Obserwuj nasz nowy kanał na YouTube!

Konie w sztuce

The Story of Captain, the Horse with the Human Brain – Sigsbee

· The Equinest

Captain budzi swojego stajennego, ściągając z niego
pościel
Tę historię napisał George Wharton James i ma ona opierać się, przynajmniej w pewnej mierze, na prawdziwych wydarzeniach. Ta część również przybliża tło historii, a napisał ją właściciel Captaina, W. A. Sigsbee.

Jak kupiłem i wyszkoliłem Captaina

(WSTĘP OD WYDAWCY. Aby historia Captaina była pełna, czytelnik musiał koniecznie dowiedzieć się czegoś o jego treserze i wychowawcy, o człowieku, którego zapałowi i umiejętnościom zawdzięczamy przyjemność, jaką sprawił nam ten koń. Dlatego raz po raz wypytywałem kapitana Sigsbee’ego o jego metody, a historia, która następuje, zawiera jego odpowiedzi na te liczne pytania – ująłem je w spójną i czytelną formę, ale w miarę możliwości jego własnymi słowami).

Wychowałem się w końskim interesie. Mój ojciec i wujowie byli koniarzami, zanim przyszedłem na świat. Mieszkali w hrabstwie Dane w stanie Wisconsin, dwanaście mil od Madison, i tam ujrzałem światło dzienne. Jeden z wujów miał kłusaki i niemal odkąd potrafiłem cokolwiek robić, chodziłem mu pomagać. Kiedy miałem czternaście lat, zatrudniał mnie regularnie w czasie wakacji do pomocy w gospodarstwie i w stajniach i zabierał ze sobą na tor kłusacki. Szybko nauczyłem się jeździć jako dżokej i aż do osiemnastego roku życia było to moje zajęcie. Potem zacząłem pracować na własny rachunek. Kupowałem, kształciłem lub szkoliłem, a potem sprzedawałem konie i psy. Bardzo mnie interesowały i zawsze całkiem nieźle sobie z nimi radziłem.

Gdy podrosłem, jeździłem z własnymi końmi na wystawy rolnicze hrabstwa i stanu, przy czym te stanowe odbywały się w Madison. Kiedy miałem dwadzieścia cztery lata, ożeniłem się, osiadłem na farmie, a ponieważ handel końmi wydawał się zajęciem, do którego szczególnie się nadawałem, naturalnie się nim zająłem. Ilekroć sąsiedzi chcieli konia wyjątkowo dobrze wyszkolonego, przychodzili do mnie, a jeśli pokazałem im takiego, który potrafił kilka sztuczek, wcale nie podobał im się przez to mniej i nie mieli nic przeciwko temu, by zapłacić trochę więcej za trud, jaki sobie zadałem.

Rok po ślubie przeprowadziłem się do Humboldt w stanie Iowa, gdzie kupiłem kolejną farmę i przez następne cztery lata nadal pracowałem jako rolnik i handlarz końmi. Potem kupiłem Park Hotel w miasteczku Humboldt i prowadziłem go przez jedenaście lat, ani na chwilę jednak nie tracąc zainteresowania końmi. Prawdę mówiąc, była to jedna z najbardziej dochodowych części mojego interesu. Wielu farmerów, showmanów, cyrkowców i innych przyjeżdżało do miasteczka i zatrzymywało się w moim hotelu, więc nigdy nie oddalałem się od atmosfery areny. Nieraz, gdy byli w kropce, ludzie z widowisk czy z cyrku przychodzili prosić mnie o pomoc, bo moja sława jako trenera się rozeszła i powszechnie wiedziano, że mam wyjątkową rękę do uczenia koni i psów dość niezwykłych i ciekawych sztuczek.

Z czasem wielcy właściciele cyrków, jak Barnum i Bailey, Al Ringland i inni, zaczęli przychodzić do mnie z prośbą, żebym szkolił dla nich konie, tak że mój koński interes rósł, a wraz z nim moja reputacja. Naturalnie zawsze rozglądałem się za źrebakami, które dobrze się zapowiadały, albo końmi, które wydawały się wyjątkowo inteligentne, i miałem oko na klacze o ponadprzeciętnej inteligencji, które wkrótce miały się oźrebić.

