Paarden in de kunst

Het verhaal van het toverpaard

· The Equinest

Een man die een koning een paardenbeeld aanbiedt
De verhalen uit Duizend-en-een-nacht zijn al heel lang geliefd bij lezers, en gelukkig zit er ook een verhaal over een toverpaard tussen.

Dit nogal lange verhaal komt uit het boek Stories from The Arabian Nights, naverteld door Laurence Housman.

In het land van de Perzen leefde in oude tijden een koning die drie dochters had en één zoon, allen zo schoon dat ze de blik van iedere toeschouwer trokken, zoals de maan die opkomt aan een heldere hemel. Nu was het in dat land de gewoonte om bij het nieuwe jaar een groot feest te houden, waarbij mensen van alle rangen en standen, van de hoogste tot de laagste, met geschenken en groeten voor de koning verschenen. Zo gebeurde het dat op een van die dagen, terwijl de koning in vol ornaat op zijn troon zat, drie wijzen bij hem kwamen, meesters in hun vak, die geschenken brachten om ze aan zijn oordeel te onderwerpen. De eerste had een gouden pauw bij zich die zo was gebouwd dat hij bij het verstrijken van elk uur met zijn vleugels sloeg en een kreet slaakte. De koning beproefde hem, vond het geschenk aanvaardbaar en liet de uitvinder ervan passend belonen. De tweede had een trompet gemaakt die, boven de poorten van een stad geplaatst, een stoot blies tegen ieder die naar binnen wilde; zo bleef de stad gevrijwaard van een verrassingsaanval door een vijand. En toen de koning had vastgesteld dat ze die eigenschap bezat, nam hij haar aan en schonk de maker een rijke beloning.

Maar het geschenk van de derde wijze, een Indiër, leek wonderbaarlijker dan alle andere, want hij had een paard van ivoor en ebbenhout meegebracht, waarvan hij beweerde dat het, naar de wil van zijn eigenaar of van ieder die in het geheim was ingewijd, van de aarde zou opstijgen en vliegen, en in een wonderlijk korte tijd verre oorden zou bereiken. De koning, vol verwondering over zo’n bewering en erop gebrand haar op de proef te stellen, twijfelde hoe hij dat moest doen, want de Indiër wilde het geheim niet prijsgeven voordat hij zeker was van de beloning die hij in gedachten al had vastgesteld. Nu stond er op zo’n drie mijl van de stad een berg waarvan de top voor ieder oog duidelijk zichtbaar was; om het woord van de Indiër te toetsen, wees de koning ernaar en zei: “Ga daarheen en breng me, terwijl ik wacht, een tak van de palmboom die aan de voet van die berg groeit; dan weet ik dat wat je me vertelt waar is.”

Onmiddellijk zette de Indiër zijn voet in de stijgbeugel en zwaaide zich op zijn ros, en nauwelijks had hij een pinnetje omgedraaid dat in de voorboog van het zadel zat, of het paard steeg licht op in de lucht en voerde hem met wonderbaarlijke snelheid weg, onder het gejuich van de toeschouwers; en terwijl iedereen nog stond te kijken, verbijsterd over zo’n plotselinge verdwijning, verscheen hij hoog boven hun hoofden weer met de palmtak, daalde in hun midden neer en landde precies op de plek waar hij vertrokken was. Daar wierp hij zich ter aarde en legde de tak aan de voeten van de koning.

De koning was zo verrukt nu de wonderbaarlijke eigenschappen van het paard hem op deze manier waren getoond, dat hij, vurig verlangend het te bezitten, de Indiër vroeg zelf zijn beloning te noemen, en verklaarde dat geen prijs te hoog kon zijn. Toen zei de wijze: “Aangezien Uwe Majesteit de waarde van mijn uitvinding zo goed weet te schatten, vrees ik niet dat de beloning die ik vraag te hoog zal lijken. Geef mij de hand van de schoonste van uw drie dochters ten huwelijk, en het paard is van u.”

Bij zo’n aanmatigende eis barstten alle hovelingen in luid gelach uit; alleen de koning, verteerd door het verlangen de wonderbaarlijke schat te bezitten, aarzelde welk antwoord hij moest geven. Toen werd de zoon van de koning, prins Firouz Schah, die zag dat zijn vader het oor leende aan zo’n schandelijk voorstel, door verontwaardiging gegrepen. Vastbesloten de eer van zijn zuster en zijn eigen eer te verdedigen, richtte hij het woord tot de koning. “Vergeef me, sire”, zei hij, “als ik de vrijheid neem te spreken. Maar hoe zou een van de grootste en machtigste vorsten zich kunnen verbinden met een volslagen niemand? Ik smeek u te bedenken wat u verschuldigd bent, niet alleen aan uzelf, maar ook aan het hoge bloed van uw voorouders en van uw kinderen.”

“Mijn zoon”, antwoordde de koning van Perzië, “wat je zegt is heel waar, voor zover het reikt; maar je houdt niet genoeg rekening met de waarde van zo’n onvergelijkelijk wonder als dit paard is gebleken te zijn, of met hoe groot mijn ergernis zou zijn als een andere vorst het in bezit kreeg. En al ben ik nog niet ingegaan op het voorstel van de Indiër, ik kan het ook niet zomaar afwijzen. Maar eerst moet ik er zeker van zijn dat het paard ook andere handen gehoorzaamt dan die van zijn uitvinder, anders heb ik er, al word ik de eigenaar, misschien niets aan.”

