Paarden in de kunst
Het betoverde paard

Een paardenverhaal uit het heerlijke The Arabian Nights Entertainments, gekozen en bewerkt door Andrew Lang.
Het was het Nieuwjaarsfeest, het oudste en luisterrijkste van alle feesten in het koninkrijk Perzië, en de koning had de dag doorgebracht in de stad Schiraz, waar hij de prachtige schouwspelen bijwoonde die zijn onderdanen ter ere van het feest hadden voorbereid. De zon ging onder en de vorst stond op het punt zijn hof het teken te geven zich terug te trekken, toen er plotseling een Indiër voor zijn troon verscheen. Hij leidde een rijk getuigd paard aan de hand dat in elk opzicht precies op een echt paard leek.
“Sire,” zei hij, terwijl hij zich ter aarde wierp, “hoewel ik zo laat voor Uwe Hoogheid verschijn, kan ik u met vertrouwen verzekeren dat geen van de wonderen die u vandaag hebt gezien met dit paard te vergelijken is, als u zich verwaardigt uw blik erop te laten vallen.”
“Ik zie er niets bijzonders in,” antwoordde de koning, “behalve een knappe nabootsing van een echt paard; en dat zou elke bekwame ambachtsman ook kunnen.”
“Sire,” hernam de Indiër, “het is niet zijn uiterlijk waarover ik wil spreken, maar het gebruik dat ik van hem kan maken. Ik hoef hem maar te bestijgen en mezelf naar een bepaalde plek te wensen, en hoe ver die ook is, binnen enkele ogenblikken ben ik er. Dát, Sire, maakt dit paard zo wonderbaarlijk, en als Uwe Hoogheid het mij toestaat, kunt u het zelf zien.”
De koning van Perzië, die belangstelling had voor alles wat ongewoon was en nog nooit een paard met zulke eigenschappen was tegengekomen, beval de Indiër het dier te bestijgen en te laten zien wat het kon. In een oogwenk was de man op zijn rug gesprongen en vroeg hij waarheen de vorst hem wilde sturen.
“Zie je die berg?” vroeg de koning, en hij wees naar een enorm massief dat zo’n drie mijl van Schiraz de hemel in rees; “ga erheen en breng me het blad van een palm die aan de voet ervan groeit.”
De woorden waren de koning nauwelijks over de lippen of de Indiër draaide aan een schroef in de hals van het paard, vlak bij het zadel, en het dier schoot als de bliksem de lucht in en was al snel zelfs voor de scherpste ogen uit het zicht verdwenen. Na een kwartier zag men de Indiër terugkeren met de palm in zijn hand; hij stuurde zijn paard naar de voet van de troon, steeg af en legde het blad voor de koning neer.
Nu had de vorst de verbazingwekkende snelheid van het paard nog maar net gezien of hij verlangde ernaar het zelf te bezitten, en hij was er zelfs zo zeker van dat de Indiër het graag zou verkopen, dat hij het al als het zijne beschouwde.
“Aan zijn buitenkant alleen had ik nooit kunnen zien hoe waardevol dit dier is,” merkte hij tegen de Indiër op, “en ik ben je dankbaar dat je me mijn vergissing hebt laten inzien,” zei hij. “Als je het wilt verkopen, noem dan zelf je prijs.”
“Sire,” antwoordde de Indiër, “ik heb er nooit aan getwijfeld dat een vorst zo wijs en ontwikkeld als Uwe Hoogheid mijn paard recht zou doen zodra hij zijn kracht kende; ik ging zelfs zo ver te denken dat u het waarschijnlijk zou willen bezitten. Hoezeer ik het ook koester, ik zal het Uwe Hoogheid op één voorwaarde afstaan. Ik heb het paard niet zelf gemaakt: de uitvinder gaf het mij in ruil voor mijn enige dochter, en hij liet mij plechtig zweren dat ik er nooit afstand van zou doen, behalve voor iets van gelijke waarde.”
“Noem wat je maar wilt,” riep de vorst, die hem in de rede viel. “Mijn rijk is groot en vol schone steden. Je hoeft maar te kiezen welke je het liefst hebt, en je zult er tot het einde van je leven over heersen.”
“Sire,” antwoordde de Indiër, die het voorstel lang niet zo royaal vond als de koning, “ik ben Uwe Hoogheid zeer dankbaar voor uw vorstelijke aanbod, en ik smeek u het mij niet kwalijk te nemen als ik zeg dat ik mijn paard alleen kan afstaan in ruil voor de hand van de prinses, uw dochter.”
Bij deze woorden barstten de hovelingen in lachen uit, en prins Firouz Schah, de troonopvolger, werd woedend om de aanmatiging van de Indiër. De koning meende echter dat het hem niet veel zou kosten afscheid te nemen van de prinses om zo’n heerlijk speeltje te verwerven, en terwijl hij nog over zijn antwoord aarzelde, kwam de prins tussenbeide.
“Sire,” zei hij, “het is onmogelijk dat u ook maar een ogenblik twijfelt welk antwoord u op zo’n brutale koop moet geven. Bedenk wat u aan uzelf verplicht bent, en aan het bloed van uw voorouders.”
“Mijn zoon,” antwoordde de koning, “je spreekt edel, maar je beseft niet hoeveel het paard waard is, en evenmin dat de Indiër, als ik zijn voorstel afwijs, hetzelfde aan een andere vorst zal voorleggen; en ik zou wanhopen bij de gedachte dat iemand anders dan ik dit zevende wereldwonder zou bezitten. Natuurlijk zeg ik niet dat ik zijn voorwaarden zal aanvaarden, en misschien is hij nog tot rede te brengen, maar intussen zou ik graag willen dat je het paard bekijkt en, met toestemming van de eigenaar, zijn krachten op de proef stelt.”
De Indiër, die de woorden van de koning had opgevangen, meende er tekenen in te zien dat de vorst op zijn voorstel zou ingaan. Daarom stemde hij blij in met de wensen van de vorst en kwam hij naar voren om de prins op het paard te helpen en hem te tonen hoe hij het moest besturen; maar nog voor hij klaar was, draaide de jongeman aan de schroef en was hij al snel uit het zicht.
