Paarden in de kunst
The Story of Captain, the Horse with the Human Brain – Onderzoek

Dit verhaal, geschreven door George Wharton James, zou op zijn minst op ware gebeurtenissen gebaseerd zijn. Dit deel gaat over het oordeel van een dierenarts over Captains intelligentie.
Een wetenschappelijk onderzoek
Het ligt voor de hand dat wie sceptisch staat tegenover het denkvermogen van een paard, enige twijfel heeft over de echtheid van Captains prestaties. Gedachten aan bedrog komen op: dat Captain gestuurd wordt door zichtbare of hoorbare signalen die het publiek niet opmerkt en doorgaans ook niet kán opmerken. De scepticus ontkent stellig en zonder enig voorbehoud elke bewering over de intelligentie van het dier. Hij lacht en spot met het idee dat het paard werkelijk denkt, optelt, aftrekt, vermenigvuldigt of telt; dat hij kleuren kent; dat hij ook maar enig benul heeft van toonhoogtes, of zelfs de ene noot van de andere kan onderscheiden. Hij gelooft in suggestie, of in signalen, of zelfs dat de heer Sigsbee het paard onbewust hypnotiseert en zo persoonlijk al zijn handelingen stuurt, en hij lijkt niet te zien dat ook die verklaringen mysteries opwerpen die even diep zijn als dat van de dierlijke intelligentie.
Het eerste is echter vast te stellen dat het paard werkelijk doet wat er van hem wordt beweerd, en dat er, voor zover de geoefende en wetenschappelijke waarnemer kan nagaan, geen sprake is van bewuste misleiding. In het geval van Captain is dat gedaan door dr. G. V. Hamilton, een dierenarts die volgens de Santa Barbara (Calif.) Press “landelijk erkend wordt als deskundige op deze onderzoeksterreinen”. Nadat hij een openbare voorstelling had bijgewoond, voerde hij een reeks besloten proeven uit, en uit de Press van 27 februari 1916 citeer ik het volgende verslag van de hand van dr. Hamilton:
“Er verstreken enkele dagen tussen het bezoek waarbij ik de hierboven weergegeven aantekeningen maakte en mijn besloten ontmoeting met Captain en de heer Sigsbee. Daardoor kon ik verschillende proeven voorbereiden waarmee ik de volgende mogelijkheden zou kunnen nagaan:
_
Bij voorstellingen van deze soort is het op zijn minst mogelijk dat een handlanger zich achter de gordijnen, onder het podium of elders verbergt en de handelingen van het dier stuurt.
Een korte zweep of stok zou gemakkelijk een lange, dunne zwarte draad kunnen dragen die vanaf de voorkant van het podium onzichtbaar zou zijn.
Mijn ervaring met proefdieren doet me geloven dat een sluwe dierentrainer de handelingen van een hond of een paard zou kunnen sturen met bewegingen van de ogen, de gezichtsspieren en het lichaam die te klein zijn om bij gewone menselijke waarneming op te vallen. Daarbij mag niet worden vergeten dat sommige honden er berucht om zijn dat ze voor sturende signalen van hun baas afhankelijk zijn, en dat dit kenmerkend kan zijn voor paarden van een bepaald type.
Het is denkbaar dat het herhalen van een vaste routine gedurende een reeks van jaren een paard in staat stelt een zeer ingewikkeld geheel van gewoonten in te slijpen.
Op de ochtend van mijn afspraak met de heer Sigsbee trof ik het paard onbewaakt in zijn stal aan. Al snel verscheen er een zwarte stalknecht, die naast de heer Sigsbee de enige persoon lijkt te zijn die enige verantwoordelijkheid voor Captain draagt. Hij sprak met me over het paard zonder ook maar enige argwaan of terughoudendheid te tonen. Even later kwam de heer Sigsbee naar de stal en vroeg mij te beslissen hoe en waar de proeven zouden plaatsvinden. Hij leek zich er volstrekt niet van bewust dat mijn proeven de “showwaarde” van zijn dier ernstig zouden kunnen schaden. Ik besloot met het paard op het podium te werken en de heer Sigsbee bij me te houden. Captain is een nerveus, zeer prikkelbaar dier, en ik had hem eerder een slechte vertoning zien geven toen hij niet in goede conditie was; vandaar mijn wens om de vertrouwde aanwezigheid van zijn baas erbij te hebben.