Mniej więcej w tym czasie mój wzrok przyciągnęła piękna klacz, najwyraźniej źrebna. Ledwie ją zobaczyłem, zapragnąłem ją mieć. Dowiedziałem się, że kryto ją tarantowatym arabem, równie pięknym i wspaniałym stworzeniem jak ona sama. Przekonany, że właśnie takiej szukam, kupiłem ją. Już zacząłem rozważać, co zrobię z jej źrebięciem. Postanowiłem, że jeśli będzie ładnie zbudowane i równie inteligentne jak ojciec i matka, otrzyma najlepsze wykształcenie, jakie potrafię mu dać. W miarę jak zbliżał się termin porodu klaczy, ogarniał mnie coraz większy niepokój. Miałem wielkie nadzieje, a więc i wielkie oczekiwania, a zarazem dręczyły mnie obawy. Co, jeśli źrebię okaże się głupie? Czekałem na jego narodziny tak niecierpliwie, jak rodzina królewska czeka na narodziny dziecka króla, możesz więc sobie wyobrazić mój zachwyt i zadowolenie, kiedy przyszła na świat ta mała dama, a ja stwierdziłem, że z wyglądu jest bez skazy, zgrabna, kształtna, delikatna i piękna, o inteligentnych oczach i pysku i ze wszelkimi oznakami tego, że będzie wyjątkowym zwierzęciem.

Od chwili jej narodzin pilnowałem jej o wiele uważniej, niż pilnuje się niejednego dziecka. Dwadzieścia razy dziennie zaglądałem do stajni. Choć wydawała się inteligentna, chciałem się upewnić jak najszybciej. Nie trwało długo, zanim się przekonałem, a stało się to tak. Moja stodoła miała podwójne wrota – po jednych z każdej strony. Ponieważ było ciepło, trzymałem oba otwarte, żeby przez budynek przechodził przewiew. Kiedy klaczka miała cztery czy pięć dni, chciałem zaprząc klacz i nią pojechać, ale uznałem, że nierozsądnie byłoby zabierać ze sobą tak małe i młode źrebię. Zamknąłem więc wrota i zostawiłem ją w środku. Bardzo się zdenerwowała rozłąką z matką; biegała jak szalona, rżała i w ogóle się niepokoiła. Ale uważałem, że musi się nauczyć obywać bez matki, więc odjechałem i zostawiłem ją, żeby radziła sobie, jak potrafi.

Następnego dnia poszedłem do stajni i wyczyściłem klacz, a klaczka pozornie nie zwracała na to uwagi, ale w chwili, gdy zdjąłem uprząż z kołka i zacząłem zakładać ją matce, mała panienka wybiegła na dwór. Pomyślałem, że czymś ją przestraszyłem, i nie zwróciłem na to szczególnej uwagi, ale kiedy byłem gotów do odjazdu i próbowałem zapędzić ją z powrotem do stajni, stanowczo odmówiła wejścia i nie dała się zagonić. Była równie zdecydowana zostać na zewnątrz, jak ja, żeby weszła do środka, i dopiero gdy sprowadziłem dodatkową pomoc, udało mi się ją wprowadzić.

Tak samo stało się następnego dnia i wtedy zacząłem podejrzewać, że klaczka wie równie dobrze jak ja, co się dzieje, i jest zdecydowana nie dać się zostawić. Zawołałem więc żonę, żeby przyszła i popatrzyła ze mną, a my zrobimy eksperyment. Dopóki tylko krzątałem się przy klaczy, czyszcząc ją itd., wszystko było w porządku, ale w chwili, gdy dotknąłem uprzęży i dałem do zrozumienia, że zamierzam zaprzęgać, klaczka w mgnieniu oka wyskakiwała ze stajni. Próbowaliśmy tego z tuzin razy i zawsze z tym samym skutkiem. Działo się to, kiedy miała dziewięć dni, i z przekonaniem zwróciłem się do żony i wykrzyknąłem: „Nada się, ta mała Trixey; ma rozum i od razu zacznę ją szkolić”. Tak dostała imię, a ja rozpocząłem jej edukację.

W swojej dotychczasowej praktyce nauczyłem wiele koni odpowiadać na pytania słowami Tak lub Nie, wystukiwać kopytem liczby, całować mnie, siadać, kłaść się, przewracać się na grzbiet i robić inne podobne, proste sztuczki. Pytałem, czy chciałyby się napić, dostać owsa, kostkę cukru itd., i uczyłem je odpowiadać skinieniem głowy, a pokręceniem głową, kiedy pytałem: „Mam cię wychłostać?” albo „Chyba nie chcesz dziś jeść”, ale z Trixey postanowiłem pójść dalej i sprawdzić, czy naprawdę da się ją wyszkolić, a jeszcze lepiej – w jakimkolwiek stopniu wykształcić.