Ze wachtten een tijd, in de verwachting dat ze hem elk moment in de verte zouden zien terugkeren, maar ten slotte werd de Indiër bang. Hij wierp zich voor de troon neer en zei tegen de koning: “Sire, Uwe Hoogheid moet hebben gezien dat de prins mij in zijn ongeduld niet de kans gaf hem te vertellen wat hij moest doen om terug te keren naar de plek waar hij vertrok. Ik smeek u mij niet te straffen voor iets wat niet mijn schuld is, en mij niet aansprakelijk te stellen voor enig onheil dat mocht gebeuren.”
“Maar waarom,” riep de koning in een vlaag van angst en woede, “waarom heb je hem niet teruggeroepen toen je hem zag verdwijnen?”
“Sire,” antwoordde de Indiër, “de snelheid van zijn bewegingen overviel mij zo dat hij al buiten gehoorsafstand was voor ik mijn spraak hervond. Maar laten we hopen dat hij een tweede schroef opmerkt en eraan draait; die brengt het paard terug naar de aarde.”
“Maar stel dat hij dat doet!” antwoordde de koning, “wat houdt het paard dan tegen om recht in zee te storten, of hem op de rotsen te verpletteren?”
“Wees niet bang, Uwe Hoogheid,” zei de Indiër; “het paard heeft de gave over zeeën te trekken en zijn ruiter te dragen waarheen hij maar wil.”
“Welnu, je staat er met je hoofd voor in,” hernam de vorst, “en als hij over drie maanden niet veilig bij mij terug is, of mij ten minste geen bericht stuurt dat hij veilig is, dan betaal je met je leven.” Met die woorden beval hij zijn wachters de Indiër te grijpen en in de kerker te werpen.
Intussen was prins Firouz Schah vrolijk de lucht in gegaan, en een uur lang bleef hij hoger en hoger stijgen, tot zelfs de bergen niet meer van de vlakten te onderscheiden waren. Toen begon hij te denken dat het tijd werd om te dalen, en hij nam aan dat hij daarvoor alleen de schroef de andere kant op hoefde te draaien; maar tot zijn verbazing en schrik merkte hij dat het, hoe hij ook draaide, niet het minste uithaalde. Toen herinnerde hij zich dat hij nooit had gevraagd hoe hij weer op de aarde moest komen, en begreep hij in welk gevaar hij verkeerde. Gelukkig verloor hij het hoofd niet: hij begon de hals van het paard zorgvuldig te onderzoeken, tot hij ten slotte, tot zijn grote vreugde, vlak bij het rechteroor een piepklein pinnetje ontdekte, veel kleiner dan het andere. Hij draaide eraan en merkte dat hij naar de aarde zakte, al ging het langzamer dan hij was opgestegen.
Het was nu donker, en omdat de prins niets kon zien, moest hij, niet zonder enige onrust, het paard zelf zijn koers laten bepalen. Het was al na middernacht toen prins Firouz Schah weer de grond raakte, uitgeput en moe van zijn lange rit en omdat hij sinds de vroege ochtend niets had gegeten.
Het eerste wat hij na het afstijgen deed, was proberen uit te zoeken waar hij was, en voor zover hij in de dikke duisternis kon ontdekken, stond hij op het terrasdak van een enorm paleis, met rondom een marmeren balustrade. In een hoek van het terras was een deurtje dat uitkwam op een trap die naar beneden het paleis in leidde.
Sommige mensen zouden hebben geaarzeld voor ze verder op onderzoek gingen, maar de prins niet. “Ik doe geen kwaad,” zei hij, “en wie de eigenaar ook is, hij zal mij niets aandoen als hij ziet dat ik ongewapend ben.” Bang om een misstap te zetten, ging hij voorzichtig de trap af. Op een overloop zag hij een open deur, met daarachter een zwak verlichte zaal.
Voor hij binnenging, bleef de prins staan en luisterde, maar hij hoorde niets dan het geluid van snurkende mannen. Bij het licht van een lantaarn die aan het plafond hing, zag hij een rij zwarte wachters slapen, elk met een ontbloot zwaard naast zich, en hij begreep dat de zaal de voorkamer moest zijn van het vertrek van een koningin of prinses.
Prins Firouz Schah bleef doodstil staan en keek om zich heen tot zijn ogen aan het halfdonker gewend waren, en toen zag hij in een hoek een helder licht door een gordijn schijnen. Zachtjes liep hij erheen, schoof de plooien opzij en kwam in een prachtig vertrek vol slapende vrouwen. Ze lagen allemaal op lage rustbedden, behalve één, die op een sofa lag; en dat, wist hij, moest de prinses zijn.
Hij sloop stilletjes naar haar bed en keek naar haar, en zag dat ze mooier was dan welke vrouw hij ooit had aanschouwd. Maar hoe betoverd hij ook was, hij was zich goed bewust van het gevaar waarin hij verkeerde: één kreet van verrassing zou de wachters wekken en zijn zekere dood betekenen.
Daarom liet hij zich zachtjes op zijn knieën zakken, pakte de mouw van de prinses en trok haar arm licht naar zich toe. De prinses opende haar ogen, en toen ze een knappe, goedgeklede man voor zich zag, was ze sprakeloos van verbazing.
De prins greep dit gunstige moment aan, boog diep terwijl hij knielde, en sprak haar aldus toe:
“U ziet hier, vrouwe, een prins in nood, de zoon van de koning van Perzië, die door een avontuur zo vreemd dat u het nauwelijks zult geloven hier terecht is gekomen, als smekeling om uw bescherming. Gisteren nog was ik aan het hof van mijn vader, waar we ons plechtigste feest vierden; vandaag ben ik in een onbekend land en verkeer ik in levensgevaar.”
De prinses wier genade prins Firouz Schah afsmeekte, was de oudste dochter van de koning van Bengalen. Ze zocht rust en afwisseling in het paleis dat haar vader voor haar had gebouwd, op korte afstand van de hoofdstad. Ze luisterde vriendelijk naar wat hij te zeggen had en antwoordde toen:
“Prins, wees niet ongerust; gastvrijheid en menselijkheid worden in Bengalen even ruim beoefend als in Perzië. De bescherming die u vraagt, zal iedereen u geven. Daar hebt u mijn woord op.” En toen de prins haar voor haar goedheid wilde bedanken, voegde ze er snel aan toe: “Hoe groot mijn nieuwsgierigheid ook is om te horen op welke manier u zo snel hierheen bent gereisd, ik weet dat u flauw moet zijn van de honger. Daarom zal ik mijn vrouwen opdragen u naar een van mijn vertrekken te brengen, waar u een avondmaal krijgt en ongestoord kunt rusten.”
