Obserwuj nasz nowy kanał na YouTube!

Konie w sztuce

The Story of Captain, the Horse with the Human Brain – Dochodzenie

· The Equinest

Captain stojący w otoczeniu swoich wielbicieli
Autorem jest George Wharton James, a ta historia ma się opierać przynajmniej częściowo na prawdziwych wydarzeniach. W tej części przedstawiamy werdykt weterynarza w sprawie inteligencji Captaina.

Naukowe dochodzenie

To naturalne, że u tych, którzy sceptycznie podchodzą do możliwości końskiego mózgu, pojawiają się wątpliwości co do autentyczności występów Captaina. Nasuwają się podejrzenia o sztuczki, o to, że Captainem kierują wzrokowe lub słuchowe sygnały, których publiczność nie zauważa i na ogół zauważyć nie może. Sceptyk stanowczo i bez wahania zaprzecza wszelkim twierdzeniom o inteligencji tego zwierzęcia. Śmieje się i drwi z myśli, że koń naprawdę myśli, dodaje, odejmuje, mnoży czy liczy; że zna kolory; że ma jakiekolwiek pojęcie o wartościach tonów albo w ogóle potrafi odróżnić jedną nutę od drugiej. Wierzy w sugestię albo w sygnały, a nawet w to, że pan Sigsbee nieświadomie hipnotyzuje konia i w ten sposób osobiście kieruje wszystkimi jego działaniami, i zdaje się nie dostrzegać, że wymaga to wyjaśnienia tajemnic równie głębokich jak tajemnica inteligencji zwierząt.

Najpierw jednak trzeba się upewnić, że koń rzeczywiście robi to, co mu się przypisuje, i że – na ile wyszkolony, naukowy obserwator jest w stanie to stwierdzić – nie ma tu świadomego oszustwa. W przypadku Captaina uczynił to dr G. V. Hamilton, weterynarz, który według gazety „Press” z Santa Barbara (Kalifornia) jest „uznanym w całym kraju ekspertem w tych dziedzinach badań”. Po obejrzeniu publicznego występu przeprowadził serię prywatnych prób, a z „Press” z 27 lutego 1916 roku przytaczam następującą relację spod pióra dr. Hamiltona:

„Między wizytą, podczas której sporządziłem przytoczone wyżej notatki, a moim prywatnym spotkaniem z Captainem i panem Sigsbee’em upłynęło kilka dni. Pozwoliło mi to zaplanować różne próby, dzięki którym mogłem sprawdzić następujące możliwości:

_

Przy występach tego rodzaju jest co najmniej możliwe, że wspólnik ukryje się za kurtyną, pod sceną lub gdzie indziej i będzie kierował działaniami zwierzęcia.

Krótki bat lub laska mogłyby z łatwością przenosić długi, cienki, czarny drut, niewidoczny sprzed sceny.

Moje doświadczenie ze zwierzętami laboratoryjnymi każe mi sądzić, że sprytny treser mógłby kierować działaniami psa czy konia za pomocą ruchów oczu, mięśni twarzy i ciała o zbyt małym zakresie, by zwykły ludzki obserwator mógł je dostrzec. Nie należy przy tym zapominać, że niektóre psy są znane z tego, że w oczekiwaniu na wskazówki zdają się całkowicie na swoich panów, i że może to być cechą koni pewnego typu.

Można sobie wyobrazić, że powtarzanie tego samego programu przez lata pozwoliłoby koniowi mechanicznie utrwalić bardzo złożony zestaw nawyków.

Rankiem w dniu umówionego spotkania z panem Sigsbee’em zastałem konia w boksie bez opieki. Wkrótce pojawił się czarnoskóry stajenny, który – jak się zdaje – jest poza panem Sigsbee’em jedyną osobą w jakiejś mierze odpowiedzialną za Captaina. Rozmawiał ze mną o koniu, nie okazując ani podejrzliwości, ani skrępowania. Nieco później do boksu przyszedł pan Sigsbee i poprosił, żebym sam zdecydował, jak i gdzie przeprowadzić próby. Wydawał się zupełnie nieświadomy tego, że moje próby mogą poważnie zaszkodzić „widowiskowej” wartości jego zwierzęcia. Postanowiłem pracować z koniem na scenie i mieć przy sobie pana Sigsbee’ego. Captain jest zwierzęciem nerwowym, bardzo pobudliwym, a widziałem już wcześniej, jak wypadał słabo, gdy nie był w dobrej formie; stąd moje pragnienie, by towarzyszyła mu znajoma obecność pana.

