Obserwuj nasz nowy kanał na YouTube!

Podstawy wiedzy o koniachHipologia

Dlaczego konie się tarzają? 5 powodów (i kiedy to sygnał kłopotów)

· The Equinest

Kasztanowaty kuc leżący na łące pełnej jaskrów

Najczęściej koń tarza się po prostu dlatego, że sprawia mu to przyjemność. Drapie się tam, gdzie inaczej nie dosięgnie, osusza spoconą sierść, nakłada warstwę kurzu i rozciąga grzbiet. Normalne tarzanie kończy się tym, że koń wstaje, otrząsa się jak mokry pies i odchodzi coś zjeść. Kiedy brakuje takiego zakończenia, zachowaj czujność.

Jak wygląda normalne tarzanie się

Ma ono swój rytuał. Koń wybiera miejsce – zwykle miękkie, zakurzone albo piaszczyste, często takie, z którego korzystał już wcześniej. Obwąchuje ziemię, krąży, czasem raz czy dwa grzebie kopytem, a potem ugina przednie nogi i się kładzie. Wciera jeden bok w ziemię, wymachując nogami, po czym może przewrócić się na drugi bok albo wstać i położyć się jeszcze raz, żeby dokończyć dzieła.

Potem przychodzi najważniejsza część. Koń wstaje, pewnie staje na nogach i otrząsa się od chrap po ogon, wzbijając chmurę kurzu. Następnie wraca do swoich zajęć, jakby nic się nie stało.

1. Żeby podrapać się tam, gdzie nie sięga

Zębami i tylnym kopytem koń dosięgnie sporej części ciała, ale nie grzbietu, kłębu ani górnej części zadu. Tę robotę wykonuje za niego ziemia. Konie tarzają się najczęściej wiosną, w czasie linienia, kiedy luźna zimowa sierść doprowadza je do szału – a dowód zostawiają na ziemi w postaci kożuszka sierści w kształcie konia.

2. Żeby poradzić sobie z potem

Zdejmij siodło z konia po pracy, a jest spora szansa, że przy pierwszej okazji się wytarza. Zasychający pot swędzi, a okolica siodła i popręgu przez godzinę była pod naciskiem. Tarzanie się wyciera sierść do sucha i dociera do miejsc, w których leżał sprzęt.

Tak samo jest po kąpieli. Każdy właściciel, który wypuścił na padok świeżo wyszamponowanego siwka, widział, jak koń idzie prosto do najbardziej błotnistego kąta pastwiska i niweczy całe popołudnie pracy. Koń nie robi tego na złość. Osusza się i przywraca sierści taki stan, jaki mu odpowiada.

3. Żeby nałożyć warstwę kurzu lub błota

Tarzanie się to także koński sposób pielęgnacji sierści. Uważa się, że warstwa kurzu lub zaschniętego błota daje pewną ochronę przed gryzącymi owadami i ostrym słońcem oraz pomaga sierści chronić konia przed niepogodą. Dlatego latem konie szukają gołych, zakurzonych placków ziemi i wyglądają na tak zadowolone z siebie, kiedy są oblepione błotem.

Nie tylko one w rodzinie tak robią.

Zebra tarzająca się po ziemi w chmurze kurzu
Zebra bierze kąpiel w pyle.

Zdjęcie: Arno & Louise

Osioł tarzający się na grzbiecie w trawie z nogami w górze
Osioł ze wszystkimi czterema nogami w powietrzu.

Zdjęcie: Glisglis

Zebry i osły tarzają się z tych samych powodów co konie.

4. Żeby się rozciągnąć i odprężyć

Tarzanie się angażuje mięśnie grzbietu, szyi i brzucha w sposób, w jaki nie robi tego stanie ani chodzenie. Konie często tarzają się, kiedy po pobycie w stajni zostaną wypuszczone na padok, albo po pracy, a całe przedstawienie wygląda jak zrzucanie butów po długim dniu. Koń zwykle tarza się tylko tam, gdzie czuje się bezpiecznie, bo leżąc na grzbiecie z nogami w powietrzu, zwierzę ofiara jest niemal tak bezbronne, jak to tylko możliwe – dlatego regularne tarzanie się na pastwisku to całkiem dobry znak, że koń jest zrelaksowany.

5. Bo wszyscy inni to robią

Tarzanie się jest zaraźliwe. Jeden koń się kładzie i wkrótce kolejny obwąchuje to samo miejsce. Konie w grupie zwykle mają wspólne miejsca do tarzania się i korzystają z nich po kolei. Odchodzą pokryte tym samym kurzem i z tym samym zapachem, co może pomagać oznaczyć je jako jedną grupę.

Kiedy tarzanie się sygnalizuje kłopoty

Tarzanie się to także jeden z klasycznych objawów kolki, czyli bólu brzucha. Podręczniki weterynaryjne wymieniają je obok grzebania nogą, oglądania się na bok, kładzenia się, pocenia się i podwijania górnej wargi. Koń, który cierpi, kładzie się i tarza, próbując uciec od bólu w brzuchu.

Różnica jest niemal zawsze oczywista, kiedy już wiesz, na co patrzeć.