Inmiddels waren de dienaressen van de prinses allemaal wakker en luisterden ze naar het gesprek. Op een teken van hun meesteres stonden ze op, kleedden zich haastig aan, grepen enkele kaarsen die het vertrek verlichtten en brachten de prins naar een grote, hoge kamer. Twee van hen maakten zijn bed op en de anderen gingen naar de keuken, vanwaar ze al snel terugkwamen met allerlei gerechten. Daarna wezen ze hem kasten vol kleren en linnengoed en verlieten ze de kamer.
Terwijl ze weg waren, probeerde de prinses van Bengalen, die diep onder de indruk was van de schoonheid van de prins, tevergeefs weer in slaap te vallen. Het had geen zin: ze was klaarwakker, en toen haar vrouwen de kamer binnenkwamen, vroeg ze gretig of de prins alles had wat hij nodig had, en wat ze van hem vonden.
“Vrouwe,” antwoordden ze, “wij kunnen natuurlijk onmogelijk weten welke indruk deze jongeman op u heeft gemaakt. Wat ons betreft, zou u zich gelukkig mogen prijzen als de koning, uw vader, u met iemand zo beminnelijk liet trouwen. Er is aan het hof van Bengalen zeker niemand die met hem te vergelijken is.”
Deze vleiende opmerkingen waren de prinses allerminst onwelgevallig, maar omdat ze haar eigen gevoelens niet wilde verraden, zei ze alleen: “Jullie zijn een stel kletskousen; ga terug naar bed en laat me slapen.”
Toen ze zich de volgende ochtend aankleedde, merkten haar kameniersters dat de prinses, anders dan gewoonlijk, heel precies was op haar toilet en erop stond dat haar haar twee of drie keer opnieuw werd opgemaakt. “Want,” zei ze bij zichzelf, “als de prins mij al niet onaantrekkelijk vond toen hij me zag in de toestand waarin ik was, hoeveel meer zal hij dan van me onder de indruk zijn als hij me in al mijn pracht aanschouwt.”
Toen stak ze de grootste en schitterendste diamanten die ze kon vinden in haar haar, met een halssnoer, armbanden en een gordel, allemaal van edelstenen. En haar hofdames legden haar een mantel om de schouders van de kostbaarste stof uit heel Indië, die niemand mocht dragen behalve leden van de koninklijke familie. Toen ze helemaal naar haar wens gekleed was, liet ze vragen of de prins van Perzië wakker was en bereid was haar te ontvangen, want ze wilde zich aan hem vertonen.
Toen de bode van de prinses zijn kamer binnenkwam, stond prins Firouz Schah net op het punt die te verlaten om te vragen of hij zijn opwachting bij haar meesteres mocht maken; maar toen hij de wens van de prinses hoorde, gaf hij meteen toe. “Haar wil is mijn wet,” zei hij, “ik ben hier alleen om haar bevelen te gehoorzamen.”
Even later verscheen de prinses zelf, en nadat ze de gebruikelijke beleefdheden hadden uitgewisseld, ging de prinses op een sofa zitten en legde ze de prins uit waarom ze hem niet in haar eigen vertrekken ontving. “Had ik dat gedaan,” zei ze, “dan hadden we op elk uur gestoord kunnen worden door het hoofd van de eunuchen, die het recht heeft binnen te komen wanneer het hem belieft, terwijl dit voor hem verboden terrein is. Ik brand van ongeduld om te horen welk wonderlijk toeval mij het genoegen van uw komst heeft bezorgd, en daarom ben ik hier naar u toe gekomen, waar niemand ons kan storen. Begin dus, ik smeek het u, zonder uitstel.”
Dus begon de prins bij het begin en vertelde hij het hele verhaal van het feest van Nedrouz, dat elk jaar in Perzië wordt gehouden, en van de prachtige schouwspelen die ter ere ervan worden opgevoerd. Maar toen hij bij het betoverde paard kwam, verklaarde de prinses dat ze zich nooit iets half zo verbazingwekkends had kunnen voorstellen. “Welnu,” vervolgde de prins, “dan begrijpt u wel hoe de koning, mijn vader, die een hartstocht heeft voor alle curiosa, werd bevangen door een hevig verlangen dit paard te bezitten, en hoe hij de Indiër vroeg welk bedrag hij ervoor wilde hebben.
“Het antwoord van de man was volkomen absurd, zoals u zult beamen als ik u vertel dat het niets minder was dan de hand van de prinses, mijn zuster; maar hoewel alle omstanders lachten en spotten en ik buiten mezelf was van woede, zag ik tot mijn wanhoop dat mijn vader niet kon besluiten het brutale voorstel te behandelen zoals het verdiende. Ik probeerde hem tot rede te brengen, maar tevergeefs. Hij vroeg me alleen het paard te bekijken, met de bedoeling (dat begreep ik heel goed) mij meer van zijn waarde te doordringen.”
“Om mijn vader een plezier te doen besteeg ik het paard en draaide ik, zonder op aanwijzingen van de Indiër te wachten, aan de pin zoals ik hem had zien doen. In een oogwenk schoot ik omhoog, veel sneller dan een pijl kan vliegen, en ik had het gevoel dat ik zo dicht bij de hemel moest komen dat ik er weldra met mijn hoofd tegenaan zou stoten! Ik kon niets onder me zien, en een tijdlang was ik zo in de war dat ik niet eens wist in welke richting ik reisde. Eindelijk, toen het donker begon te worden, vond ik een andere schroef, en toen ik eraan draaide, begon het paard langzaam naar de aarde te zakken. Ik moest op het toeval vertrouwen en afwachten wat het lot voor me in petto had, en het was al na middernacht toen ik op het dak van dit paleis belandde. Ik sloop het trapje af en ging recht af op een licht dat ik door een open deur zag – ik gluurde voorzichtig naar binnen en zag, zoals u wel zult raden, de eunuchen slapend op de vloer liggen. Ik kende de risico’s, maar mijn nood was zo groot dat ik er geen acht op sloeg, en ik sloop ongezien langs uw wachters naar het gordijn dat uw deuropening verborg.