Staranne oględziny sceny nie wykazały żadnych śladów przygotowań do ukrycia wspólnika, kazałem więc wprowadzić Captaina na scenę i rozpocząłem próby, które przeprowadziłem w następującej kolejności:

1. Zapytałem go: „Jak chodzisz, kiedy idziesz do swojej dziewczyny?”. Captain zareagował stosownie, choć jego pan nie znajdował się w polu widzenia konia i nie miał przy sobie bata. Pan Sigsbee, który najwyraźniej bardzo kocha swojego konia, wtrącił wtedy: „Co mi dasz za cukier?”. Captain go „pocałował”.

2. Na moją prośbę pan Sigsbee poprosił Captaina, by zagrał „Nearer My God to Thee”. Stałem między koniem a jego panem, podczas gdy koń grał na dzwonach rurowych, myląc się tylko raz. Po pierwszym poleceniu nie otrzymał w tej sprawie żadnych wskazówek. Pan Sigsbee powiedział mi potem, że Captain umie zagrać gamę, więc o nią poprosiłem. Koń popełnił jeden błąd, bo nie uderzył dość mocno w młoteczek naprzeciw jednej z metalowych rur. Kiedy przeszedł od niskiego do wysokiego końca dzwonów, pan polecił mu „wracać od razu”, co zostało natychmiast wykonane. Wciąż żadnych sygnałów wzrokowych. Prawdę mówiąc, koń zdawał się niemal nie zwracać uwagi na pana Sigsbee’ego oczami, że tak powiem, za to niemal bez przerwy poruszał uszami.

3. Teraz założono skórzaną opaskę na oczy. Nie mam najmniejszych wątpliwości, że opaska Captaina w pełni wystarczała do wykluczenia bodźców wzrokowych. Na moją prośbę pan Sigsbee stanął twarzą do mnie i wywołał liczby 2, 9, 3, 1 i 7, każdą osobno i w podanej kolejności. Koń stał tam, gdzie wcześniej postanowiłem go ustawić, a ja upewniłem się, że nie docierają do niego żadne kierujące nim bodźce ani ze sceny, ani z tyłu czy z boków.

Tupnął dwa razy na „2”, dziewięć razy na „9” itd., aż do końca tej próby. Jedyny błąd zdarzył się, gdy w odpowiedzi na polecenie „daj nam trzy” tupnął trzy razy, a stawiając nogę z powrotem, zawadził przodem kopyta o podłogę. Pan wytknął mu ten błąd i Captain wystukał nam trzy wyraźne uderzenia.

4. Wydałem polecenia: „Daj mi prawą nogę”, „Daj mi lewą nogę”, „Opuść głowę i ugryź się w prawe kolano” oraz „Podrap się w głowę”. Reagował stosownie, choć musiałem powtarzać te polecenia, by odpowiedzieć na pytanie, które zdawały się zadawać ruchliwe uszy Captaina. Pan Sigsbee stał obok mnie, w tym momencie jako czynnik zupełnie bez znaczenia. Jestem całkowicie przekonany, że działaniami Captaina kierowały wyłącznie moje polecenia.

5. Captain, nadal z zasłoniętymi oczami, dostał następujące zadania od swojego pana, przed którym ukryłem swój program. Koniowi najwyraźniej trudno było słuchać mojego obcego mu głosu, a ponieważ pan Sigsbee był dla konia niewidoczny i całkowicie pod moją kontrolą, postanowiłem użyć go jako pośrednika:

„Podziel dziesięć po równo między swoje dwie nogi: pierwszą połowę prawą nogą, drugą połowę lewą.”