Bij een zorgvuldig onderzoek van het podium vond ik geen enkele aanwijzing dat er iets was voorzien om een handlanger te verbergen, dus liet ik Captain het podium op leiden en begon ik aan mijn proeven, die in de volgende volgorde werden afgenomen:
1. Ik vroeg hem: “Hoe loop je als je naar je meisje gaat?” Captain gaf een passend antwoord, hoewel zijn baas zich niet in het gezichtsveld van het paard bevond en zijn zweep niet bij zich had. De heer Sigsbee, die erg op zijn paard gesteld lijkt te zijn, vroeg er nu tussendoor: “Wat geef je me voor suiker?” Captain gaf hem een “kus”.
2. Op mijn verzoek vroeg de heer Sigsbee Captain om “Nearer My God to Thee” te spelen. Ik ging tussen paard en baas in staan terwijl het paard op de buisklokken speelde, met maar één fout. Na het eerste bevel kreeg hij hiervoor geen enkele aanwijzing meer. De heer Sigsbee vertelde me toen dat Captain de toonladder kon spelen, dus vroeg ik daarom. Het paard maakte één fout, doordat hij de slaghamer tegenover een van de metalen buizen niet hard genoeg raakte. Toen hij van het lage naar het hoge eind van de klokken was gegaan, beval zijn baas hem “meteen terug te komen”, en dat werd prompt opgevolgd. Nog altijd geen zichtbare signalen. Het paard leek eigenlijk nauwelijks met zijn ogen, om zo te zeggen, op de heer Sigsbee te letten, maar hield zijn oren vrijwel voortdurend in beweging.
3. Nu werd de leren blinddoek aangebracht. Ik twijfel er niet in het minst aan dat Captains blinddoek volkomen geschikt is om visuele prikkels buiten te sluiten. Op mijn verzoek ging de heer Sigsbee tegenover mij staan en vroeg hij om 2, 9, 3, 1 en 7, afzonderlijk en in die volgorde. Het paard stond waar ik vooraf had besloten hem te laten staan, en ik vergewiste me ervan dat er geen sturende prikkels tot hem doordrongen, niet vanaf het podium en niet van achteren of van opzij.
Hij stampte twee keer voor “2”, negen keer voor “9”, enzovoort, tot deze proef was afgerond. De enige fout kwam toen hij op het bevel “geef ons drie” drie keer stampte en met de toon van zijn hoef de grond raakte toen hij zijn voet terugzette. Zijn baas hield hem deze fout voor en Captain gaf ons drie zuivere tikken.
4. Ik gaf de bevelen “Geef me je rechtervoet”, “Geef me je linkervoet”, “Doe je hoofd omlaag en bijt in je rechterknie” en “Krab je hoofd”. Hij reageerde naar behoren, al moest ik deze bevelen herhalen om de vraag te beantwoorden die in Captains wiebelende oren lag. De heer Sigsbee stond naast me, op dat moment een volstrekt te verwaarlozen factor. Ik ben er volkomen van overtuigd dat Captains handelingen uitsluitend door mijn bevelen werden gestuurd.
5. Captain, nog steeds geblinddoekt, kreeg de volgende opgaven van zijn baas, voor wie ik mijn programma geheim had gehouden. Het leek moeilijk voor het paard om mijn onbekende stem te volgen, en omdat de heer Sigsbee voor het paard onzichtbaar was en volledig onder mijn toezicht stond, besloot ik hem als tussenpersoon in te zetten:
“Verdeel tien gelijk over je twee voeten, de eerste helft met je rechtervoet, de tweede helft met je linkervoet.”