De Indiër, die zich tijdens dit gesprek afzijdig had gehouden, was nu vol hoop, want hij merkte dat de koning zijn voorwaarden niet helemaal had afgewezen, en niets leek waarschijnlijker dan dat de koning het toverpaard des te meer zou willen bezitten naarmate hij beter met de eigenschappen ervan vertrouwd raakte. Toen de koning dan ook voorstelde om het paard met een andere ruiter aan een onafhankelijkere proef te onderwerpen, stemde de Indiër daar graag mee in; temeer toen de prins zelf, zijn ogenschijnlijke verzet opgevend, naar voren trad en zich voor de proef aanbood.

Toen de koning had ingestemd, besteeg de prins het paard, en in zijn ijver om zijn vader de gelegenheid te geven er met een koeler hoofd over na te denken, wachtte hij niet tot hij alle aanwijzingen van de Indiër had gehoord, maar draaide het pinnetje om, zoals hij de ander bij het opstijgen had zien doen. Het paard steeg plotseling op in de lucht, en hij werd in oostelijke richting weggevoerd, uit het zicht, sneller dan een pijl die van de boog wordt geschoten.

Nauwelijks waren het paard en zijn ruiter verdwenen, of de koning maakte zich grote zorgen over de veiligheid van zijn zoon; en hoewel de wijze zich terecht kon verontschuldigen met het argument dat de jonge prins door zijn ongeduld de aanwijzingen had afgebroken die zijn veilige terugkeer zouden hebben verzekerd, verkoos de koning de volle last van zijn ongenoegen op de Indiër af te reageren; en terwijl hij de dag vervloekte waarop hij het toverpaard voor het eerst had gezien, liet hij de maker ervan in de gevangenis werpen, met de verklaring dat diens leven verbeurd zou zijn als de prins niet binnen een bepaalde tijd terugkeerde.

De Indiër had nu alle reden om spijt te hebben van de eerzucht die hem in deze benarde toestand had gebracht, want de prins, van wiens verzet tegen zijn plan hij maar al te goed op de hoogte was, hoefde zijn afwezigheid maar te rekken om hem in onherstelbaar verderf te storten. Maar wanneer aanmatigende aanspraken mislukken, is het medeleven van verstandige mensen verspild; laten we dus terugkeren naar prins Firouz Schah, die we met ongelooflijke snelheid door de lucht vliegend achterlieten op de rug van het toverros.

Een tijdlang had de prins, vol vertrouwen in zijn ruiterkunst en niet afgeschrikt door de snelheid of de hoogte van zijn vlucht, geen enkele behoefte om naar het paleis terug te keren; maar weldra dacht hij aan de ongerustheid van zijn vader, en omdat hij een teder en attent karakter had, probeerde hij zijn ros meteen van zijn koers af te brengen. Dat probeerde hij door het pinnetje dat hij bij het opstijgen had gebruikt de andere kant op te draaien, maar tot zijn verbazing reageerde het paard door nog hoger de lucht in te stijgen en met verdubbelde snelheid voort te vliegen. Had de moed hem toen in de steek gelaten, dan had zijn toestand gevaarlijk kunnen worden; maar hij bewaarde zijn gewone kalmte en begon zorgvuldig te zoeken naar een manier om de snelheid van het toestel te temperen, en al snel ontdekte hij onder de manen van het paard een kleiner pinnetje. Nauwelijks had hij dat aangeraakt, of hij voelde dat hij snel naar de aarde daalde, met een snelheid die afnam naarmate hij de grond naderde.

Terwijl hij daalde, verdween het daglicht waarin hij tot dan toe had gereisd uit het zicht, en binnen enkele minuten ging hij van zonsondergang over in een duisternis zo dicht dat hij niet meer kon onderscheiden waar hij zich bevond, totdat hij, toen het paard neerkwam, onder zich een gladde vlakte bemerkte die aan alle kanten abrupt ophield, kennelijk op enige hoogte boven wat haar omringde.

Toen hij afsteeg, bleek hij op het dak van een groot paleis te staan, dat door marmeren balustrades in terrassen was verdeeld, met aan één kant een trap die naar binnen leidde. Altijd in voor avontuur daalde prins Firouz Schah meteen af en tastte zich een weg door het donker, tot hij bij een overloop kwam waar aan de overkant een open deur toegang gaf tot een kamer waarin een zwak licht brandde.

De prins bleef bij de deuropening staan om te luisteren, maar het enige wat hij hoorde, was het geluid van mannen die zwaar ademden in hun slaap. Hij duwde de deur open en ging naar binnen; en daar zag hij, over een binnendrempel, zwarte eunuchen liggen slapen, elk met een getrokken zwaard in de hand. Meteen vermoedde hij dat er daarachter iets veel schoners moest liggen; dus liep hij, onverschrokken door het gevaar, verder, stapte lichtvoetig over hun zwaarden en ging door zijden draperieën het binnenvertrek in. Daar zag hij, te midden van een koninklijke pracht, een aantal rustbedden, waarvan er één hoger stond dan de rest. Op elk daarvan lag een schone jonkvrouw te slapen; maar op het bed dat boven de andere verheven was, lag een gestalte van zo’n volmaakte en betoverende schoonheid dat de prins, toen hij haar eenmaal had aanschouwd, de wil noch de kracht had om zich af te wenden. Zachtjes naderde hij de slaapster, knielde neer en trok haar voorzichtig aan haar mouw; en meteen opende de prinses – want dat moest ze wel zijn, als rang en schoonheid met elkaar strookten – voor hem de diepten van haar stralende ogen en keek in stille verbazing naar de vorstelijke jongeling, wiens knappe uiterlijk en eerbiedige houding meteen elke gedachte aan schrik verdreven.