Tak zaczęła się edukacja Trixey, która trwała wytrwale przez osiemnaście miesięcy. Pracowałem nad nią codziennie i ciekawe może być to, że kiedy ja kształciłem Trixey, ona kształciła mnie. Przez te osiemnaście miesięcy nauczyłem się bardzo wiele o koniach i końskiej naturze. W odpowiednim czasie wyszkoliłem ją tak, że potrafiła na zawołanie wybierać liczby i kolory, umiała dodawać, odejmować, mnożyć i dzielić, liczyć nogami, siadać na krześle i na moich kolanach oraz odpowiadać na pytania.

Postanowiłem wtedy ruszyć z nią w drogę i dawać pokazy. Najpierw jednak postanowiłem dać pokaz próbny na wystawie rolniczej naszego hrabstwa w Humboldt, moim rodzinnym mieście. Oczywiście byłem dobrze znany, a o moim zamiłowaniu do szkolenia koni mówiło się w całej okolicy, ale niewielu wiedziało, ile osiągnąłem z Trixey. Dlatego ten pierwszy występ był dla sąsiadów wielką niespodzianką. Nie trzeba dodawać, że okazał się też wspaniałym sukcesem. Wszyscy byli zachwyceni pokazem i podziwiali inteligencję, jaką okazywało to piękne małe stworzenie.

Teraz zacząłem jeździć po kraju pełen pewności siebie. Wiedziałem, co potrafi Trixey i jakie wrażenie pokaz wywrze na publiczności. W tamtych czasach wykształcony koń był czymś nieznanym. Było kilka wytresowanych koni cyrkowych, ale koń taki jak mój budził wielkie zdumienie i zainteresowanie. Moja metoda polegała na tym, że jeździłem na wystawy rolnicze hrabstw i inne jarmarki, wyjaśniałem, co potrafi Trixey, i zobowiązywałem się pokazać ją przed główną trybuną między wyścigami. Towarzystwa organizujące wystawy angażowały mnie i w ten sposób całkiem nieźle zarabiałem.

Niedługo po tym, jak zaczęliśmy podróżować, zmieniłem imię klaczki na Princess Trixey i pod tym imieniem znano ją już zawsze. Mniej więcej w tym czasie zetknąłem się z Williamem Harrisonem Barnesem z Sioux City. Był wcześniej reporterem prasowym, ale z natury był showmanem i niedługo przed naszym spotkaniem trafił do branży widowiskowej. Pokazywał takie konie jak „The Pacing Wonder” czy „Johnny, the Guideless Wonder”, a kiedy zobaczył Princess, nie było innej rady, jak tylko żeby został moim wspólnikiem i jeździł z nami. Przez cztery lata podróżowaliśmy razem, a Barnes załatwiał interesy związane z naszymi występami na karnawałach, wystawach stanowych, w parkach rozrywki i pod patronatem różnych organizacji. Potem sprzedałem mu Princess Trixey i podróżowałem z nim jeszcze przez cztery lata, po czym wróciłem do Humboldt, kupiłem kolejną farmę i przez dwa czy trzy lata, jak dawniej, od czasu do czasu szkoliłem trochę konie.

Pozwolę sobie tu, w nawiasie, opowiedzieć o nieszczęśliwym końcu Princess Trixey. Barnes pokazywał ją w całym kraju ku wielkiej radości wszystkich, którzy ją widzieli, aż mniej więcej dziesięć lat temu zginęła w katastrofie kolejowej w Baltimore.

Wkrótce po moim powrocie do Humboldt Dode Fisk z Wonewoc w stanie Wisconsin namówił mnie, żebym zaplanował i zorganizował dla niego pokaz tresowanych koni, psów, małp itd. z cyrkiem o jednej arenie. Zrobiłem to i sam wytresowałem wszystkie zwierzęta. Kiedy byliśmy gotowi do drogi, mieliśmy objazdowe widowisko na szesnastu wozach, a ja zostałem dyrektorem areny. Zajmowałem to stanowisko przez cztery lata, przez cały czas pomagając rozbudowywać widowisko, a po trzech latach przestaliśmy podróżować wozami i staliśmy się cyrkiem kolejowym na jedenaście wagonów. Moim stałym obowiązkiem było utrzymywanie zwierząt w dobrej kondycji, dbanie o to, żeby były zdrowe i w formie do pracy, oraz szkolenie wszelkich nowych zwierząt, które kupowaliśmy.