Captain tupnął pięć razy prawą nogą, potem niepewnie zagrzebał, najwyraźniej wątpiąc w poprawność swojej odpowiedzi i czekając na sygnał. Nie dostał żadnego sygnału i wkrótce postawił prawą nogę z powrotem, a lewą wystukał pięć razy. Pan zarzucił mu niedokładność, mówiąc, że prawą nogą „dał o jeden za dużo”. Captain poprawił błąd, udzielając nam wyraźnej i dokładnej odpowiedzi.

„Podziel dwanaście po równo między swoje dwie nogi: pierwszą połowę prawą nogą, drugą połowę lewą.”

To polecenie wywołało bezbłędną odpowiedź.

„Ile to jest trzy razy trzy?”

Znowu uzyskaliśmy bezbłędną odpowiedź. Captain wystukał dziewięć uderzeń prawą przednią nogą.

„Ile to jest dwa razy dwa?” To polecenie wydałem ja.

Captain wystukał cztery razy, przerwał i zaczął niepewnie grzebać nogą. Pan zbeształ go za to, a on spróbował jeszcze raz, ale znowu po czterech uderzeniach zawahał się i zagrzebał. Pan Sigsbee powiedział mu, że przecież wie lepiej, i kazał mu spróbować ponownie. Wyraźnie podałem zadanie i uzyskałem poprawną, wyraźną odpowiedź.

6. Pan Sigsbee otrzymał polecenie, by wydać następujące komendy:

„Pompuj.”

„Na odwrót.”

„Śmiej się.”

„Powiedz »tak«.”

„Rusz uszami.”

„Podrap się w głowę.”

„Wystaw język.”

„Wyciągnij się jak konik na biegunach.”

Pokazałem tę listę spisanych komend panu Sigsbee’emu, lecz zamiast zastosować się do moich wskazówek, nalegał, żebym wydał je sam. Do dziś nie przestaje mnie dziwić, że ten koń, z zasłoniętymi oczami i bez żadnych wskazówek od swojego pana (pan Sigsbee stał obok mnie i ani się nie poruszył, ani nie odezwał), stosownie zareagował na te komendy. Musiałem powtórzyć tylko jedną – ostatnią.

7. Na moje polecenie pan Sigsbee przywiązał biały pasek materiału do lewej tylnej nogi konia z zasłoniętymi oczami, a czerwony materiał do jego prawej przedniej nogi. Na koniec tej czynności raz po raz przestrzegał Captaina, żeby nie zapomniał, że „biała szmatka jest na tylnej nodze – tutaj (klepiąc lewą tylną nogę), a czerwona szmatka jest na przedniej nodze”. Po długim klepaniu obu nóg i wielu przestrogach przed zapomnieniem pan Sigsbee odsunął się i pozwolił mi wybrać polecenie. Zażądałem czerwonego paska i Captain wykonał polecenie bez najmniejszego wahania. Jak pamiętamy, poprzednim razem znalazł czerwony pasek na tylnej nodze.

8. Teraz zdjęto opaskę i już jej nie zakładano. Uzyskano poprawne odpowiedzi na polecenia „Przynieś mi srebrnego dolara” i „Przynieś mi ćwierćdolarówkę”. Pan Sigsbee stał tam, skąd nie mógł kierować wyborem Captaina, wskazując oczami, mięśniami twarzy czy ciałem.

9. Ułożyłem cyfry w stojaku na liczby w następującej kolejności: 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 0. Pan Sigsbee stanął za koniem i wydał następujące polecenie:

„Ile osób siedzi w pierwszym rzędzie?”

Pani Hamilton była jedyną „publicznością” tego pokazu i siedziała w pierwszym rzędzie od chwili, gdy Captaina wprowadzono na scenę. Koń zareagował na polecenie, podchodząc do barierki nad rampą, wyciągając daleko do przodu głowę i szyję i przyglądając się pierwszemu rzędowi foteli. Potem energicznie się cofnął i wyciągnął ze stojaka liczbę „1”. W przebłysku natchnienia zapytałem: „Ile osób siedzi w drugim rzędzie?”. Captain znowu podszedł do przodu, spojrzał na drugi rząd i potrząsnął głową. Cieszę się, że mam panią Hamilton i swój notes, które mi przypominają, że stało się to, gdy byłem całkowicie przytomny i w bardzo krytycznym nastroju. Kiedy to się działo, pan Sigsbee stał po mojej lewej stronie, a koń po prawej, kilka stóp przed nami. Wyznałem, że nie chce mi się wierzyć własnym zmysłom, a pan Sigsbee całkiem poważnie wyraził opinię, że to umysł pana skłonił konia do potrząśnięcia głową.