Nu was het zo dat een zoon van de koning van Indië op dat moment naar de hand van de prinses dong; maar haar vader, de koning van Bengalen, had hem afgewezen vanwege zijn woeste en onaangename uiterlijk. Toen de prinses dus iemand van koninklijk voorkomen voor zich zag knielen, dacht ze dat hij niemand anders kon zijn dan de huwelijkskandidaat die ze alleen van horen zeggen kende, en terwijl ze het licht van haar blik op hem liet vallen, zei ze glimlachend: “Bij Allah, mijn vader loog toen hij zei dat het jou aan schoonheid ontbrak!”

Prins Firouz Schah, die uit deze woorden en de blik die ermee gepaard ging opmaakte dat ze hem goedgezind was, vreesde niet langer haar te vertellen in welke netelige positie hij zich bevond; de prinses luisterde op haar beurt met levendige belangstelling naar het verhaal van zijn avonturen en vernam, niet zonder heimelijke voldoening, dat haar bezoeker een rang en waardigheid bezat die gelijk waren aan de hare.

Intussen waren de jonkvrouwen die de prinses dienden ontzet wakker geworden bij de onverklaarbare verschijning van een schone jongeling die aan de voeten van hun meesteres knielde, en uit angst dat de wachters het zouden ontdekken, wisten ze geen van allen wat ze moesten doen. Maar toen de prinses zag dat ze wakker waren, riep ze hen volkomen bedaard bij zich en droeg hun op onmiddellijk een binnenvertrek in orde te maken waar de prins kon slapen en bijkomen van de vermoeienissen van zijn reis; tegelijk gaf ze opdracht een rijk feestmaal te bereiden tegen de tijd dat hij eraan wilde aanzitten. Toen haar bezoeker zich had teruggetrokken, stond ze op en begon zich te tooien met juwelen en rijke gewaden en haar lichaam te zalven met geurige oliën, en ze gunde haar vrouwen geen rust tot haar spiegel haar tevreden stelde; en toen alles vele malen opnieuw was gedaan en de laatste kunstige toets aan haar lieftalligheid was toegevoegd, liet ze vragen of de prins al wakker was en bereid haar te ontvangen.

Toen de prins die boodschap ontving, stond hij gretig op, en terwijl hij zich haastig aankleedde, hoewel het nauwelijks dag was, hoorde hij overal in het paleis de geluiden van de voorbereidingen voor het feest dat te zijner ere werd aangericht.

Al snel kwam de prinses zelf binnen om te vragen hoe hij had geslapen, en toen ze daarover volkomen gerustgesteld was, gaf ze opdracht het feestmaal op te dienen. Alles gebeurde met de grootste pracht, maar de prinses verontschuldigde zich telkens weer en verklaarde dat het onthaal zo’n voorname gast onwaardig was. “Je moet het me vergeven, prins”, zei ze, “dat ik je met zo weinig staatsie ontvang, en na zo’n haastige voorbereiding; maar het hoofd van de eunuchen komt hier niet binnen zonder mijn uitdrukkelijke toestemming, en ik was bang dat ons gesprek elders gestoord zou worden.”

Prins Firouz Schah was er nu van overtuigd dat de gevoelens van de prinses overeenkwamen met de zijne; maar al deed elk woord en elk gebaar van haar de tederheid van zijn hartstocht groeien, hij vergat niet het respect dat hij haar rang en deugd verschuldigd was. Een van haar dienstvrouwen echter, die duidelijk zag welke kant het op ging en voor zichzelf de gevolgen van een plotselinge ontdekking vreesde, trok zich heimelijk terug zonder de anderen iets te zeggen, rende snel naar het hoofd van de eunuchen en riep: “O ellendige man, wat een armzalige wacht heb jij gehouden over de eer van de koning; en wie is deze man of djinn die jij bij onze meesteres hebt toegelaten? Ja, als de zaak niet al reddeloos verloren is, is dat niet jouw verdienste!” Bij die woorden sprong de eunuch geschrokken op; heimelijk ging hij erheen, tilde het gordijn van het binnenvertrek op en zag daar naast de prinses een jongeling van zo’n schoon en majestueus voorkomen dat hij het niet waagde ongevraagd binnen te dringen. Gillend rende hij naar de koning, en onderweg scheurde hij zijn kleren en strooide stof op zijn hoofd. “O heer en meester”, riep hij, “kom snel en red uw dochter, want er is een djinn bij haar in menselijke gedaante, die eruitziet als een koningszoon, en als hij haar nog niet heeft ontvoerd, haast u dan en geef bevel hem te grijpen, opdat u niet kinderloos wordt.”

De koning stond meteen op en ging in grote haast en angst naar het paleis van zijn dochter. Daar kwamen enkele van haar vrouwen hem tegemoet, die zijn ontsteltenis zagen en zeiden: “O heer, wees niet bang voor de veiligheid van uw dochter; want deze jongeman is even schoon van hart als van gestalte, en zoals zijn gedrag kuis is, zo zijn ook zijn bedoelingen eerbaar.”

Toen bekoelde de toorn van de koning enigszins; maar omdat er nog veel was dat om uitleg vroeg, trok hij zijn zwaard en liep met dreigende blik de kamer in waar zijn dochter en de prins nog zaten te praten. Toen prins Firouz Schah de nieuwkomer met krijgshaftige houding op zich af zag komen, trok hij zijn eigen zwaard en stond klaar om zich te verdedigen; waarop de koning, die zag dat de ander de sterkste was, zijn wapen in de schede stak en hem met een groetend gebaar hoffelijk aansprak. “Zeg mij, schone jongeling”, zei hij, “of je mens bent of duivel, want al zie je er menselijk uit, hoe anders dan door duivelskunsten ben je hier gekomen?”