Cztery lata takiego życia zmęczyły moją żonę i wyraziła pragnienie, żeby odejść od dużego widowiska. Chciała, jak mówiła, odpocząć w domu, a potem, jeśli będę chciał podróżować, zaproponowała, żebym kupił młodego konia albo źrebaka, wyszkolił go lub wykształcił, a my podróżowalibyśmy z nim, bez całej tej ciężkiej pracy, zamieszania i codziennych emocji, jakie wiążą się z dużym widowiskiem.

W zasadzie zgadzałem się z żoną, a zresztą uważałem, że jej zdanie należy brać pod uwagę tak samo jak moje, więc zacząłem się rozglądać za takim koniem, jakiego miałem na myśli. Chciałem drugiej Trixey, a nawet kogoś lepszego, ale nie spodziewałem się, że znajdę go szybko ani łatwo. Byłem jednak bliżej końca poszukiwań, niż przypuszczałem, bo niemal od razu usłyszałem o dokładnie takim źrebaku, jakiego szukałem, w Oregon w stanie Illinois. Od razu pojechałem go zobaczyć i tam, ku mojej niewypowiedzianej radości, znalazłem Captaina. Jego właścicielem był sędzia Cartwright, wielki miłośnik i hodowca dobrych koni. Captain pochodził od kłusaków amerykańskich (standardbred) i był przyrodnim bratem słynnego Sydneya Dillona. Jego ojcem był znany ogier Syed, a matką niemal równie znana Robey. Od pierwszego wejrzenia ogromnie mi się spodobał i starałem się zdobyć o nim jak najwięcej informacji. Dowiedziałem się, że jako źrebak był bardzo przyjazny i skory do zabawy i wykazywał bystrą inteligencję. Był też bardzo szybki i czasem na pastwisku szedł inochodem tak szybko, jak galopowała jego matka. Dlatego jego właściciel, gdy tylko koń skończył dwa lata, trenował go przez dziewięćdziesiąt dni pod kątem szybkości, tak że Captain potrafił przebiec milę w 2:16. Bez wątpienia przy dalszym treningu wyrósłby na szybkiego inochodźca. Ale los miał wobec niego inne plany. Postanowiłem go kupić. Sędzia Cartwright oczywiście bardzo nie chciał się rozstawać z tak obiecującym zwierzęciem, ale szczerze wyłożyłem mu, czego pragnę z całego serca. Pokazałem mu, jaki wpływ na młode pokolenie miałoby to, gdybym zdołał dowieść, że zwierzęta potrafią rozumować, że są zdolne do myślenia. Potem rozwodziłem się nad tym, o ile łatwiejsze życie czekałoby samego Captaina, niż gdyby został zwykłym koniem wyścigowym, i odwołałem się do dumy, jaką on – sędzia – czułby, gdybym odniósł sukces – a wiedziałem, że odniosę – z tego, że to on wyhodował i wychował konia, który stanie się tak sławny na całym świecie, jak miał się stać Captain. I wreszcie, żeby przypieczętować sprawę, wyjąłem poświadczony czek na tysiąc dolarów i włożyłem mu go do ręki.

Tak doszło do zakupu, z wyraźnym zastrzeżeniem, że zasługa wychowania Captaina zawsze będzie przypisywana sędziemu Cartwrightowi.

Być może powinienem tu wspomnieć, że do tej pory źrebak nosił imię Sid Bell. Ponieważ czułem, że całe moje przyszłe dzieło życia i sława będą się skupiać na tym pięknym, młodym i inteligentnym stworzeniu, zmieniłem mu imię i nazwałem go tak, jak znali mnie wszyscy koledzy po fachu: Captain Sigsbee.

Wkrótce poznaliśmy się bardzo dobrze. Był to przystojny koń, kasztanowaty w jabłka, mierzący w kłębie piętnaście i pół hands, o szerokim czole, dużych, inteligentnych oczach, kształtnych uszach, głębokich, wrażliwych chrapach, ruchliwych wargach, mocnym nosie, niezwykle ujmującym pysku i pod każdym względem doskonale zbudowany.

Od początku byłem przekonany, że w Captainie mam wspaniały materiał do kształcenia. Już zacząłem planować, czego go nauczę. Byłem pewien, że zdołam pójść znacznie dalej niż wszystko, co dotąd zrobiłem, nawet z mądrą Trixey. Pewnego dnia w rozmowie z grupą koniarzy, wśród których był Al Ringland, wielki właściciel cyrku, opowiedziałem o niektórych swoich oczekiwaniach. Ringland mnie wyśmiał, zwłaszcza kiedy oznajmiłem, że zamierzam tak wykształcić konia, by potrafił robić różne rzeczy z zawiązanymi oczami. Otwarcie oświadczył, że nie wierzy w kształcenie koni. Uważał, że konie można szkolić tylko batem i ostrogą. Powiedział: „Wiem, że dokonałeś wspaniałych rzeczy z Trixey, ale zwierzę to zwierzę i nie wierzę, że da się je wykształcić. Dam ci radę. Nie trać czasu. Niejeden człowiek postradał zmysły, pozwalając, żeby opanował go taki głupi pomysł jak twój”.