10. Wyeliminowałem pana Sigsbee’ego, ustawiając go tam, gdzie mogłem mieć go na oku, ale poza polem widzenia konia. Następnie poleciłem Captainowi przynieść mi ze stojaka liczbę „6”. Usłuchał, a potem przyniósł mi „4”, „9” i „7”.

11. Zamieniłem miejscami „1” i „4” i poleciłem Captainowi powiedzieć mi, ile osób siedzi w pierwszym rzędzie. Przyniósł mi liczbę „1”.

12. Pan Sigsbee na moje polecenie podał Captainowi liczbę „30 724”. Cyfry w stojaku były ułożone w nietypowej kolejności „1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 0”. Zasłaniając Captainowi widok pana, mogłem wykluczyć możliwość, że pan kieruje koniem spojrzeniem. Długie doświadczenie z moją metodą poczwórnego wyboru nauczyło mnie panować nad ruchami mięśni oczu i w dużej mierze polegać na widzeniu peryferyjnym, jestem więc pewien, że podczas tej próby mimowolnie nie kierowałem koniem.

Captain szybko wyciągnął ze stojaka „3”, wysunął do połowy „8” i puścił, zanim zdążył ją całkiem wyciągnąć, a potem jedną po drugiej wyciągnął „0”, „7”, „2” i „4”.

13. Położyłem na podłodze „4”, „1” i „8”, odesłałem pana Sigsbee’ego w głąb sceny i wydałem następujące polecenia:

„Dwa razy dziewięć.”

„Siedem razy dwanaście.”

„Dziewięć razy dziewięć.”

W odpowiedzi na pierwsze polecenie koń podniósł „1” i „8”, po czym je upuścił. Ułożyłem te trzy liczby w tej samej kolejności, w jakiej leżały na podłodze przed wydaniem pierwszego polecenia („4” z lewej strony, „1” pośrodku, a „8” z prawej). Wydałem drugie polecenie i padła poprawna odpowiedź, bez wahania. Teraz zamieniłem miejscami „4” i „8” i wydałem trzecie polecenie, na które również padła poprawna odpowiedź.

14. Gdy przestawiłem kolorowe paski na stojaku z kolorami tak, by czarny i biały znalazły się blisko środka (jak pamiętamy, podczas publicznego występu wisiały na końcach), poleciłem panu Sigsbee’emu, by kazał Captainowi dobrać kolory do ubioru pani Hamilton.

Captain podszedł tak daleko do przodu sceny, jak tylko mógł, wyciągnął szyję i uważnie przyjrzał się pani Hamilton. Na polecenie „Dobierz kolor kapelusza tej pani” (te polecenia wydawał pan Sigsbee) Captain podszedł do stojaka z kolorami, który stał przy prawej kulisie, mniej więcej w jej połowie, i chwycił zębami czarny pasek. (Poprawnie.) Jego pan stał za nim, twarzą do pani Hamilton, która siedziała w pierwszym rzędzie jako „publiczność”. Następnie koń dobrał kolory białej bluzki, jasnobrązowych rękawiczek i czarnej portmonetki.