Tarzanie z zadowoleniaNiepokojące tarzanie
Jak częstoRaz czy dwa, i koniecRaz za razem, wstaje i znów się kładzie
SposóbSpokojnie i z namysłemNiespokojnie, nagle, czasem gwałtownie
PotemWstaje, otrząsa się, wraca do jedzeniaNie otrząsa się. Stoi z wyraźnym dyskomfortem albo znów się kładzie
Między tarzaniemNormalne zachowanieGrzebanie nogą, oglądanie się na bok, kopanie się w brzuch, rozciąganie się
ApetytInteresuje się jedzeniemNie interesuje się jedzeniem
Inne objawyBrakPocenie się bez wysiłku, mało albo brak odchodów, szybkie tętno

Serce konia w spoczynku bije około 28–44 razy na minutę. Jeśli twój koń tarza się w dziwny sposób, a umiesz zmierzyć tętno, wynik wyraźnie powyżej tej wartości będzie dla weterynarza przydatną informacją.

Co zrobić, gdy podejrzewasz kolkę

  1. Zadzwoń do weterynarza. Zrób to od razu, a nie po godzinie obserwowania. Opisz, co robi koń, jak długo to trwa i czy oddawał odchody. Kolka bywa wszystkim – od łagodnego ataku gazów po stan wymagający pilnej operacji – a z zewnątrz nie da się tego rozpoznać.
  2. Zabierz paszę i zapytaj weterynarza, czy zostawić wodę.
  3. Nie podawaj żadnych leków, chyba że zaleci to weterynarz. Leki przeciwbólowe mogą ukryć objawy, które weterynarz musi zobaczyć.
  4. Zadbaj o bezpieczeństwo konia i swoje. Konia, który spokojnie stoi lub leży, można tak zostawić. Jeśli próbuje rzucać się na ziemię i miotać, przeprowadź go w miejsce, gdzie jest przestrzeń i miękkie podłoże, na przykład na ujeżdżalnię albo padok, gdzie mniej ryzykuje, że zrobi sobie krzywdę albo zaklinuje się przy ścianie. Spokojne prowadzenie w ręku może pomóc uspokoić konia, który wciąż próbuje się położyć, ale nie maszeruj z nim godzinami i nie stawaj na drodze koniowi, który gwałtownie cierpi.

Czy tarzanie się skręca jelita? Całe pokolenia koniarzy uczono, że konia z kolką trzeba za wszelką cenę utrzymać na nogach, bo tarzanie się powoduje skręt jelit. Dziś weterynarze widzą to na ogół odwrotnie: najpierw dochodzi do skrętu lub niedrożności, a tarzanie się jest reakcją konia. Prawdziwym powodem, by nie dopuszczać do gwałtownego tarzania się, jest ryzyko urazu. Co ciekawe, weterynarze czasem celowo przetaczają konia w znieczuleniu ogólnym, żeby przesunąć przemieszczony odcinek okrężnicy na właściwe miejsce.

To, że kolka może tak szybko stać się groźna, ma wiele wspólnego z tym, że konie nie potrafią wymiotować.

Inne sytuacje, na które warto zwrócić uwagę

  • Koń zaklinowany przy ścianie. Od czasu do czasu koń przetacza się w boksie na drugi bok i zostaje z nogami podkurczonymi pod ścianą, nie mogąc podstawić ich pod siebie. Zaklinowany koń może wpaść w panikę i zrobić sobie krzywdę, a to silne zwierzę w małej przestrzeni, więc wezwij doświadczoną pomoc i trzymaj się z dala od nóg. Odpowiednio duży boks i dobra, głęboka ściółka zmniejszają to ryzyko.
  • Koń, który tarza się pod siodłem. Zwykle w wodzie, piasku albo głębokim śniegu, a zapowiada to zazwyczaj grzebanie nogą i nagłe uginanie się nóg. Trzymaj jego głowę wysoko i jedź do przodu. Częściej chodzi o swędzenie albo pokusę niż o chorobę, ale koń może przy tym złamać terlicę siodła, a dla jeźdźca to żadna przyjemność.
  • Ciągłe ocieranie się i tarzanie. Koń, który tarza się i ociera znacznie częściej niż jego towarzysze, może mieć problem ze skórą, na przykład wszy, świerzbowce albo alergię na ukąszenia owadów. Zapytaj weterynarza.
  • Stary koń, który przestał się tarzać, albo kładzie się z wyraźnym trudem. Przez sztywność i ból stawów kładzenie się i wstawanie to dla niego ciężka praca, a taki koń mógł też przestać kłaść się do snu. Więcej na ten temat w tekście Czy konie śpią na stojąco?

W skrócie

Tarzanie się zakończone porządnym otrząśnięciem to zdrowy koń, który o siebie dba, i nie ma powodu do niepokoju – poza stanem twojego czystego czapraka. Tarzanie się raz za razem, bez otrząsania się, z grzebaniem nogą, poceniem się albo brakiem zainteresowania jedzeniem to powód, by zadzwonić do weterynarza. Jeśli nie masz pewności, z którym przypadkiem masz do czynienia, i tak zadzwoń.

Więcej o codziennej opiece znajdziesz w ogólnych poradach dotyczących opieki nad koniem.

Przetłumaczono z angielskiego. Przeczytaj oryginał