Obserwuj nasz nowy kanał na YouTube!

Podstawy wiedzy o koniachHipologia

Czy konie śpią na stojąco? (Tak, ale jest pewien haczyk)

· The Equinest

Gniadosrokaty koń leżący z chrapami opartymi o ziemię

Tak, konie śpią na stojąco. Potrafią zablokować stawy w nogach i drzemać godzinami, nie przewracając się. Haczyk polega na tym, że sen na stojąco to tylko sen płytki. Do snu REM koń musi się położyć, a koń, który nigdy tego nie robi, prędzej czy później zacznie się słaniać, a nogi będą się pod nim uginać w nadgarstkach.

Jak działa sztuczka ze staniem

Konie mają coś, co anatomowie nazywają aparatem ustalającym kończyn (ang. stay apparatus): układ więzadeł i ścięgien, który utrzymuje stawy kończyn w miejscu niemal bez wysiłku mięśni.

W kończynach przednich więzadła dodatkowe i ścięgna działają jak napięte taśmy, które nie pozwalają nadgarstkowi, stawowi pęcinowemu i kopytu się złożyć, kiedy mięśnie się rozluźnią. Kończyny tylne są sprytniejsze. Więzadło w stawie kolanowym zaczepia rzepkę o grzebień na końcu kości udowej, a ponieważ staw kolanowy i staw skokowy są połączone tak, że mogą zginać się tylko razem, zablokowanie jednego blokuje też drugi. Dlatego drzemiący koń stoi równo na trzech nogach, a czwarta, tylna, jest ugięta i spoczywa na czubku kopyta. Co jakiś czas koń przenosi ciężar i odciąża drugą.

Dla zwierzęcia, na które polują drapieżniki, to bardzo korzystny układ. Koń śpiący na stojąco jest sekundę lub dwie od galopu. Koń leżący płasko na ziemi musi najpierw postawić na nogi pół tony.

Haczyk: do snu REM trzeba się położyć

Sen konia dzieli się na te same dwa główne rodzaje co nasz. Sen wolnofalowy to sen lżejszy i spokojniejszy – koń może w nim trwać na stojąco, z nisko opuszczoną głową, luźno opadniętymi uszami i obwisłą dolną wargą. Sen REM to sen głęboki, w którym mięśnie ciała wiotczeją, a żaden mechanizm blokowania nóg nie utrzyma konia, którego mięśnie się wyłączyły.

Dlatego REM zdarza się tylko na leżąco: albo gdy koń leży płasko na boku, albo gdy leży na mostku z nogami podwiniętymi pod siebie i chrapami opartymi o ziemię, jak koń na zdjęciu powyżej.

W badaniach zebranych w przeglądzie naukowym z 2022 roku konie spały średnio niecałe cztery godziny na dobę, a tylko około 40 minut z tego przypadało na sen REM.

Te dane pochodzą z przeglądu badań nad snem koni autorstwa Lindy Greening i Sebastiana McBride’a, którzy zastrzegają, że większość badań prowadzono na małych grupach i głównie nocą. Wzorzec jest jednak spójny. Konie śpią w wielu krótkich odcinkach, a nie w jednym długim, przeważnie w godzinach ciemności, a pełny cykl snu trwa u nich około 40 minut, wobec mniej więcej dwóch godzin u człowieka. Faza REM pojawia się w sekwencjach trwających po kilka minut.

Czterdzieści minut dziennie to niewiele. A jednak nie da się bez nich obejść.

Ciemne źrebię śpiące na boku na głębokiej ściółce ze słomy

Ktoś musi trzymać wartę

Jeśli obserwujesz odpoczywającą na pastwisku grupę koni, rzadko zobaczysz, żeby wszystkie leżały naraz. Niektóre leżą płasko, inne stoją nad nimi, a potem się zmieniają. Badacze opisują to jako coś w rodzaju dyżurów, dzięki którym grupa zachowuje czujność – i właśnie dlatego koń śpi lepiej w towarzystwie, któremu ufa. W jednym z badań uwzględnionych w przeglądzie konie przeniesione z grupy na pastwisku do pojedynczych boksów spały wyraźnie krócej.

Źrebięta robią to inaczej. Spędzają na leżąco znacznie większą część dnia niż dorosłe konie, zwykle pod okiem klaczy, która stoi nad nimi na straży.