“Sire”, antwoordde de jongeling, “was het niet uit respect voor de vader van zo’n schone dochter, dan zou ik, die een zoon van koningen ben, zo’n verdachtmaking kwalijk kunnen nemen. Maar wees ervan verzekerd dat, op welke manier ik ook verkozen heb te komen, mijn bedoelingen nu volkomen menselijk en eerbaar zijn; want ik heb geen andere of dierbaardere wens dan uw schoonzoon te worden door te trouwen met deze prinses, in wier ogen ik tot mijn geluk genade heb gevonden.”

“Wat je me vertelt”, antwoordde de koning, “kan allemaal heel waar zijn; maar het is niet de gewoonte dat koningszonen paleizen binnengaan zonder toestemming van hun eigenaars, en dan nog onaangekondigd en zonder gevolg of enig teken van koninklijke waardigheid. Hoe moet ik mijn volk dan overtuigen dat jij een geschikte kandidaat bent voor de hand van mijn dochter?”

“Het bewijs van eer en koningschap”, antwoordde de ander, “ligt niet alleen in pracht en gevolg, al zouden ook die mij ter beschikking staan als ik het geduld had hun komst af te wachten uit dat al te verre land waar mijn vader koning is. Laat het genoeg zijn als ik mijn waarde alleen en zonder hulp kan bewijzen, op een manier die iedereen tevredenstelt.” “Alleen en zonder hulp?” zei de koning. “Hoe kan dat?” “Ik zal het zo bewijzen”, antwoordde de prins. “Roep uw troepen op en laat ze dit paleis omsingelen; zeg hun dat u hier een vreemdeling hebt, van wie niets bekend is, die verklaart dat hij uw dochter met geweld van u zal wegvoeren als u hem haar hand niet ten huwelijk geeft. Beveel hun alles in het werk te stellen om mij te vangen en te doden, en als ik zo’n ongelijke strijd overleef, oordeel dan of ik al dan niet geschikt ben om uw schoonzoon te worden.”

De koning nam het voorstel meteen aan en beloofde zich bij de uitkomst neer te leggen; toch speet het hem dat een jongeling met zo’n knap uiterlijk en zoveel belofte zijn leven zou vergooien in zo’n roekeloos avontuur. Zodra de dag aanbrak, liet hij zijn vizier komen en droeg hem op alle aanvoerders van zijn leger met hun troepen en compagnieën te laten verzamelen, tot er weldra rondom het paleis veertigduizend ruiters en evenveel voetknechten bijeen waren; en de koning gaf hun hun instructies en zei: “Wanneer de jongeman voor wie ik jullie heb gewaarschuwd naar buiten komt en jullie tot de strijd uitdaagt, val hem dan aan en dood hem, want hij mag op geen enkele manier ontkomen.” Daarna leidde hij de prins naar een open plek vanwaar die het hele leger tegen zich in slagorde opgesteld kon zien. “Daar”, zei de koning, terwijl hij wees, “zijn degenen met wie je het moet opnemen; ga erop af en handel met hen zoals jou het beste lijkt.”

“Nee”, antwoordde de prins, “dit zijn geen eerlijke voorwaarden, want daar zie ik zowel ruiters als voetvolk; hoe kan ik het tegen hen opnemen als ik niet te paard zit?” De koning bood hem meteen het beste paard uit zijn stallen aan, maar daar wilde de prins niets van weten. “Is het eerlijk”, zei hij, “dat ik onder zulke omstandigheden mijn leven toevertrouw aan een paard dat ik nooit heb bereden? Ik rijd op geen ander paard dan het paard waarop ik hierheen ben gekomen.” “Waar is dat?” vroeg de koning. “Als het nog staat waar ik het heb achtergelaten”, antwoordde de prins, “staat het op het dak van het paleis.”

Iedereen die dit antwoord hoorde, schoot in de lach en stond verbaasd, want het leek onmogelijk dat een paard naar zo’n hoog dak kon zijn geklommen. Toch beval de koning dat er gezocht moest worden, en ja hoor, daar vonden de mannen die erop uit waren gestuurd het paard van ebbenhout en ivoor, stijf en roerloos. En hoewel het hun nog steeds alleen iets leek om grappen over te maken en te bespotten, tilden ze het op bevel van de koning op hun schouders, droegen het naar beneden en brachten het naar de open plek voor het paleis, waar de troepen van de koning verzameld waren.

Toen trad prins Firouz Schah naar voren, sprong op het paard en daagde de tachtigduizend man uit die in slagorde tegenover hem stonden. En zij, van hun kant, zagen de jongeling zo stoutmoedig op zijn eigen ondergang afgaan, trokken hun zwaarden, velden hun speren en stormden allemaal tegelijk op hem af. De prins wachtte tot ze hem bijna bereikt hadden, draaide toen het pinnetje in de voorboog van zijn zadel om en liet het paard plotseling opstijgen, zodat alle voorste gelederen van de vijand onder hem tegen elkaar op botsten. Bij die aanblik hielden de koning en zijn hele hofhouding verbaasd de adem in, en het leger wankelde en zwaaide alle kanten op, terwijl de soldaten tevergeefs omhoog sloegen naar de hoeven van het toverpaard dat over hen heen vloog. Toen riep de koning, vol vrees dat dit werkelijk een kwade djinn was die zijn dochter van hem wilde wegvoeren, zijn boogschutters toe dat ze moesten schieten, maar voordat ze hun bogen gereed hadden, had prins Firouz Schah het pinnetje nog eens omgedraaid, en meteen schoot het paard omhoog en steeg hoger dan het dak van het paleis, zodat alle pijlen te kort schoten en als een dodelijke regen neerkwamen op wie eronder stonden.