“De rest, prinses, weet u; en het blijft mij alleen over u te danken voor de vriendelijkheid die u mij hebt betoond en u mijn dankbaarheid te verzekeren. Naar het volkenrecht ben ik al uw slaaf, en ik heb alleen mijn hart, dat het mijne is, om u aan te bieden. Maar wat zeg ik? Het mijne? Helaas, vrouwe, het was het uwe vanaf het eerste ogenblik dat ik u zag!”
De toon waarop hij deze woorden sprak, kon bij de prinses geen twijfel laten over de uitwerking van haar bekoorlijkheid, en de blos die haar naar de wangen steeg, maakte haar alleen nog mooier.
“Prins,” antwoordde ze zodra haar verwarring haar toestond te spreken, “u hebt me het grootste genoegen gedaan. Ik heb u op de voet gevolgd in al uw avonturen, en hoewel u hier toch echt voor me zit, beefde ik zelfs om het gevaar dat u liep in de hoogste regionen van de lucht! Laat me zeggen hoeveel ik verschuldigd ben aan het toeval dat u naar mijn huis heeft geleid; u had geen huis kunnen binnengaan waar u hartelijker zou zijn ontvangen. Wat uw slavernij betreft, dat is natuurlijk maar een grap, en mijn ontvangst moet u al hebben verzekerd dat u hier even vrij bent als aan het hof van uw vader. Wat uw hart betreft,” vervolgde ze bemoedigend, “ik ben er vrij zeker van dat u daar al lang geleden over hebt beschikt, ten gunste van een prinses die het ten volle waard is, en ik zou er niet aan denken de oorzaak te zijn van uw ontrouw aan haar.”
Prins Firouz Schah wilde net betuigen dat er geen dame was die oudere rechten op hem had, maar hij werd onderbroken doordat een van de dienaressen van de prinses binnenkwam en aankondigde dat het diner was opgediend, en eigenlijk vond geen van beiden die onderbreking erg.
Het diner was opgediend in een prachtig vertrek, en de tafel stond vol heerlijke vruchten, terwijl rijk geklede meisjes tijdens de maaltijd zacht en lieflijk zongen bij snaarinstrumenten. Toen de prins en de prinses klaar waren, gingen ze naar een kleine kamer, behangen in blauw en goud, die uitkeek op een tuin vol bloemen en aardbeibomen, heel anders dan alles wat in Perzië te vinden was.
“Prinses,” merkte de jongeman op, “tot nu toe had ik altijd geloofd dat Perzië zich kon beroemen op mooiere paleizen en schonere tuinen dan welk koninkrijk op aarde ook. Maar mijn ogen zijn geopend, en ik begin te zien dat een groot koning, waar hij ook is, zich zal omringen met gebouwen die hem waardig zijn.”
“Prins,” antwoordde de prinses van Bengalen, “ik heb geen idee hoe een Perzisch paleis eruitziet, dus ik kan geen vergelijkingen maken. Ik wil mijn eigen paleis niet kleineren, maar ik kan u verzekeren dat het maar armzalig is naast dat van de koning, mijn vader, zoals u zult beamen wanneer u hem daar bent gaan begroeten, wat u hopelijk binnenkort zult doen.”
De prinses hoopte namelijk dat de koning, als ze een ontmoeting tussen de prins en haar vader tot stand bracht, zo onder de indruk zou zijn van de voorname houding en de fijne manieren van de jongeman, dat hij hem zijn dochter tot vrouw zou aanbieden. Maar het antwoord van de prins van Perzië op haar voorstel was niet helemaal wat ze wenste.
“Vrouwe,” zei hij, “als ik op uw voorstel inga om het paleis van de koning van Bengalen te bezoeken, zou ik niet alleen mijn nieuwsgierigheid bevredigen, maar ook de gevoelens van eerbied die ik voor hem koester. Maar, prinses, ik ben ervan overtuigd dat u met mij zult meevoelen dat ik onmogelijk voor zo’n groot vorst kan verschijnen zonder het gevolg dat bij mijn rang past. Hij zou me voor een avonturier houden.”
“Als dat alles is,” antwoordde ze, “dan kunt u hier zoveel dienaren krijgen als u wilt. Er zijn genoeg Perzische kooplieden, en wat geld betreft, mijn schatkist staat altijd voor u open. Neem wat u wilt.”
Prins Firouz Schah raadde wat de prinses tot zoveel vriendelijkheid bewoog, en hij was er diep door geroerd. Toch deed zijn hartstocht, die met elk ogenblik groeide, hem zijn plicht niet vergeten. Dus antwoordde hij zonder aarzelen:
“Ik weet niet, prinses, hoe ik mijn dankbaarheid moet uitdrukken voor uw vriendelijke aanbod, dat ik meteen zou aannemen als ik niet dacht aan alle ongerustheid die de koning, mijn vader, om mij moet doorstaan. Ik zou al de liefde die hij mij schenkt werkelijk onwaardig zijn als ik niet bij de eerste gelegenheid naar hem terugkeerde. Want terwijl ik geniet van het gezelschap van de beminnelijkste van alle prinsessen, is hij, daarvan ben ik overtuigd, in het diepste verdriet gedompeld, omdat hij alle hoop heeft opgegeven mij ooit terug te zien. Ik weet zeker dat u mijn positie begrijpt en zult inzien dat het niet alleen ondankbaar van mij zou zijn om ook maar één ogenblik langer weg te blijven dan nodig, maar misschien zelfs een misdaad; want hoe weet ik of mijn afwezigheid zijn hart niet zal breken?
“Maar,” vervolgde de prins, “als ik eenmaal aan de stem van mijn geweten heb gehoorzaamd, zal ik de ogenblikken tellen tot ik, met uw genadige toestemming, voor de koning van Bengalen mag verschijnen, niet als zwerver maar als prins, om hem om uw hand te smeken. Mijn vader heeft mij altijd gezegd dat ik in mijn huwelijk volkomen vrij zal zijn, maar ik ben ervan overtuigd dat ik alleen uw edelmoedigheid hoef te beschrijven om mijn wensen de zijne te laten worden.”