Captain stampte vijf keer met zijn rechtervoet en schraapte toen aarzelend, kennelijk in twijfel over de juistheid van zijn antwoord en in afwachting van een signaal. Hij kreeg geen signaal, en weldra zette hij zijn rechtervoet terug in de rustpositie en tikte vijf keer met de linkervoet. Zijn baas verweet hem onnauwkeurigheid en zei dat hij er met zijn rechtervoet “één te veel had gedaan”. Captain herstelde zijn fout door ons een zuiver en nauwkeurig antwoord te geven.
“Verdeel twaalf gelijk over je twee voeten, de eerste helft met de rechtervoet, de tweede helft met je linkervoet.”
Dit bevel leverde een volmaakt antwoord op.
“Hoeveel is drie keer drie?”
Opnieuw volgde een volmaakt antwoord. Captain gaf negen tikken met zijn rechtervoorbeen.
“Hoeveel is twee keer twee?” Dit bevel gaf ik zelf.
Captain tikte vier keer, stopte en begon aarzelend te schrapen. Zijn baas berispte hem daarvoor, en hij probeerde het opnieuw, maar aarzelde weer na vier tikken en schraapte. De heer Sigsbee zei hem dat hij beter wist, en beval hem het nog eens te proberen. Ik gaf de opgave duidelijk en kreeg een juist en zuiver antwoord.
6. De heer Sigsbee kreeg de opdracht de volgende bevelen te geven:
“Pompen.”
“Andersom.”
“Lachen.”
“Zeg ‘ja’.”
“Wiebel met je oren.”
“Krab je hoofd.”
“Steek je tong uit.”
“Strek je uit als een hobbelpaard.”
Ik liet de heer Sigsbee deze lijst met uitgeschreven bevelen zien, maar in plaats van mijn instructies op te volgen, drong hij erop aan dat ik ze zelf gaf. Het verbaast me nog steeds dat dit paard, geblinddoekt en zonder sturende signalen van zijn baas (de heer Sigsbee stond naast me en bewoog noch sprak), naar behoren op deze bevelen reageerde. Ik hoefde maar één bevel te herhalen: het laatste.
7. Op mijn aanwijzing bond de heer Sigsbee de witte strook stof om het linkerachterbeen van het geblinddoekte paard, en de rode lap om zijn rechtervoorbeen. Aan het eind hiervan drukte hij Captain keer op keer op het hart niet te vergeten dat de “witte lap aan je achterbeen zit – hier (en hij klopte op het linkerachterbeen), en de rode lap aan je voorbeen”. Na veel geklop op beide benen en veel waarschuwingen om het niet te vergeten trok de heer Sigsbee zich terug en liet hij mij het bevel kiezen. Ik vroeg om de rode strook, en Captain gehoorzaamde zonder ook maar de minste aarzeling. Men zal zich herinneren dat hij bij een eerdere gelegenheid de rode strook aan zijn achterbeen vond.
8. De blinddoek werd nu afgedaan en niet meer omgedaan. Op de bevelen “Breng me een zilveren dollar” en “Breng me een kwartdollar” volgden juiste reacties. De heer Sigsbee stond op een plek waar hij Captains keuze onmogelijk kon sturen door met zijn ogen, gezichtsspieren of lichaam te wijzen.
9. Ik zette de cijfers in het cijferrek in de volgende volgorde: 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 0. De heer Sigsbee stond achter het paard en gaf het volgende bevel:
“Hoeveel mensen zitten er op de eerste rij?”