Co powstrzymuje konia przed położeniem się

Koń musi czuć się na tyle bezpiecznie i komfortowo, żeby się położyć, i mieć pewność, że zdoła wstać. Najczęstsze powody, dla których przestaje się kłaść:

  • Ból. Choroba zwyrodnieniowa stawów i obolałe kopyta sprawiają, że położenie się, a jeszcze bardziej wstawanie, staje się walką. Klasycznym przykładem są stare konie.
  • Za cienka ściółka. Badania wykazały, że ściółka cieńsza niż około 10 cm (4 cale) wyraźnie skracała czas leżenia, a konie częściej kładły się na słomie niż na wiórach drzewnych.
  • Za mało miejsca. Większe boksy wiązały się z dłuższymi okresami leżenia. Koń, który boi się, że zaklinuje się przy ścianie, pozostanie na nogach.
  • Poczucie zagrożenia. Nowa stajnia, utrata towarzysza, agresywny sąsiad, izolacja albo głośna stajnia, w której przez całą noc pali się światło.

Jeśli urządzasz stajnię, nasze strony o stajni i ogólnej opiece nad koniem omawiają podstawy. Głęboka ściółka to nie tylko dobry wygląd – naprawdę robi różnicę.

Jak wygląda niedobór snu

Koń może przez kilka dni radzić sobie wyłącznie ze snem na stojąco. Potem dług snu REM zaczyna dawać o sobie znać, a objawy są dość charakterystyczne:

  • Koń przysypia, jego głowa opada coraz niżej, a nogi zaczynają się uginać w nadgarstkach.
  • Gwałtownie się ocknie i złapie równowagę albo nie zdąży i upadnie na kolana lub na nos.
  • Na przedniej stronie stawów pęcinowych i nadgarstków albo na głowie pojawiają się niewyjaśnione otarcia i strupy.
  • W ciągu dnia jest senny i otępiały, czasem przysypia w trakcie czyszczenia albo kiedy jest uwiązany.
  • Rano ściółka jest nienaruszona, a na bokach konia nigdy nie ma wiórów ani błota.

Dzieje się tak, ponieważ koń zapada w sen REM na stojąco, mięśnie puszczają i zaczyna się przewracać. Przez lata takie konie nazywano narkoleptycznymi. Badacze z Uniwersytetu Ludwika i Maksymiliana w Monachium, którzy przez całą noc rejestrowali sen dotkniętych tym problemem koni, doszli do innego wniosku: u większości dorosłych koni te upadki to skutek niedoboru snu REM spowodowanego tym, że koń się nie kładzie. W ich badaniu obejmującym około trzech tuzinów takich koni poszczególne zwierzęta upadały od 4 do 199 razy w ciągu jednej 24-godzinnej rejestracji, a w około 86 procentach przypadków w trakcie upadku lub tuż przed nim trwała faza REM. Prawdziwa narkolepsja u koni występuje, ale jest rzadka.

Co z tym zrobić

Zadzwoń do weterynarza. Koń, który się słania lub upada, wymaga najpierw porządnego badania, bo trzeba wykluczyć problemy z sercem i neurologiczne, a ból to jedna z najczęstszych przyczyn i często da się go leczyć.

Potem przychodzi czas na pracę detektywistyczną. Tania kamera zostawiona na noc w boksie pokaże, czy koń w ogóle się kładzie. Następnie przejrzyj listę powyżej: więcej ściółki, większy boks albo więcej czasu na padoku, spokojny towarzysz w zasięgu wzroku, przeniesienie z dala od konia, który dokucza mu przez przegrodę. Wiele koni znów zaczyna się kłaść, gdy uda się znaleźć powód, dla którego przestały.

Szybkie odpowiedzi

Ile śpią konie? Średnio około trzech, czterech godzin na dobę, w krótkich odcinkach, choć wyniki bardzo się różnią w zależności od konia i od badania.

Czy to źle, jeśli mój koń dużo leży? Koń leżący płasko na słońcu, oddychający swobodnie, który wstaje, kiedy podchodzisz, po prostu odpoczywa z przyjemnością. Inaczej jest z koniem, który leży znacznie dłużej niż zwykle, ciągle się kładzie i wstaje albo wygląda, jakby coś mu dolegało: przeczytaj nasz poradnik o tarzaniu się i kolce i zadzwoń do weterynarza.

Czy zebry i osły robią to samo? Są zbudowane według tego samego planu, a zdjęcie zebry albo osła śpiącego płasko na ziemi nietrudno znaleźć. Więcej o krewniakach konia przeczytasz w artykule o zebrach, koniach i osłach.

Przetłumaczono z angielskiego. Przeczytaj oryginał