De prinses van Bengalen was te verstandig om de uitleg van prins Firouz Schah niet te aanvaarden, maar ze was erg van streek door zijn voornemen meteen te vertrekken, want ze vreesde dat de indruk die ze op hem had gemaakt zou vervagen zodra hij haar had verlaten. Dus deed ze nog één poging om hem te houden: nadat ze hem had verzekerd dat ze zijn verlangen om zijn vader te zien volkomen begreep, smeekte ze hem haar nog een dag of twee van zijn gezelschap te gunnen.
Uit gewone beleefdheid kon de prins dit verzoek moeilijk weigeren, en de prinses begon allerlei vermaak voor hem te bedenken. Dat lukte zo goed dat er twee maanden bijna ongemerkt voorbijgingen met bals, voorstellingen en jachtpartijen, waar de prinses, als er geen gevaar aan verbonden was, hartstochtelijk van hield. Maar eindelijk verklaarde hij op een dag ernstig dat hij zijn plicht niet langer kon verzaken, en hij smeekte haar hem geen hindernissen meer in de weg te leggen. Tegelijk beloofde hij zo snel mogelijk terug te komen, met alle pracht die zowel haar als hemzelf toekwam.
“Prinses,” voegde hij eraan toe, “misschien rekent u mij in uw hart tot die valse minnaars wier toewijding niet bestand is tegen afwezigheid. Als u dat doet, doet u mij onrecht; en als ik niet bang was u te beledigen, zou ik u smeken met mij mee te gaan, want mijn leven kan alleen gelukkig zijn als ik het met u doorbreng. Uw ontvangst aan het Perzische hof zal zo hartelijk zijn als u verdient; en wat de koning van Bengalen aangaat, die moet veel onverschilliger zijn voor uw welzijn dan u mij hebt doen geloven als hij zijn toestemming voor ons huwelijk niet geeft.”
De prinses kon geen woorden vinden om op de argumenten van de prins van Perzië te antwoorden, maar haar zwijgen en haar neergeslagen ogen spraken voor haar en verklaarden dat ze er geen bezwaar tegen had hem op zijn reis te vergezellen.
De enige moeilijkheid die ze zag, was dat prins Firouz Schah niet wist hoe hij het paard moest besturen, en ze vreesde dat ze in dezelfde benarde positie als eerder terecht zouden komen. Maar de prins stelde haar zo goed gerust dat ze al snel aan niets anders meer dacht dan hun vlucht zo geheim te regelen dat niemand in het paleis er iets van zou vermoeden.
Zo gebeurde het, en vroeg in de volgende ochtend, toen het hele paleis in slaap was gehuld, sloop ze naar het dak, waar de prins al op haar wachtte, met het hoofd van zijn paard richting Perzië. Hij steeg als eerste op en hielp de prinses achter zich; toen ze stevig zat, met haar handen vast om zijn gordel, raakte hij de schroef aan, en het paard liet de aarde snel achter zich.
Het reisde met zijn gebruikelijke snelheid, en prins Firouz Schah stuurde het zo goed dat hij tweeënhalf uur na hun vertrek de hoofdstad van Perzië onder zich zag liggen. Hij besloot niet te landen op het grote plein waarvan hij vertrokken was, en ook niet in het paleis van de sultan, maar in een landhuis op korte afstand van de stad. Daar liet hij de prinses een prachtige reeks vertrekken zien en vroeg hij haar te rusten, terwijl hij zijn vader op de hoogte bracht van hun aankomst en een openbare ontvangst voorbereidde die haar rang waardig was. Toen liet hij een paard zadelen en ging hij op weg.
Overal in de straten werd hij met vreugdekreten verwelkomd door het volk, dat al lang alle hoop had opgegeven hem ooit terug te zien. Bij het paleis aangekomen vond hij de sultan omringd door zijn ministers, allen in de diepste rouw gekleed, en zijn vader verloor bijna zijn verstand van verbazing en vreugde toen hij alleen al de stem van zijn zoon hoorde. Toen hij wat tot bedaren was gekomen, vroeg hij de prins zijn avonturen te vertellen.
De prins greep de gelegenheid die hem zo werd geboden meteen aan en vertelde het hele verhaal van de manier waarop de prinses van Bengalen hem had behandeld, zonder zelfs te verzwijgen dat ze verliefd op hem was geworden. “En, Sire,” besloot de prins, “omdat ik mijn koninklijk woord had gegeven dat u uw toestemming voor ons huwelijk niet zou weigeren, heb ik haar overgehaald met mij mee terug te komen op het paard van de Indiër. Ik heb haar achtergelaten in een van de landhuizen van Uwe Hoogheid, waar ze vol spanning wacht op de zekerheid dat ik niet tevergeefs iets heb beloofd.”
Terwijl hij dit zei, wilde de prins zich aan de voeten van de sultan werpen, maar zijn vader hield hem tegen, omhelsde hem opnieuw en zei gretig:
“Mijn zoon, niet alleen geef ik graag mijn toestemming voor je huwelijk met de prinses van Bengalen, maar ik zal me ook haasten om haar mijn opwachting te maken en haar persoonlijk te bedanken voor de weldaden die ze je heeft bewezen. Dan breng ik haar met me mee terug en tref ik alle regelingen om de bruiloft vandaag nog te vieren.”
Dus gaf de sultan bevel dat het volk zijn rouwkleren moest afleggen en dat er een concert van trommels, trompetten en cimbalen moest klinken. Ook moest de Indiër uit de kerker worden gehaald en voor hem worden gebracht.
Zijn bevelen werden opgevolgd, en de Indiër werd, omringd door wachters, voor hem geleid. “Ik heb je opgesloten gehouden,” zei de sultan, “zodat je met je leven zou boeten als mijn zoon verloren was gegaan. Nu is hij terug; neem dus je paard en verdwijn voorgoed.”
De Indiër verliet haastig het aangezicht van de sultan, en toen hij buiten was, vroeg hij de man die hem uit de kerker had gehaald waar de prins al die tijd werkelijk was geweest en wat hij had gedaan. Ze vertelden hem het hele verhaal, en ook dat de prinses van Bengalen op dat moment in het landpaleis op de toestemming van de sultan wachtte. Dat bracht de Indiër meteen op een plan om wraak te nemen voor de behandeling die hij had ondergaan. Hij ging recht naar het landhuis en vertelde de portier die daar de wacht hield dat hij door de sultan en de prins van Perzië was gestuurd om de prinses op het betoverde paard op te halen en naar het paleis te brengen.
