tuin waar hij woonde.

Enige tijd later trok het volk van een naburig land ten strijde tegen de koning, en hij ging op weg naar het slagveld, vergezeld van de echtgenoten van zijn twee oudste dochters, gezeten op statige rossen. Maar de man van de jongste dochter had niets anders dan het oude, versleten paard dat hem hielp bij zijn tuinwerk; en de koning, die zich voor deze schoonzoon schaamde, weigerde hem een ander paard te geven.

Omdat hij vastbesloten was niet achter te blijven, ging hij de tuin in, besteeg de armzalige knol en ging op weg. Maar nauwelijks had hij een paar passen gereden of het paard struikelde en viel. Dus steeg hij af en ging naar de beek, naar de gewelfde zaal waar het zwarte paard woonde. En het paard zei tegen hem: “Zadel me, doe me mijn hoofdstel om en ga dan naar de kamer hiernaast; daar vind je een harnas en een zwaard. Trek ze aan, dan rijden we samen ten strijde.”

En de prins deed wat hem gezegd werd; en toen hij op het paard zat, schitterde zijn harnas in de zon, en hij zag er zo dapper en knap uit dat niemand in hem de tuinman zou hebben herkend die de dode bladeren van de paden veegde. Het paard droeg hem in hoog tempo weg, en toen ze bij het slagveld aankwamen, zagen ze dat de koning de slag aan het verliezen was, zoveel van zijn krijgers waren gesneuveld. Maar toen de krijger op zijn zwarte strijdros en in zijn schitterende harnas ten tonele verscheen en met zijn zwaard links en rechts om zich heen hakte, raakte de vijand in paniek en vluchtte alle kanten op, zodat de koning heer en meester van het slagveld bleef. Toen de koning en zijn twee schoonzoons hun redder zagen, juichten ze, en alles wat er van het leger over was, viel in met de kreet: “Een god is ons te hulp gekomen!” En ze zouden hem hebben omringd, maar zijn zwarte paard steeg op in de lucht en droeg hem weg, buiten hun gezichtsveld.

Kort daarna kwam een deel van het land in opstand tegen de koning, en opnieuw moesten hij en zijn twee schoonzoons ten strijde trekken. En de schoonzoon die vermomd was als tuinman wilde ook vechten. Dus kwam hij bij de koning en zei: “Lieve vader, laat me met u meerijden om tegen uw vijanden te vechten.”

“Ik wil niet dat een domkop als jij voor mij vecht,” antwoordde de koning. “Bovendien heb ik geen paard dat goed genoeg voor je is. Maar kijk, daar op de weg rijdt een voerman met hooi; je mag zijn paard nemen.”

Dus nam de prins het paard van de voerman, maar het arme dier was oud en moe, en na een paar passen struikelde het en viel. Dus keerde de prins bedroefd terug naar de tuin en keek hoe de koning aan het hoofd van het leger wegreed, vergezeld van zijn twee schoonzoons. Toen ze uit het zicht waren, begaf de prins zich naar de gewelfde kamer bij de beek, en nadat hij het trouwe zwarte paard om raad had gevraagd, trok hij het schitterende harnas aan en werd hij op de rug van het paard door de lucht gedragen naar de plek waar de slag werd geleverd. En opnieuw versloeg hij de vijanden van de koning, terwijl hij met zijn zwaard links en rechts om zich heen hakte. En weer riepen ze allemaal: “Een god is ons te hulp gekomen!” Maar toen ze hem probeerden tegen te houden, steeg het zwarte paard op in de lucht en droeg hem weg, buiten hun gezichtsveld.

Toen de koning en zijn schoonzoons thuiskwamen, konden ze over niets anders praten dan over de held die voor hen had gevochten, en iedereen vroeg zich af wie hij kon zijn.

Kort daarna verklaarde de koning van een naburig land de oorlog, en opnieuw moesten de koning, zijn schoonzoons en zijn onderdanen zich klaarmaken voor de strijd, en opnieuw smeekte de prins om met hen mee te mogen rijden, maar de koning zei dat hij geen paard voor hem over had. “Maar,” voegde hij eraan toe, “je mag het paard nemen van de houthakker die het hout uit het bos brengt; dat is goed genoeg voor jou.”

Dus nam de prins het paard van de houthakker, maar het was zo oud en nutteloos dat het hem niet verder dan de kasteelpoort kon dragen. Dus begaf hij zich opnieuw naar de gewelfde zaal, waar het zwarte paard een nog prachtiger harnas voor hem had klaargelegd dan het harnas dat hij de vorige keren had gedragen; en toen hij het had aangetrokken en op de rug van het paard was gestegen, droeg het paard hem regelrecht naar het slagveld, en opnieuw joeg hij de vijanden van de koning uiteen, terwijl hij in zijn eentje in hun gelederen vocht, en ze vluchtten alle kanten op. Maar het gebeurde dat een van de vijanden met zijn zwaard uithaalde en de prins aan zijn been verwondde. En de koning nam zijn eigen zakdoek, waarop zijn naam en kroon geborduurd waren, en bond die om het gewonde been. En de koning had hem het liefst gedwongen in een draagstoel plaats te nemen, om regelrecht naar het paleis te worden gebracht, en twee van zijn ridders zouden het zwarte strijdros naar de koninklijke stallen leiden. Maar de prins legde zijn hand op de manen van zijn trouwe paard, wist zich in het zadel op te trekken, en het paard steeg met hem op in de lucht. Toen juichten en riepen ze allemaal: “De krijger die voor ons heeft gevochten is een god! Hij moet wel een god zijn.”

En in het hele koninkrijk werd over niets anders gesproken, en alle mensen zeiden: “Wie kan de held zijn die in zoveel veldslagen voor ons heeft gevochten? Hij kan geen mens zijn, hij moet wel een god zijn.”

En de koning zei: “Kon ik hem maar één keer terugzien! En als zou blijken dat hij toch een mens was en geen god, dan zou ik hem belonen met de helft van mijn koninkrijk.”

Toen de prins thuiskwam – in het tuinmanshuisje waar hij met zijn vrouw woonde – was hij moe, en hij ging op zijn bed liggen en sliep in. En zijn vrouw zag de zakdoek die om zijn gewonde been gebonden was, en ze vroeg zich af wat dat kon zijn. Toen bekeek ze hem beter en zag in de hoek dat de naam van haar vader en de koninklijke kroon erop geborduurd waren. Dus rende ze regelrecht naar het paleis en vertelde het haar vader. En hij en zijn twee schoonzoons volgden haar terug naar haar huis, en daar lag de tuinman te slapen op zijn bed. En de sjaal die hij altijd om zijn hoofd gebonden droeg, was afgegleden, en zijn gouden haar glansde op het kussen. En ze zagen allemaal dat dit de held was die zoveel veldslagen voor hen had gevochten en gewonnen.

Toen was er grote vreugde in het hele land, en de koning beloonde zijn schoonzoon met de helft van zijn koninkrijk, en hij en zijn vrouw regeerden er gelukkig over.

Paardenboeken

Vertaald uit het Engels. Lees het origineel