Mevrouw Hamilton was het enige “publiek” bij de voorstelling en zat op de eerste rij vanaf het moment dat Captain het podium op werd gebracht. Het paard reageerde op het bevel door naar de reling boven het voetlicht te lopen, zijn hoofd en hals ver naar voren te steken en de eerste rij stoelen te bekijken. Daarna ging hij krachtig achteruit en trok hij het cijfer “1” uit het rek. In een flits van inspiratie vroeg ik: “Hoeveel mensen zitten er op de tweede rij?” Captain liep weer naar voren, keek in de tweede rij en schudde zijn hoofd. Ik ben blij dat ik mevrouw Hamilton en mijn aantekenboekje heb om me eraan te herinneren dat dit gebeurde terwijl ik klaarwakker was en in een zeer kritische gemoedstoestand verkeerde. De heer Sigsbee stond links van me en het paard stond rechts van me, een paar voet voor ons, toen dit gebeurde. Ik gaf te kennen dat ik mijn eigen zintuigen niet wilde geloven, en de heer Sigsbee opperde heel serieus dat de geest van de baas het paard ertoe had gebracht zijn hoofd te schudden.
10. Ik schakelde de heer Sigsbee uit door hem op een plek te zetten waar ik hem in het oog kon houden, maar waar hij buiten het gezichtsveld van het paard stond. Toen beval ik Captain mij het cijfer “6” uit het rek te brengen. Hij gehoorzaamde en bracht me daarna “4”, “9” en “7”.
11. Ik verwisselde “1” en “4” en beval Captain me te vertellen hoeveel mensen er op de eerste rij zaten. Hij bracht me het cijfer “1”.
12. Op mijn aanwijzing gaf de heer Sigsbee Captain het getal “30.724”. De cijfers in het rek stonden in de ongewone volgorde “1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 0”. Door Captains zicht op zijn baas te belemmeren, kon ik uitsluiten dat er via blikken signalen van baas naar paard gingen. Door lange ervaring met mijn methode van de viervoudige keuze heb ik geleerd mijn oogspieren te beheersen en veel op mijn perifere zicht te vertrouwen, zodat ik zeker weet dat ik het paard tijdens deze proef niet onwillekeurig heb gestuurd.
Captain trok prompt “3” uit het rek, trok “8” half naar buiten en liet het los voordat hij het er helemaal uit had gehaald, en haalde daarna snel na elkaar “0”, “7”, “2” en “4” eruit.
13. Ik legde “4”, “1” en “8” op de vloer, stuurde de heer Sigsbee naar de achterkant van het podium en gaf de volgende bevelen:
“Twee keer negen.”
“Zeven keer twaalf.”
“Negen keer negen.”
Het paard pakte bij het eerste bevel “1” en “8” op en liet ze vallen. Ik legde de drie cijfers weer in dezelfde volgorde als waarin ze op de vloer lagen voordat het eerste bevel werd gegeven (“4” aan het linkeruiteinde, “1” in het midden en “8” aan het rechteruiteinde). Het tweede bevel werd gegeven en zonder aarzeling juist beantwoord. Nu verwisselde ik de plaatsen van “4” en “8” en gaf ik het derde bevel, dat eveneens juist werd beantwoord.
14. Nadat ik de gekleurde stroken op het kleurenrek zo had verhangen dat zwart en wit dicht bij het midden hingen (men zal zich herinneren dat het tijdens de openbare voorstelling de buitenste stroken waren), droeg ik de heer Sigsbee op Captain te bevelen de kleuren van de kleding van mevrouw Hamilton te zoeken.
Captain liep zo ver naar voren op het podium als hij kon, rekte zijn hals naar voren en nam mevrouw Hamilton nauwkeurig op. Op het bevel “Zoek de kleur van de hoed van de dame” (de heer Sigsbee gaf deze bevelen) ging Captain naar het kleurenrek, dat vlak bij het midden van de rechtercoulisse stond, en nam hij de zwarte strook tussen zijn tanden. (Juist.) Zijn baas stond achter hem, met zijn gezicht naar mevrouw Hamilton, die als “publiek” op de eerste rij zat. Daarna zocht het paard de juiste kleur bij de witte blouse, de lichtbruine handschoenen en de zwarte handtas.