Broniłem jednak swoich poglądów i dowodziłem, że lata badania koni odsłoniły mi takie cechy końskiej natury i charakteru, o jakich mało kto choćby śnił. Byłem pewien, że konie potrafią myśleć i rozumować. Wszyscy wiedzieli, że mają pamięć, i byłem przekonany, że zdołam nauczyć tego czy jakiegokolwiek innego inteligentnego konia posługiwać się rozumem, choćby nie wiem jak skromnym – innymi słowy, myśleć.

Ringland słuchał z zainteresowaniem, ale nie próbował ukrywać wątpliwości i znowu powiedział, że tracę rozum, kiedy oznajmiłem z całym przekonaniem, że potrafię wyszkolić – i wyszkolę – Captaina tak, by przyjmował i wykonywał polecenia z zawiązanymi oczami. Był pewien, że to się nigdy nie uda.

Jak bardzo mi się powiodło, najlepiej powiedzą setki tysięcy ludzi, którzy widzieli Captaina. Ciekawe może być też przytoczenie słów pana Ringlanda, kiedy zobaczył Captaina jakiś czas po tym, jak zacząłem dawać z nim pokazy. Powiedział: „Przyznaję się do porażki, Sigsbee, chylę przed tobą czoła. To, czego dokonałeś, będzie dla świata objawieniem, tak jak było dla mnie. Mimo wielu lat obcowania z końmi nigdy nie przypuszczałem, że drzemią w nich takie możliwości. Otworzyłeś mi oczy, a kiedy inni też zaczną to dostrzegać, będą traktować swoje zwierzęta z większym szacunkiem, będą o nich lepiej myśleć i przestaną traktować je tak, jakby były tylko bezmyślnymi narzędziami ich woli czy przyjemności, pozbawionymi uczuć i inteligencji”.

Pan Ringland dobrze ujął to, do czego nieustannie dążyłem. Zawsze kochałem konie. Chciałem, żeby traktowano je lepiej, i z wielką satysfakcją przekonuję się każdego dnia, że moje pokazy z Princess Trixey, a teraz z Captainem, przynoszą właśnie takie owoce.

Kiedy zakup źrebaka został sfinalizowany, zabrałem go do swojej stajni treningowej w Chicago i tam rozpocząłem jego edukację. Najpierw trzeba było się dobrze poznać i zdobyć jego przywiązanie. Zrobiłem to, dając mu dużo jedzenia, najlepszą opiekę, mówiąc do niego łagodnie i życzliwie, głaszcząc go i co jakiś czas dając mu smakołyki, takie jak marchew, jabłka i cukier. Przyjaciele i znajomi często się ze mnie śmiali i mówili, że nigdy nie osiągnę tego, do czego dążę, ale wytrwałem. Wiedzieli, że marnuję czas, pieniądze i energię na nic, ale „ja wiem”, że to, co „oni wiedzieli”, nie było prawdą.

Captain szybko się przekonał, że jestem dla niego dobry; że jestem jego prawdziwym i mądrym przyjacielem; i że można na mnie polegać. To trzy rzeczy, których znaczenia nie sposób przecenić. Wielu ludzi stara się być dobrymi dla zwierząt, ale nie postępują z nimi mądrze i nie można na nich polegać. Wiedziałem, że Captain liczy na mnie, jeśli chodzi o drobne dodatkowe smakołyki, które tak lubił. Nigdy go nie zawiodłem. Nigdy go nie okłamałem – to znaczy nie obiecałem mu niczego, czego nie zamierzałem spełnić – i dzięki temu szybko się nauczył, że można mi ufać.