De portier kende de Indiër van gezicht en wist natuurlijk dat de sultan hem bijna drie maanden eerder in de kerker had laten werpen; omdat hij hem nu vrij zag rondlopen, nam de man aan dat hij de waarheid sprak, en hij maakte geen bezwaar om hem bij de prinses van Bengalen te brengen. Zij op haar beurt hoorde dat hij van de prins kwam en stemde graag in met wat hij wilde.
De Indiër, opgetogen over het welslagen van zijn plan, besteeg het paard, hielp de prinses achter hem op te stijgen en draaide aan de pin op precies het moment dat de prins het paleis in Schiraz verliet om naar het landhuis te gaan, op de voet gevolgd door de sultan en het hele hof. De Indiër wist dit, en stuurde het paard opzettelijk recht over de stad, zodat zijn wraak voor zijn onrechtvaardige gevangenschap des te sneller en zoeter zou zijn.
Toen de sultan van Perzië het paard en zijn ruiters zag, bleef hij als aan de grond genageld staan van verbazing en afschuw, en barstte hij uit in vloeken en verwensingen, die de Indiër volkomen onbewogen aanhoorde, wetend dat niemand hem kon achtervolgen. Maar hoe gekrenkt en woedend de sultan ook was, zijn gevoelens waren niets vergeleken met die van prins Firouz Schah toen hij het voorwerp van zijn hartstochtelijke toewijding snel zag wegvoeren. En terwijl hij met stomheid geslagen stond van verdriet en wroeging dat hij haar niet beter had beschermd, verdween ze snel uit zijn zicht. Wat moest hij doen? Moest hij zijn vader volgen naar het paleis en daar zijn wanhoop de vrije teugel laten? Zowel zijn liefde als zijn moed verboden het hem, en hij zette zijn weg naar het landpaleis voort.
Toen de portier de prins zag, besefte hij welke dwaasheid hij had begaan; hij wierp zich aan de voeten van zijn meester en smeekte om vergiffenis. “Sta op,” zei de prins, “ik ben de oorzaak van dit ongeluk, niet jij. Ga en haal voor mij het gewaad van een derwisj, maar pas op dat je niet zegt dat het voor mij is.”
Op korte afstand van het landhuis lag een klooster van derwisjen, en de overste, of scheih, was een vriend van de portier. Met een ter plekke verzonnen verhaal was het dan ook eenvoudig een derwisjgewaad te bemachtigen, dat de prins meteen aantrok in plaats van zijn eigen kleren. Zo vermomd, en met een kistje parels en diamanten bij zich verborgen dat hij als geschenk voor de prinses had bedoeld, verliet hij bij het vallen van de avond het huis, onzeker waarheen hij moest gaan, maar vastbesloten niet zonder haar terug te keren.
Intussen had de Indiër het paard zo gestuurd dat het binnen enkele uren een bos was binnengevlogen vlak bij de hoofdstad van het koninkrijk Kasjmir. Omdat hij erge honger had en aannam dat ook de prinses wel behoefte aan eten zou hebben, liet hij zijn ros naar de aarde dalen en liet hij de prinses achter op een schaduwrijke plek aan de oever van een heldere beek.
Toen de prinses zich alleen zag, kwam eerst de gedachte bij haar op te proberen te ontsnappen en zich te verbergen. Maar omdat ze sinds haar vertrek uit Bengalen nauwelijks iets had gegeten, voelde ze zich te zwak om ver te gaan, en moest ze haar plan opgeven. Toen de Indiër terugkwam met allerlei soorten vlees, begon ze gulzig te eten, en al snel had ze genoeg moed teruggekregen om zijn brutale opmerkingen pittig te beantwoorden. Opgehitst door zijn dreigementen sprong ze overeind en riep ze luid om hulp, en gelukkig werd haar geroep gehoord door een troep ruiters, die kwamen aanrijden om te vragen wat er aan de hand was.
De aanvoerder van deze ruiters was de sultan van Kasjmir, die terugkeerde van de jacht, en hij wendde zich meteen tot de Indiër om te vragen wie hij was en wie hij bij zich had. De Indiër antwoordde onbeschoft dat het zijn vrouw was en dat niemand anders zich met hen hoefde te bemoeien.
De prinses, die natuurlijk niet wist welke rang haar redder had, ontkende het verhaal van de Indiër volledig. “Heer,” riep ze, “wie u ook bent, geloof deze bedrieger niet. Hij is een gruwelijke tovenaar, die mij vandaag heeft weggerukt bij de prins van Perzië, mijn aanstaande echtgenoot, en mij op dit betoverde paard hierheen heeft gebracht.” Ze zou nog verder zijn gegaan, maar haar tranen verstikten haar stem, en de sultan van Kasjmir, door haar schoonheid en haar voorname houding overtuigd van de waarheid van haar verhaal, beval zijn volgelingen de Indiër het hoofd af te slaan, wat onmiddellijk gebeurde.
Maar hoewel ze uit het ene gevaar was gered, leek het alsof ze alleen maar in een ander was beland. De sultan liet haar een paard geven en bracht haar naar zijn eigen paleis, waar hij haar naar een prachtig vertrek leidde en slavinnen uitkoos om haar te bedienen en eunuchen om haar te bewaken. Toen gebood hij haar te rusten, zonder haar de tijd te geven hem te bedanken voor alles wat hij had gedaan, en zei hij dat ze hem de volgende dag haar avonturen moest vertellen.
De prinses viel in slaap, in de waan dat ze haar verhaal maar hoefde te vertellen om de sultan tot medelijden te bewegen en haar zonder uitstel aan de prins terug te laten geven. Maar een paar uur later zou blijken hoezeer ze zich vergiste.
Toen de koning van Kasjmir haar de avond tevoren had verlaten, had hij besloten dat de zon niet opnieuw zou ondergaan zonder dat de prinses zijn vrouw was geworden, en bij het aanbreken van de dag werd zijn voornemen in de hele stad afgekondigd met het geluid van trommels, trompetten, cimbalen en andere instrumenten die het hart met vreugde moesten vervullen. De prinses van Bengalen werd vroeg door het lawaai gewekt, maar ze dacht geen moment dat het iets met haar te maken had, tot de sultan, die zodra ze gekleed was kwam vragen hoe het met haar ging, haar meedeelde dat de trompetstoten die ze hoorde deel uitmaakten van de plechtige huwelijksceremonie, waarop hij haar verzocht zich voor te bereiden. Deze onverwachte aankondiging joeg de prinses zo’n schrik aan dat ze bewusteloos neerviel.