Toen riep de prins tot de koning: “O koning van Bengalen, heb ik nu niet bewezen dat ik het waard ben uw schoonzoon te zijn, en wilt u mij nu niet de hand van uw dochter ten huwelijk geven?” Maar de toorn van de koning was groot, want hij was in de ogen van zijn volk belachelijk gemaakt, paniek had de gelederen van zijn leger gebroken en velen van zijn mannen waren gedood; en voor geen prijs wilde hij iemand tot schoonzoon die zo’n macht bezat om de orde en de inrichting van zijn koninkrijk omver te werpen. Dus riep hij terug naar de prins: “O gemene tovenaar, maak dat je wegkomt als je leven je lief is, want als je ooit nog durft terug te komen en voet in mijn rijk te zetten, zal de dood en niet mijn dochter je loon zijn!” Zo sprak hij in zijn woede, en hij vergat de belofte die hij had gedaan volkomen.

Nu moet je weten dat de prinses al die tijd het gevecht vanaf het dak van het paleis had gevolgd; en zoals haar angst en bezorgdheid om de prins eerst groot waren geweest, zo was ze nu dolblij toen ze zag hoe hij boven de gevaren uitsteeg die hem hadden bedreigd. Maar zodra ze de woorden van haar vader hoorde, werd ze opnieuw door angst bevangen dat zij en haar geliefde nu gescheiden zouden worden; en toen de prins op het toverpaard voorbij kwam suizen, strekte ze haar armen naar hem uit en riep: “O meester van de vliegende vogel, laat me niet eenzaam achter, want als je nu van me weggaat, sterf ik.”

Nauwelijks hoorde prins Firouz Schah die woorden, of hij hield zijn ros in zijn vlucht in, dook laag over het dak van het paleis, nam de prinses in zijn armen en zette haar voor zich op het zadel; en meteen, op de druk van zijn ruiter, steeg het paard onder hen op en voerde hen hoog door de lucht weg, zodat ze terstond uit het zicht van de koning en zijn volk verdwenen.

Maar terwijl ze reisden, werd het heet en brandde de zon fel op hen neer; en toen de prins naar beneden keek, zag hij een groene weide aan de oever van een meer; dus zei hij: “O verlangen van mijn hart, laten we naar die weide daar afdalen om rust en verkoeling te zoeken, en laten we daar wachten tot het avond is, zodat we ongezien bij het paleis van mijn vader kunnen komen; en wanneer ik je daar veilig en in het geheim heb gebracht, zal ik alles in gereedheid brengen zodat je aan het hof van mijn vader kunt verschijnen zoals het bij je rang past.”

De prinses stemde toe, en ze daalden af, gingen bij het meer zitten en genoten zoet van elkaars liefde tot het avond werd. Toen stonden ze op, stegen opnieuw op het toverpaard en kwamen bij nacht aan de rand van de stad waar de koning van Perzië woonde. In de tuin van het zomerpaleis, dat buiten de muren stond, heerste stilte en eenzaamheid, en toen ze daar ongezien aankwamen, leidde de koningszoon de prinses naar een paviljoen waarvan de deur openstond. Hij zette het toverpaard ervoor en vroeg haar binnen te blijven en te wachten tot zijn bode zou komen om haar naar het paleis te brengen dat hij voor haar in gereedheid zou laten brengen.

Nu hij haar zo veilig onderdak had gebracht, ging de prins de stad in om zich te melden bij zijn vader, de koning; en daar trof hij hem aan in diepe rouw en droefenis om de afwezigheid van zijn zoon. Toen zijn vader hem zag, stond hij op en omhelsde hem teder, blij met zijn veilige terugkeer en benieuwd hoe het hem was vergaan. En de prins zei: “O mijn vader, als het u welgevallig is: ik ben veel rijker bij u teruggekomen dan ik vertrok. Want ik heb de schoonste prinses meegebracht die de ogen van de liefde ooit hebben aanschouwd, en zij is de dochter van de koning van Bengalen; en vanwege mijn liefde voor haar en de grote dienst die ze me bewees toen ik een vreemdeling te midden van vijanden was, heb ik geen ander hart, geen ander verstand en geen andere wil dan uw toestemming te verkrijgen om met haar te trouwen.” En toen de koning dat hoorde, en alles wat de prinses had gedaan, en hoe ze samen waren ontsnapt, gaf hij graag zijn toestemming en beval dat er onmiddellijk een paleis voor haar ontvangst in gereedheid werd gebracht, zodat ze de volgende dag voor het volk kon verschijnen op een manier die bij haar rang paste.

Terwijl de voorbereidingen voortgingen, informeerde de prins naar de wijze, want hij vreesde dat de koning hem had laten doden. “Spreek me niet over hem”, riep de koning. “Had de hemel maar gegeven dat ik hem en zijn uitvinding nooit had gezien, want daaruit is al mijn verdriet en geweeklaag voortgekomen. Daarom ligt hij nu in de gevangenis en wacht hij op de dood.”

“Nee”, zei de prins, “nu moet hij toch zeker worden vrijgelaten en passend beloond, want zonder het te weten is hij de oorzaak van mijn geluk geweest; maar geef hem mijn zuster niet tot vrouw.”