Zostawiony sam bardzo się niepokoił. Jak dzieci potrzebował jakiegoś towarzystwa, więc nająłem stajennego imieniem Chili, którego obowiązkiem było przebywać z Captainem dzień i noc. Nigdy nie miał próbować uczyć konia czegokolwiek, bo to wprowadziłoby zamęt, tylko miał się nim opiekować i być zawsze jego towarzyszem. Chili był z nim przez kilka lat i bardzo się do siebie przywiązali. Nigdy bym się z nim nie rozstał, ale kiedy przyjechaliśmy do San Francisco, zaczął się zaniedbywać i musiałem go zwolnić. Potem miałem szczęście zatrudnić równie dobrego człowieka – obecnego stajennego, Jaspera. Jasper jest urodzonym koniarzem. Jeździł na bardzo słynnych koniach, zajeżdżał je i był ich właścicielem, przez lata pracował na torze wyścigowym, dlatego doskonale rozumie końską naturę, a on i Captain świetnie się dogadują.

Jak już wyjaśniałem, Captain lubi towarzystwo. Bardzo nie lubi, gdy zostawia się go samego. Każdej nocy, zanim zaśnie, nasłuchuje kroków stajennego, a jeśli go nie ma, okazuje niezadowolenie, grzebiąc kopytem, rżąc itd., i zwykle nie przestaje, dopóki Jasper nie wróci i nie porozmawia z nim. Wtedy, zadowolony i spokojny, zasypia.

Pewnego razu, kiedy wieziono go koleją na południe, Jasper musiał zostawić go na stacji towarowej w Los Angeles – wciąż w wagonie – żeby dopilnować, czy ich bilety zostały właściwie podstemplowane, i nie było go przez pół godziny albo dłużej. Kiedy wrócił, biedny Captain był cały w pianie od potu. Niezwykłe odgłosy stacji kolejowej w wielkim mieście, w dodatku gdy był zamknięty w wagonie i nic nie widział, doprowadziły go do szału. Gdy tylko stajenny wrócił, Captain okazał zadowolenie rżeniem i trącaniem nosem i w bardzo krótkim czasie znowu ochłonął.

Każdej nocy, zanim się położy i zaśnie, wygląda, czy Jasper jest na miejscu. Jeśli go nie ma, czeka na jego powrót, a potem kładzie się z głową zwróconą w stronę miejsca, gdzie śpi Jasper.

Wkrótce po naszym przyjeździe do San Diego pewna pani podarowała Jasperowi gołębicę. Ptaka zaniesiono do stajni, a Captain bardzo się nim zainteresował. Kiedy gołębica przysiadła na przegrodzie, sięgnął w górę i trącał ją nosem w najczulszy sposób. Gołębica nie tylko się nie broniła, ale wydawało się, że naprawdę jej się to podoba, i nie okazywała strachu ani chęci ucieczki. Teraz są niemal nierozłącznymi przyjaciółmi, a Captain godzinami trzyma głowę na przegrodzie, przytulony do ptaka. Zanim się pojawiła, Captain często okazywał spore zdenerwowanie, kiedy słyszał obce kroki zbliżające się do stajni albo tuż przed występem, ale obecność gołębicy to zmieniła. Sama jej obecność działa kojąco, a kiedy pokaz się kończy, Captain wraca do stajni i wita swoją ptasią przyjaciółkę z wyraźną radością i czułością.

Jedno z moich przeżyć z Captainem dowiodło, że jest inteligentniejszy od większości koni. Moja stajnia treningowa miała dwie kondygnacje, a z parteru na piętro prowadziły szerokie schody. Kiedy urodził się mój wnuk, Captain bardzo go polubił. Uwielbiał go „całować” i trącać nosem, kiedy chłopiec leżał w kołysce, w wózku albo nawet na rękach niani. Kiedy dziecko podrosło, sadzaliśmy je Captainowi na grzbiecie, a Captain maszerował tam i z powrotem, dumny jak król, najwyraźniej świadomy zaufania, jakim go obdarzyliśmy.

Pewnego dnia, kiedy pracowałem z Captainem, dziecko było w stajni i ciągle wchodziło i schodziło po schodach. Zauważyłem, że uwaga Captaina częściej skupia się na dziecku niż na mnie i że bardzo go to zajmuje. Ktoś odwołał mnie na kilka chwil, a kiedy wróciłem, Captaina nigdzie nie było. Potem usłyszałem z góry dziwny odgłos, a kiedy spojrzałem w górę, cóż zobaczyłem? Captaina idącego za dzieckiem po schodach! Przyznaję otwarcie, że się przestraszyłem, bo nie wiedziałem, jak zdołam go sprowadzić na dół. Ale poszedłem na górę, opanowałem strach, a potem spokojnie porozmawiałem z Captainem i powiedziałem mu, że skoro wszedł po schodach, to teraz musi po nich zejść. I sprowadziłem go tyłem, stopień po stopniu, tak łatwo i bezpiecznie, jak tylko można. I, co dziwne, odtąd, ilekroć chciał wejść na górę, pozwalałem mu, a on schodził sam. Nigdy więcej nie musiałem go sprowadzać tyłem. Schodzi w ten sposób z własnej woli.