Wciągnąłem teraz pana Sigsbee’ego w rozmowę o tym, jak nauczył konia dobierać kolory, gdy pani Hamilton zawołała do Captaina: „Umiesz dobrać kolor do tego?”. Captain skinął głową, podszedł do stojaka i chwycił zębami żółty pasek. Ani pan Sigsbee, ani ja nie widzieliśmy ołówka, a nawet gdy pani Hamilton powiedziała nam, że to ołówek, nie mogłem rozpoznać jego kolorów z miejsca, w którym staliśmy z panem Sigsbee’em, bo widownia była słabo oświetlona. Tego ranka w drodze na wystawę żartowaliśmy z panią Hamilton z mojej skłonności do przywłaszczania ołówków i przypomniałem jej, że oddałem jej czerwono-biało-niebieski ołówek. To tłumaczy pewność, z jaką oświadczyłem, że Captain wybrał zły kolor, dopóki pani Hamilton nie pokazała mi, że jej ołówek był rzeczywiście żółty.

Captain zdążył się do mnie przyjaźnie usposobić, a gdy stał zwrócony do mnie, najwyraźniej domagając się uwagi, powiedziałem: „Dobierz kolor mojego krawata” i wskazałem swój czerwony krawat. Natychmiast wyciągnął ze stojaka czerwony pasek. Pan Sigsbee stał wtedy z całą pewnością za Captainem.

Choć moje badanie Captaina było zbyt krótkie, bym mógł je przedstawić jako coś więcej niż wstępne sprawozdanie, wyciągnąłem z niego kilka ostrożnych wniosków, które chciałbym poddać pod rozwagę osobom zainteresowanym osiągnięciami w układaniu zwierząt takich ludzi jak von Osten, Krall i Sigsbee.

1. Dociekliwa ruchliwość uszu Captaina i swoboda, z jaką pan Sigsbee posługuje się wskazówkami słownymi, gdy koń jest zmęczony i nieuważny, nasuwają przypuszczenie, że zwierzę to może otrzymywać sygnały słuchowe, które pan daje mimowolnie. Nie tylko można to sobie wyobrazić, ale jest nawet prawdopodobne, że Captain jest wrażliwy na zmiany w odgłosach oddechu swojego pana. Spazmatyczny wdech, ciche westchnienie czy nagłe przyspieszenie oddechu mogłyby z łatwością służyć Captainowi za sygnały. Wystarczy przełożyć wyjaśnienie, jakie Rendlich i Pfungst dali zachowaniu Hansa, z języka bodźców wzrokowych na język bodźców słuchowych, by dojść do dość zadowalającego przypuszczenia, jak Captain może dokonywać swoich cudownych wyczynów.

2. Moje obserwacje, choć pod wieloma względami niepełne i nierozstrzygające, przekonały mnie, że Captain potrafi udzielać poprawnych odpowiedzi zupełnie niezależnie od kierujących nim bodźców wzrokowych. Z opaską nie było żadnych sztuczek: Captain nosił skórzaną maskę, która tak dobrze odcinała światło, że trzeba go było prowadzić z miejsca na miejsce po scenie. Nawet gdy nie miał zasłoniętych oczu i zdawał się bardzo chcieć zrozumieć polecenia i poprawnie je wykonać, skupiał uwagę wyłącznie za pomocą uszu.

_

3. Jestem przekonany, że pan Sigsbee szczerze wierzy, iż Captain jest zdolny do myślenia abstrakcyjnego, i że w swoich publicznych występach nie ucieka się do żadnych sztuczek. Miło też wiedzieć, że jest człowiekiem trzeźwo myślącym, dla którego naukowo dowiedzione wyjaśnienie byłoby do przyjęcia, nawet gdyby kłóciło się z jego własnymi założeniami. Jeśli okaże się, że jego koń jest wrażliwy na bodźce, na które ludzkie uszy są głuche, i że zarówno pan, jak i publiczność zostali dosłownie „wywiedzeni w pole” przez końską przebiegłość, komiczna strona tej sytuacji z pewnością przypadnie mu do gustu. Z czysto handlowego punktu widzenia nie musi się obawiać o „widowiskową” wartość konia, który potrafi pokonać starego, przebiegłego tresera jego własną bronią, ucząc pana dawania tak niezwykle subtelnych sygnałów, że pan sam nie zdaje sobie sprawy, że je daje. Nic dziwnego, że pan Sigsbee musiał uciec się do wyjaśnień telepatycznych.”

Wszystkie rozdziały

Przetłumaczono z angielskiego. Przeczytaj oryginał