Dus liet de koning de Indiër halen en hem, gekleed in een ambtsgewaad, voor zich brengen. En de koning zei tegen hem: “Omdat mijn zoon, die door jouw verachtelijke uitvinding van mij werd weggevoerd, gezond en wel is teruggekeerd, zal ik je leven sparen. En als beloning voor je vernuft geef ik je dit erekleed; maar neem nu je paard, waar het ook mag zijn, en ga, en kom me nooit meer onder ogen. En als je wilt trouwen, zoek dan iemand van je eigen stand, maar streef niet naar de dochters van koningen.”

Toen de Indiër dat hoorde, verborg hij zijn woede, boog zich ter aarde en verliet de koning. En terwijl hij wegging, ging overal in het paleis het verhaal rond dat de koningszoon was teruggekeerd op het toverpaard, met een prinses van de wonderbaarlijkste schoonheid, en dat ze waren neergestreken in de tuinen van het zomerpaleis buiten de muren.

Toen hem dat werd verteld, zag de Indiër meteen zijn kans; hij verliet in haast de stad en kwam bij het zomerpaleis aan vóór de bode met het aangewezen gevolg dat de prins en de koning stuurden. Toen hij bij het paviljoen in de tuin kwam, vond hij daarbinnen de prinses, die zat te wachten, en voor de deur het paard van ivoor en ebbenhout. Toen sprong zijn hart op van vreugde, temeer toen hij zag hoezeer de jonkvrouw in lieftalligheid alles overtrof wat er over haar was verteld. Hij ging het vertrek binnen waar ze zat en kuste de grond aan haar voeten; en zij, die iemand in een ambtsgewaad voor zich zag buigen, sprak hem zonder vrees aan en zei: “Wie ben jij?”

De wijze antwoordde: “O maan van schoonheid, ik ben niet meer dan het stof dat op de weg ligt die u zult gaan. Toch kom ik als bode van de koningszoon, die mij heeft gestuurd om u met de grootste spoed naar een vertrek in het koninklijk paleis te brengen, waar hij u nu verwacht.”

Nu was de Indiër van een gestalte die door en door afzichtelijk en weerzinwekkend was. De prinses keek hem dan ook verbaasd aan en zei: “Kon de koningszoon niemand anders vinden om naar me toe te sturen dan jou?” De wijze lachte, want hij begreep wat haar woorden betekenden. “O doorgrondster van harten”, zei hij, “verbaas u er niet over dat de prins u een man met een onaantrekkelijk uiterlijk heeft gestuurd, want uit liefde voor u is hij buitengewoon jaloers geworden. Was het anders, dan had hij ongetwijfeld de hoogste en eerbaarste man van het land gekozen; maar juist omdat ik ben wat ik ben, heeft hij mij liever als zijn bode gestuurd.”

Toen de prinses dat hoorde, geloofde ze hem, en omdat ze vol ongeduld was om bij haar geliefde te zijn, gaf ze zich gewillig in zijn handen. Toen besteeg de wijze het paard en nam de jonkvrouw achter zich op; en nadat hij haar voor de veiligheid aan zijn gordel had vastgebonden, draaide hij de pin zo snel om dat ze meteen hoog boven het dak van het paleis de lucht in stegen, in het volle zicht van het koninklijke gevolg dat juist op dat moment naderde.

Omdat zijn verlangen om bij zijn geliefde te zijn zo sterk was, was de prins zelf vóór alle anderen vertrokken om haar te begroeten; en toen hij zag hoe ze zo gevangen werd weggevoerd, slaakte hij een luide jammerkreet en strekte zijn handen naar haar uit. De kreet van haar geliefde bereikte de oren van de prinses, en toen ze naar beneden keek, zag ze verwonderd zijn gebaren van verdriet en wanhoop. Dus zei ze tegen de Indiër: “O slaaf, waarom voer je me weg van je heer, tegen zijn bevel in?” De wijze antwoordde: “Hij is mijn heer niet, en ik ben hem geen plicht of gehoorzaamheid verschuldigd. Moge de hemel hem al het verdriet vergelden dat hij mij heeft aangedaan, want ik was de maker van dit paard waarmee hij jou heeft gewonnen, en omdat hij het van me stal, werd ik in de gevangenis geworpen. Maar nu zal ik me voor al het onrecht dat me is aangedaan volledig schadeloos stellen, en zijn hart martelen zoals hij het mijne heeft gemarteld. Houd dus moed, want twijfel er niet aan dat ik je straks een begerenswaardiger minnaar zal lijken dan hij ooit was.”

Bij het horen van deze woorden werd de prinses zo vervuld van angst en afkeer dat ze probeerde zich uit het zadel te werpen; maar omdat de Indiër haar aan zijn gordel had vastgebonden, was er voorlopig geen ontsnappen aan hem mogelijk.