Ludzie często pytają mnie, jak szkolę zwierzę. Osobiście nie użyłbym słowa „szkolić”, mówiąc o takim koniu jak Captain, nie dlatego, że to złe słowo, ale dlatego, że daje mylne wyobrażenie. Powiedziałbym „kształcić”, bo mocno wierzę, że konie, psy, słonie i inne zwierzęta posiadają zdolność rozumowania, choć oczywiście w ograniczonym stopniu. I wierzę, że cierpliwym i życzliwym traktowaniem możemy „wydobyć” – wykształcić – inteligencję, którą posiadają.

Nie mam ustalonych reguł ani stałego systemu, według którego pracuję. Kieruję się kilkoma zasadami. Przede wszystkim poznaję naturę i usposobienie zwierzęcia. Nie ma dwóch takich samych zwierząt, tak jak nie ma dwojga takich samych dzieci. Niektóre zwierzęta są bardzo nerwowe i łatwo się ekscytują, inne są spokojne i łagodne i nic ich nie wyprowadza z równowagi. Ale bez względu na wrodzone usposobienie nic nie da się zrobić bez zdobycia pełnego zaufania zwierzęcia. Zdobywam je niezmiennie życzliwym traktowaniem. Zawsze mówię łagodnie, spokojnie, nigdy gniewnie ani niecierpliwie. Potem głaszczę zwierzę przy każdej okazji, choć do niektórych trzeba z początku podchodzić ostrożnie. Jak najszybciej przyzwyczaj zwierzę do dotyku swoich rąk i do tego, że zawsze dotykają go łagodnie i kojąco. Dowiedz się, co szczególnie lubi jeść, i co jakiś czas dawaj mu to jako przysmak, luksus, nagrodę za coś dobrze zrobionego. Jak wyjaśniałem gdzie indziej, konie lubią marchew, jabłka i cukier. Zbyt dużo któregokolwiek z nich nie jest jednak dobre, bo ich naturalnym pokarmem jest trawa, siano, zboża i tym podobne. Nigdy jednak nie należy zapominać, że do konia, podobnie jak do człowieka, najłatwiej trafić przez żołądek.

Choć trzeba być życzliwym, trzeba też być stanowczym. Wielu ludzi myli i miesza dobroć z ckliwością. Nie wolno pozwolić żadnemu zwierzęciu postawić na swoim, kiedy jego wola kłóci się z wolą pana. (Tu jednak potrzebna jest przestroga. Ktoś, kto szkoli konia czy dziecko, powinien pamiętać o jego naturalnych skłonnościach i upodobaniach. Nie należy próbować „łamać woli”. Trzeba ją szkolić, dyscyplinować, poddać kontroli. Dlatego nigdy nie przeciwstawiaj swojej woli woli zwierzęcia, chyba że w sprawie, w której wiesz, że masz rację). Na przykład jeśli koń chce brykać i swawolić, kiedy ty chcesz, żeby zajął się pracą, można postąpić na dwa sposoby. Jeden to zostawić go na chwilę w spokoju, a potem stanowczo przywołać do porządku, nawet jeśli wciąż chce się bawić. Drugi to zdusić w nim ochotę do zabawy i swawoli i w ogóle nie pozwalać mu się bawić. Ta druga metoda jest nienaturalna, nierozsądna i okrutna, a zatem żaden rozsądny czy dobry człowiek nie powinien jej brać pod uwagę nawet przez chwilę. Pierwsza jest zarazem życzliwa i dyscyplinująca. Koń może iść za naturalnymi instynktami, ale uczy się też panować nad nimi na słowo pana. To jest szkolenie i kształcenie. Trzecia metoda to pozwolić koniowi swawolić do woli, a potem nakłonić go do zrobienia tego, czego chcesz. Tu nie ma żadnej dyscypliny. To droga „ckliwości” i często idą nią rodzice i inni w postępowaniu z dziećmi. Jest prawie tak samo zła jak okrutna metoda tłumienia naturalnych instynktów, bo niekontrolowana wola czy apetyt szybko staje się panem dziecka, zwierzęcia czy człowieka, a nie ma nic bardziej zgubnego niż taka niewola.