De slavinnen die klaarstonden, snelden haar te hulp, en de sultan zelf deed zijn best haar weer bij bewustzijn te brengen, maar lange tijd was alles vergeefs. Eindelijk kwam ze langzaam weer bij zinnen, en toen besloot ze, liever dan haar trouw aan de prins van Perzië te breken door met zo’n huwelijk in te stemmen, waanzin te veinzen. Dus begon ze allerlei onzin uit te kramen en allerlei vreemde gebaren te maken, terwijl de sultan met verdriet en verbazing toekeek. Maar omdat deze plotselinge aanval geen tekenen van beterschap vertoonde, liet hij haar over aan haar vrouwen en droeg hij hun op uiterst goed voor haar te zorgen. Toch leek de kwaal naarmate de dag vorderde erger te worden, en tegen de nacht was ze bijna gewelddadig.
Zo gingen de dagen voorbij, tot de sultan van Kasjmir ten slotte besloot alle artsen van zijn hof bijeen te roepen om samen over haar droevige toestand te beraadslagen. Hun antwoord was dat waanzin zoveel verschillende vormen heeft dat het onmogelijk was een oordeel te geven zonder de prinses te zien. Dus gaf de sultan bevel hen een voor een in haar vertrek toe te laten, ieder naar zijn rang.
De prinses had deze beslissing voorzien. Ze wist heel goed dat als ze de geneesheren eenmaal haar pols liet voelen, zelfs de onwetendste van hen zou ontdekken dat ze kerngezond was en dat haar waanzin geveinsd was. Daarom kreeg ze bij de nadering van elke arts zulke hevige aanvallen dat niemand haar met een vinger durfde aan te raken. Enkelen, die deden alsof ze slimmer waren dan de rest, verklaarden dat ze zieken alleen al op zicht konden beoordelen, en schreven haar bepaalde drankjes voor, die ze zonder moeite innam, want ze was ervan overtuigd dat ze allemaal onschadelijk waren.
Toen de sultan van Kasjmir zag dat de hofartsen niets konden doen om de prinses te genezen, riep hij de artsen van de stad erbij, die het er niet beter afbrachten. Daarna nam hij zijn toevlucht tot de beroemdste geneesheren in de andere grote steden, maar toen bleek dat de taak hun kunde te boven ging, stuurde hij ten slotte boden naar de andere naburige staten, met een verslag vol bijzonderheden over de waanzin van de prinses. Tegelijk bood hij aan de onkosten te betalen van elke arts die zelf wilde komen kijken, en een royale beloning voor degene die haar zou genezen. Op deze afkondiging stroomden veel buitenlandse geleerden naar Kasjmir, maar zij hadden uiteraard niet meer succes dan de anderen, want de genezing hing niet van hen of hun kunde af, maar alleen van de prinses zelf.
Het was in deze tijd dat prins Firouz Schah, die droevig en hopeloos van plaats naar plaats zwierf, in een grote stad in Indië aankwam, waar hij veel hoorde praten over de prinses van Bengalen die haar verstand had verloren op precies de dag dat ze met de sultan van Kasjmir zou trouwen. Dat was voor hem genoeg om de weg naar Kasjmir in te slaan en in de eerste herberg waar hij in de hoofdstad onderdak vond naar alle bijzonderheden van het verhaal te vragen. Toen hij wist dat hij eindelijk de prinses had gevonden die hij zo lang kwijt was geweest, begon hij een plan te bedenken om haar te redden.
Het eerste wat hij deed, was een artsenmantel aanschaffen, zodat zijn kleding, samen met de lange baard die hij tijdens zijn reizen had laten staan, onmiskenbaar zijn beroep zou verkondigen. Daarna verloor hij geen tijd en ging hij naar het paleis, waar hij een audiëntie kreeg bij de opperkamerheer. Terwijl hij zich verontschuldigde voor zijn vrijmoedigheid om te denken dat hij de prinses kon genezen waar zovelen hadden gefaald, verklaarde hij het geheim te kennen van bepaalde geneesmiddelen die tot dusver nooit hun uitwerking hadden gemist.
De opperkamerheer verzekerde hem dat hij van harte welkom was en dat de sultan hem met genoegen zou ontvangen; en als hij slaagde, zou hij een prachtige beloning krijgen.
Toen de prins van Perzië, vermomd als geneesheer, voor hem werd gebracht, verspilde de sultan geen tijd aan praten, behalve de opmerking dat de prinses bij de aanblik van een arts al in razernij ontstak. Daarna bracht hij de prins naar een kamer onder het dak, met een opening waardoor hij de prinses kon gadeslaan zonder zelf gezien te worden.
De prins keek en zag de prinses op een sofa liggen met tranen in haar ogen, terwijl ze zachtjes een lied voor zichzelf zong waarin ze haar droeve lot beklaagde, dat haar, misschien voor altijd, had beroofd van iemand van wie ze zo teder hield. Het hart van de jongeman bonsde terwijl hij luisterde, want hij had geen verder bewijs nodig dat haar waanzin geveinsd was en dat het haar liefde voor hem was die haar tot deze list had gebracht. Zachtjes verliet hij zijn schuilplaats en keerde hij terug naar de sultan, aan wie hij meldde dat hij aan bepaalde tekenen zeker kon zien dat de kwaal van de prinses niet ongeneeslijk was, maar dat hij haar alleen moest zien en spreken.
De sultan maakte geen bezwaar en gaf bevel hem naar het vertrek van de prinses te brengen. Zodra ze zijn artsenmantel zag, sprong ze woedend van haar zetel en overlaadde ze hem met beledigingen. De prins sloeg geen acht op haar gedrag en kwam heel dichtbij, zodat alleen zij zijn woorden kon horen, en fluisterde zacht: “Kijk mij aan, prinses, en u zult zien dat ik geen arts ben, maar de prins van Perzië, die gekomen is om u te bevrijden.”