Het paard had hen intussen ver weg gevoerd van de stad van de koning van Perzië, en het was nog vroeg na het aanbreken van de dag toen ze boven het land Kasjmir aankwamen. In de overtuiging dat hij nu veilig was voor achtervolging, en omdat hij onder zich een onbewoond gebied zag, liet de Indiër het paard neerdalen aan de rand van een bos langs een beek. Daar liet hij de prinses afstijgen, en hij stond op het punt haar zijn laaghartige en vrijpostige attenties op te dringen, toen haar geschreeuw een groep ruiters naar die plek lokte die in de buurt op jacht waren geweest. De aanvoerder van het gezelschap, die toevallig niemand anders was dan de sultan van dat land, zag een schone jonkvrouw die werd mishandeld door iemand met een beestachtig en kwaadaardig uiterlijk, reed naar voren en vroeg de Indiër met welk recht hij haar zo behandelde. De wijze verklaarde brutaal dat ze zijn vrouw was en dat het niemand anders aanging hoe hij haar behandelde. De jonkvrouw sprak zijn bewering echter met verontwaardiging en minachting tegen, en haar schoonheid en de waardigheid van haar houding waren zo groot dat je haar verhaal maar hoefde te horen om het te geloven. De sultan beval daarom de Indiër te boeien en af te ranselen, en hem daarna naar de nabijgelegen stad te brengen en daar in de diepste kerker te werpen. De prinses en het toverpaard liet hij naar het paleis brengen; daar gaf hij de jonkvrouw een prachtig verblijf met slaven en bedienden, zoals bij haar rang paste; maar het paard, waarvan de eigenschappen geheim bleven, werd in de koninklijke schatkamer gezet, omdat niemand er een ander nut voor kon bedenken.

Hoewel de prinses vol vreugde was over haar ontsnapping aan de Indiër en vol dankbaarheid jegens haar redder, kon het haar niet ontgaan dat de sultan in zijn houding tegenover haar in de ban was van haar schoonheid. En inderdaad: al de volgende dag werd ze gewekt door geluiden van tumult en feestvreugde in de hele stad, en toen ze naar de reden vroeg, kreeg ze te horen dat deze feestelijkheden het voorspel waren van haar eigen bruiloft met de sultan, die nog diezelfde dag voor zonsondergang gevierd zou worden.

Bij dit nieuws was haar ontsteltenis zo groot dat ze meteen in zwijm viel en lange tijd sprakeloos bleef. Maar nauwelijks was ze weer bij haar positieven, of haar besluit stond vast, en toen de sultan binnenkwam om, zoals bij zulke gelegenheden gebruikelijk is, zijn complimenten over te brengen en naar haar gezondheid te informeren, verviel ze in zulke buitensporige gebaren en woorden, zo kunstig bedacht, dat iedereen die haar zag ervan overtuigd raakte dat ze krankzinnig was. En om haar doel nog zekerder te bereiken, en tegelijk haar gevoelens lucht te geven, viel ze de sultan zelf heftig aan; en ze hield niet op tot ze hem zover had gebracht dat hij inzag dat alle hoop om het huwelijk nu te voltrekken vergeefs was.

Ook de volgende dag, en elke dag daarna, vertoonde de prinses dezelfde heftige verschijnselen zodra de sultan haar naderde. Tevergeefs werden alle wijste geneesheren van het land voor overleg ontboden. Sommigen verklaarden dat haar kwaal te genezen was, anderen – aan wier woorden de prinses met haar gedrag alle denkbare kracht bijzette – verklaarden dat ze ongeneeslijk was; en geen enkel middel werd toegepast zonder dat het de aandoening meteen leek te verergeren.

En hier moeten we de prinses een tijdje laten en terugkeren naar prins Firouz Schah, wiens verdriet met geen woorden te beschrijven is. Hij kon de last van de afwezigheid van zijn geliefde in de pracht van het paleis van zijn vader niet verdragen, en evenmin kon hij haar zonder reddingspoging aan het noodlot overlaten; dus vermomde hij zich als rondtrekkende derwisj, verliet in het geheim het Perzische hof en trok de wereld in om haar te zoeken.

Vele maanden reisde hij zonder spoor of bericht dat hem de weg wees; maar zoals de hemel trouw in de liefde altijd beloont, zo leidde die hem ten slotte naar het land Kasjmir en naar de stad van de sultan. Toen hij die over de hoofdweg naderde, raakte hij in gesprek met een koopman en vroeg hem naar de stad en naar het leven en de omstandigheden van de inwoners. De koopman keek hem verbaasd aan en zei: “U komt vast uit een ver land, als u niet hebt gehoord van de vreemde dingen die hier zijn gebeurd, want overal in deze streken en bij alle karavanen gaat het verhaal rond van het vreemde meisje, het ebbenhouten paard en de bruiloft die maar uitblijft.”

Toen de prins dat hoorde, wist hij dat het einde van zijn omzwervingen in zicht was; en terwijl hij met blijde ogen naar de stad keek, zei hij: “Vertel het me, want ik weet van dit alles niets.” Dus vertelde de koopman hem naar waarheid alles wat hier verteld is; en toen hij klaar was, zei hij: “O derwisj, al bent u jong, u hebt het licht van de wijsheid in uw ogen; en als u ook de kracht van genezing in uw handen hebt, dan zeg ik u dat in deze stad het fortuin op u wacht, want de sultan geeft zelfs de helft van zijn koninkrijk aan iedere man die deze jonkvrouw haar verstand teruggeeft.”

Toen voelde de koningszoon zijn hart opspringen, al wist hij heel goed dat het fortuin dat hij zocht niet het fortuin zou zijn dat de sultan voor ogen had; dus nam hij afscheid van de koopman, trok het gewaad van een geneesheer aan en meldde zich bij het paleis.