Dlatego panuj nad zwierzęciem stanowczo. Nie trzeba bić, żeby ukarać. Koń, tak samo jak dziecko, nauczy się panowania nad sobą przez apetyt albo przez to, że dostaje coś, co sprawia mu przyjemność. Jeśli masz kłopot z zapanowaniem nad nim albo zwierzę jest leniwe, wstrzymaj smakołyk, swobodny wybieg czy coś podobnego, co koń lubi. Szybko nauczy się kojarzyć stratę ze swoim nieposłuszeństwem. Równie szybko i niezawodnie nagradzaj jego dobre zachowanie. Wobec upartego czy krnąbrnego zwierzęcia (albo dziecka) dobrze jest pozwolić mu „porządnie zgłodnieć”. Niedługo nauczy się kojarzyć posłuszeństwo z jedzeniem, a nieposłuszeństwo z głodem.

Najważniejsze jest też, żeby nigdy nie okłamywać zwierzęcia. Zawsze mów prawdę. Kiedy coś obiecujesz – albo, wyrabiając w nim nawyk, obiecujesz coś w domyśle – zawsze dotrzymuj obietnicy. Jeśli zwierzę oczekuje jabłka, marchewki, kawałka cukru czy chwili zabawy na koniec godzinnej lekcji, nie rozczaruj go. Koń, tak jak dziecko, instynktownie nienawidzi kłamcy. Szybko traci się zaufanie, a gdzie nie ma zaufania, nie może być przyjemności ze wspólnej pracy, a gdy znika przyjemność, praca staje się ciężarem, mozołem, karą i przekleństwem, czymś, czego się boi, unika i przed czym się ucieka. Zdobądź więc zaufanie swojego zwierzęcia, a potem dbaj, by go nie stracić.

Kiedy przychodzi do samego nauczania, zawsze zachowuj wielką cierpliwość, nigdy się nie denerwuj, zawsze mów łagodnie i ściszonym głosem i pamiętaj, że wszystkie zwierzęta są ciekawskie, mają w mniejszym lub większym stopniu zdolność naśladowania i dobrą pamięć. Pamiętanie o tym ma wielkie znaczenie. Nigdy nie trać tego z oczu. Mów do zwierzęcia jak do dziecka. Bez względu na to, czy sądzisz, że cię rozumie, czy nie, postępuj i mów tak, jakby rozumiał. Potem pokaż mu, czego od niego chcesz. Zrób to przy nim raz po raz. W ten sposób pobudzisz jego zdolność naśladowania, a zarazem wyćwiczysz pamięć.

Czasem możesz mu dodatkowo pomóc. Powiedzmy, że chcesz nauczyć konia kręcić głową na znak Nie! Kiedy mówisz Nie!, połaskocz konia w ucho, a on potrząśnie głową. Wtedy ty też pokręć głową i powiedz z naciskiem: Nie! Powtórz to kilka razy, a przekonasz się, że kiedy powiesz Nie!, koń pokręci głową bez łaskotania w ucho. Gdy tylko odpowie na twoje pytanie pokręceniem głowy, koniecznie go pogłaszcz i nagródź kostką cukru, a jednocześnie mów do niego zachęcająco.

Potem powtarzaj to raz za razem, aż dobrze utrwali się w jego pamięci.

Codziennie powtarzaj to samo, bo jeśli na tydzień czy dwa zaniedbasz to, czego nauczył się dziś, bardzo możliwe, że zapomni, i trzeba będzie zaczynać od nowa. Powtarzaj bez końca, aż będziesz wiedzieć, że on wie.

Pomagając mu kiwać głową, kiedy chcesz, by wyraził Tak!, stuknij go pod brodą, gdy wypowiadasz to słowo. To sprawi, że zacznie ruszać głową w górę i w dół. Wkrótce będzie kiwał na samo Tak!, a później odpowie skinieniem, kiedy zadasz mu pytanie, na które powinien odpowiedzieć twierdząco.

Pamiętaj zawsze, we wszystkim, co robisz, że masz do czynienia ze zwierzęciem, którego umysł jest o wiele słabszy niż umysł zwykłego dziecka, i okazuj cierpliwość, życzliwość i wytrwałość. Nigdy nie pozwól sobie uwierzyć, że zwierzę nie ma inteligencji. Wierz, że ją ma, miej nadzieję, że ją ma, ufaj Bogu, że ją ma, i pracuj w tej wierze, nadziei i ufności, a dokonasz cudów. Wiara, nadzieja i miłość to trwałe i poruszające siły życia. Z nimi nie ma granic tego, co można zrobić, bo należą do nieskończoności.

Wszystkie rozdziały

Przetłumaczono z angielskiego. Przeczytaj oryginał