Ik raakte nu met de heer Sigsbee in gesprek over hoe hij zijn paard had geleerd kleuren te zoeken, toen mevrouw Hamilton Captain toeriep: “Kun je hier de kleur van zoeken?” Captain knikte, kwam naar het rek en nam de gele strook tussen zijn tanden. Noch de heer Sigsbee noch ik zag het potlood, en zelfs toen mevrouw Hamilton ons vertelde dat het een potlood was, kon ik de kleuren ervan niet onderscheiden vanaf de plek waar de heer Sigsbee en ik stonden, omdat de zaal maar zwak verlicht was. Op weg naar de tentoonstelling hadden mevrouw Hamilton en ik die ochtend grappen gemaakt over mijn neiging om potloden in te pikken, en ik had haar eraan herinnerd dat ik haar rood-wit-blauwe potlood had teruggegeven. Dat verklaart de stelligheid waarmee ik volhield dat Captain de verkeerde kleur had gepakt, tot mevrouw Hamilton me liet zien dat haar potlood echt geel was.
Captain was vriendschappelijk tegenover mij geworden, en toen hij met zijn gezicht naar mij toe stond, kennelijk uit op aandacht, zei ik: “Zoek de kleur van mijn das” en wees ik naar mijn rode das. Hij trok prompt de rode strook uit het rek. De heer Sigsbee stond op dat moment beslist achter Captain.
Hoewel mijn onderzoek van Captain te kort was om het als meer dan een voorlopig verslag te presenteren, zijn er enkele voorzichtige conclusies die ik eruit heb getrokken en die ik ter overweging wil voorleggen aan wie belangstelling heeft voor de africhtingsprestaties van mannen als von Osten, Krall en Sigsbee.
1. De vragende levendigheid van Captains oren en het gemak waarmee de heer Sigsbee mondelinge aanwijzingen gebruikt wanneer het paard moe en onoplettend is, doen vermoeden dat dit dier mogelijk hoorbare signalen ontvangt die zijn baas onwillekeurig geeft. Het is niet alleen denkbaar maar zelfs waarschijnlijk dat Captain gevoelig is voor veranderingen in de ademhalingsgeluiden van zijn baas. Een krampachtige inademing, een zwakke zucht of een plotseling versnelde ademhaling zouden Captain gemakkelijk als signaal kunnen dienen. Men hoeft de verklaring van Rendlich en Pfungst voor het gedrag van Hans maar van visuele naar auditieve termen te vertalen om tot een tamelijk bevredigende gissing te komen over hoe Captain zijn wonderbaarlijke kunststukken kan uitvoeren.
2. Mijn waarnemingen, hoewel in veel opzichten onvolledig en niet doorslaggevend, hebben mij ervan overtuigd dat Captain juiste antwoorden kan geven geheel los van sturende visuele prikkels. Er zat geen bedrog achter zijn blinddoek: Captain droeg een leren masker dat het licht zo goed buitensloot dat hij op het podium van plek naar plek geleid moest worden. Zelfs wanneer hij niet geblinddoekt was en erop gebrand leek de bevelen te begrijpen en correct op te volgen, lette hij alleen met zijn oren op.
_
3. Ik ben ervan overtuigd dat de heer Sigsbee oprecht gelooft dat Captain tot abstract denken in staat is, en dat hij bij zijn openbare voorstellingen geen bedrog pleegt. Het is ook prettig te weten dat hij van het nuchtere soort is dat een wetenschappelijk vastgestelde verklaring zou aanvaarden, ook al zou die indruisen tegen zijn eigen vooronderstellingen. Mocht blijken dat zijn paard ontvankelijk is voor prikkels waarvoor menselijke oren doof zijn, en dat zowel de baas als het publiek letterlijk “erin is geluisd” door paardenslimheid, dan zal de humor van de situatie hem zeker aanspreken. Vanuit puur commercieel oogpunt hoeft hij niet te vrezen voor de “showwaarde” van een paard dat een sluwe oude trainer met zijn eigen wapens kan verslaan door zijn baas te leren zulke uiterst fijne signalen te geven dat de baas zelf niet merkt dat hij ze geeft. Het is niet verwonderlijk dat de heer Sigsbee zijn toevlucht moest nemen tot telepathische verklaringen.”
Vertaald uit het Engels. Lees het origineel