De sultan was blij met zijn komst, want hoewel al veel geneesheren genezing hadden beloofd en allemaal hadden gefaald, gaf elke nieuwe aankomst hem nieuwe hoop. Omdat de aanblik van een geneesheer de kwaal van de prinses telkens sterk leek te verergeren, bracht de sultan hem naar een kleine kamer of balkon, zodat hij haar van daaruit ongezien kon bekijken. Zo zag prins Firouz Schah, die zoveel mijlen had afgelegd om haar te zoeken, zijn geliefde in diepe neerslachtigheid naast een fontein zitten; en terwijl de tranen haar onophoudelijk uit de ogen vielen, zuchtte en zong ze. Toen hij haar stem en de woorden hoorde en het zachte verdriet op haar gezicht zag, wist de prins dat haar aandoening slechts geveinsd was; en hij ging naar buiten en zei tegen de sultan: “Deze kwaal is te genezen; maar voor de genezing ontbreekt er nog iets. Laat mij naar binnen gaan en alleen met de jonkvrouw spreken, en op mijn leven beloof ik u dat, als alles gebeurt zoals ik het vraag, de genezing morgen om deze tijd voltooid zal zijn.”

Bij die woorden verheugde de sultan zich zeer, en hij beval de deuren van de kamer van de prinses voor de geneesheer te openen. Zo ging Firouz Schah naar binnen, en hij en zijn geliefde waren samen alleen. Door zijn verdriet en omzwervingen en de baard die hem was gegroeid, was het gezicht van de prins zo veranderd dat de prinses hem niet herkende; maar toen ze iemand in de kleding van een geneesheer voor zich zag, stond ze op in gespeelde razernij en begon zich heftig heen en weer te werpen, tot ze van pure uitputting neerviel. Toen kwam de prins dichterbij en riep haar zachtjes bij haar naam; en zodra ze zijn stem hoorde, herkende ze hem en slaakte een luide kreet. Toen bracht de koningszoon zijn mond bij haar oor en zei: “O verleiding van alle harten, spaar nu mijn leven en heb geduld, want ik ben waarlijk gekomen om je te redden; maar als de sultan te weten komt wie ik ben, zijn we dood, jij en ik, want zijn jaloezie is groot.” Zij antwoordde: “O jij die mij het leven brengt, zeg me wat ik moet doen.” De prins zei: “Wanneer ik hier wegga, laat het dan lijken alsof ik je je verstand heb teruggegeven; maar de volledige genezing moet nog volgen. Wees dus, wanneer de sultan bij je komt, bedroefd en gedwee en stoot hem niet af zoals je eerder hebt gedaan. Maar wees niet bang: ik zal je tot het laatst toe tegen hem beschermen.” En met die woorden liet hij de prinses achter, keerde terug naar de sultan en zei tegen hem: “Ga naar binnen en kijk of de genezing niet al haar werk doet; maar kom niet te dicht bij haar, want hoewel de djinn die haar bezat geboeid is, is hij nog niet uitgedreven; toch zal morgen voor de middag het geneesmiddel zijn werk hebben voltooid.”

Dus ging de sultan erheen en trof haar aan precies zoals hem was gezegd; en vol vreugde en dankbaarheid keerde hij terug naar Firouz Schah en zei: “Waarlijk, jij bent een genezer, en de rest zijn maar knoeiers en dwazen. Geef dus nu je bevelen, en alles zal gebeuren zoals jij het wilt. Twijfel er niet aan dat je beloning groot zal zijn.”

Toen zei de prins: “Laat het paard van ivoor en ebbenhout dat in het begin bij haar was naar buiten brengen en weer neerzetten op de plek waar het werd gevonden, en laat ook de jonkvrouw komen en haar in mijn hand geven; en het zal geschieden dat, wanneer ik haar op het paard heb gezet, de boze djinn die haar in zijn greep hield plotseling wordt losgemaakt en van haar overgaat in wat vroeger zijn gevangenis was. Zo zal het geneesmiddel zijn werk voltooien, en zal de prinses ten overstaan van iedereen vreugde vinden in haar heer.”

Toen de sultan dat hoorde, leek het raadsel van het ebbenhouten paard hem duidelijk, en het nut ervan evident. Daarom gaf hij bevel dat alles met de grootste spoed zou gebeuren zoals de geneesheer van de prinses het verlangde.

Zo brachten ze de volgende ochtend vroeg het paard uit de koninklijke schatkamer en de prinses uit haar kamer, en voerden hen naar de plek waar ze voor het eerst waren gevonden; en overal rondom had zich een grote menigte van het volk verzameld om het schouwspel te zien. Toen nam prins Firouz Schah de prinses en zette haar op het paard, sprong vóór haar in het zadel en draaide aan de pin om op te stijgen, en meteen rees het paard met groot geraas de lucht in en bleef boven de hoofden van het verschrikte volk hangen. En de koningszoon boog zich voorover uit het zadel en riep luid: “O sultan van Kasjmir, wanneer u prinsessen wilt huwen die uw bescherming zoeken, leer dan eerst hun toestemming te verkrijgen.” En met die woorden joeg hij het paard op tot zijn hoogste snelheid, en als een pijl op de wind werden hij en de prinses weggevoerd; ze trokken voorbij, verdwenen en werden in dat land nooit meer gezien.

Maar in de stad van de koning van Perzië wachtten hun grote vreugde, een warm welkom en dankzegging; daar werd zonder uitstel de bruiloft voltrokken, en in het hele land vierde het volk een volle maand lang feest. Maar vanwege het verdriet en de ellende die het hem had bezorgd, sloeg de koning het ebbenhouten paard stuk en vernielde het mechaniek. Wat de maker ervan betreft: de sultan van Kasjmir liet hem een wrede dood sterven; en zo is het verhaal van de wijze en zijn uitvinding ten einde gebracht.

Paardenboeken

Vertaald uit het Engels. Lees het origineel