Bij het horen van zijn stem werd de prinses van Bengalen plotseling kalm, en er verscheen een uitdrukking van vreugde op haar gezicht, zoals die alleen komt wanneer wat we het meest wensen en het minst verwachten ons plotseling overkomt. Een tijdlang was ze te verrukt om te spreken, en prins Firouz Schah maakte gebruik van haar zwijgen om haar alles uit te leggen wat er was gebeurd: zijn wanhoop toen hij haar voor zijn eigen ogen zag verdwijnen, de eed die hij had gezworen haar de hele wereld over te volgen, en zijn vervoering toen hij haar eindelijk in het paleis van Kasjmir terugvond. Toen hij klaar was, vroeg hij op zijn beurt aan de prinses hem te vertellen hoe ze daar was gekomen, zodat hij beter een middel kon bedenken om haar uit de tirannie van de sultan te bevrijden.
De prinses had maar een paar woorden nodig om hem met de hele situatie bekend te maken, en te vertellen hoe ze gedwongen was de rol van een krankzinnige te spelen om te ontsnappen aan een huwelijk met de sultan, die niet eens zo beleefd was geweest haar toestemming te vragen. Zo nodig, voegde ze eraan toe, had ze besloten liever te sterven dan zich tot zo’n verbintenis te laten dwingen en haar trouw te breken aan een prins van wie ze hield.
Toen vroeg de prins of ze wist wat er sinds de dood van de Indiër met het betoverde paard was gebeurd, maar de prinses kon alleen antwoorden dat ze er niets over had gehoord. Toch nam ze niet aan dat de sultan het paard vergeten kon zijn, na alles wat ze hem over de waarde ervan had verteld.
Daarmee was de prins het eens, en samen overlegden ze een plan waarmee zij zou kunnen ontsnappen en met hem naar Perzië terugkeren. Als eerste stap moest ze zich zorgvuldig kleden en de sultan beleefd ontvangen wanneer hij haar de volgende ochtend bezocht.
De sultan was in de wolken toen hij de uitkomst van het onderhoud vernam, en zijn mening over de kunde van de arts steeg nog hoger toen de prinses zich de volgende dag zo tegenover hem gedroeg dat hij ervan overtuigd raakte dat haar volledige genezing niet lang meer op zich zou laten wachten. Hij volstond er echter mee haar te verzekeren hoe blij hij was dat haar gezondheid zo vooruit was gegaan, en spoorde haar aan ten volle gebruik te maken van zo’n knappe geneesheer en hem volledig te vertrouwen. Daarna trok hij zich terug zonder een antwoord van de prinses af te wachten.
De prins van Perzië verliet tegelijk met hem de kamer en vroeg of hij nederig mocht informeren op welke manier de prinses van Bengalen Kasjmir had bereikt, dat zo ver van het rijk van haar vader lag, en hoe het kwam dat ze daar alleen was. De sultan vond de vraag heel natuurlijk en vertelde hem hetzelfde verhaal dat de prinses van Bengalen had verteld. Hij voegde eraan toe dat hij het betoverde paard als curiositeit naar zijn schatkamer had laten brengen, al had hij geen idee hoe het gebruikt kon worden.
“Sire,” antwoordde de geneesheer, “het verhaal van Uwe Hoogheid heeft mij de sleutel gegeven die ik nodig had om het herstel van de prinses te voltooien. Tijdens haar reis hierheen op een betoverd paard is op de een of andere manier een deel van de betovering op haar persoon overgegaan, en die kan alleen worden verdreven met bepaalde reukwerken waarvan ik het geheim ken. Als Uwe Hoogheid zich verwaardigt toe te stemmen, en het hof en het volk een van de verbazingwekkendste schouwspelen wil bieden die ze ooit hebben gezien, beveel dan het paard naar het grote plein voor het paleis te brengen, en laat de rest aan mij over. Ik beloof dat u binnen enkele ogenblikken, ten overstaan van de hele verzamelde menigte, de prinses naar lichaam en geest even gezond zult zien als ze ooit in haar leven is geweest. En om het schouwspel zo indrukwekkend mogelijk te maken, stel ik voor dat ze rijk gekleed wordt en getooid met de edelste juwelen van de kroon.”
De sultan stemde graag in met alles wat de prins voorstelde, en de volgende ochtend liet hij het betoverde paard uit de schatkamer halen en naar het grote plein van het paleis brengen. Al snel begon het gerucht zich door de stad te verspreiden dat er iets buitengewoons stond te gebeuren, en er stroomde zo’n menigte toe dat de wacht moest worden opgeroepen om de orde te handhaven en een doorgang voor het betoverde paard vrij te maken.
Toen alles klaar was, verscheen de sultan en nam hij plaats op een verhoging, omringd door de voornaamste edelen en officieren van zijn hof. Toen ze zaten, zag men de prinses van Bengalen het paleis verlaten, vergezeld van de dames die de sultan haar had toegewezen. Langzaam naderde ze het betoverde paard, en met de hulp van haar dames klom ze op zijn rug. Zodra ze in het zadel zat, met haar voeten in de stijgbeugels en de teugel in haar hand, zette de geneesheer rondom het paard enkele grote komforen vol gloeiende kolen, en in elk ervan wierp hij een reukwerk dat uit allerlei heerlijke geuren was samengesteld. Toen kruiste hij zijn handen over zijn borst en liep hij met neergeslagen ogen drie keer om het paard heen, terwijl hij bepaalde woorden prevelde. Al snel steeg er uit de gloeiende komforen een dikke rook op die het paard en de prinses bijna aan het zicht onttrok, en dat was het moment waarop hij had gewacht. Hij sprong lichtvoetig achter de dame op, boog zich voorover en draaide aan de pin, en terwijl het paard de lucht in schoot, riep hij zo luid dat alle aanwezigen het konden horen: “Sultan van Kasjmir, als u wilt trouwen met prinsessen die uw bescherming hebben gezocht, leer dan eerst hun toestemming te verkrijgen.”
Zo redde de prins van Perzië de prinses van Bengalen, en hij keerde met haar terug naar Perzië, waar ze deze keer neerdaalden voor het paleis van de koning zelf. Het huwelijk werd slechts zo lang uitgesteld als nodig was om de plechtigheid zo luisterrijk mogelijk te maken, en zodra de feestelijkheden voorbij waren, werd er een gezant naar de koning van Bengalen gestuurd om hem te vertellen wat er was gebeurd en om zijn goedkeuring te vragen voor het verbond tussen de twee landen, die hij van harte gaf.
Vertaald uit het Engels. Lees het origineel