Podstawy wiedzy o koniachHipologia
Czy konie wymiotują? Dlaczego twój koń fizycznie nie może zwymiotować

Nie. W praktyce koń nie może zwymiotować. Co raz trafi do żołądka, tam zostaje, a cała „hydraulika” jest zbudowana tak, by tego dopilnować. Brzmi to jak zabawna ciekawostka na imprezę, dopóki nie uświadomisz sobie, co to oznacza: kiedy w żołądku konia dzieje się coś złego, nie ma wyjścia awaryjnego.
Dlaczego to niemożliwe
Wymioty to skoordynowany odruch. Mózg wydaje polecenie, zawór na wejściu do żołądka się otwiera, a mięśnie brzucha ściskają żołądek na tyle mocno, że cała zawartość wraca tą samą drogą, którą przyszła. Koń odpada na każdym z tych etapów.
- Zawór jest zbyt silny. Pierścień mięśni w miejscu, gdzie przełyk łączy się z żołądkiem (dolny zwieracz przełyku), jest u koni znacznie silniejszy niż u większości zwierząt. Działa jak zawór jednokierunkowy: pokarm i gazy wchodzą, a nic nie wraca.
- Kąt jest nieodpowiedni. Przełyk uchodzi do żołądka pod niskim, ostrym kątem. Gdy żołądek się rozdyma, na przykład od gazów, naciska na zawór i zamyka go jeszcze szczelniej. Im pełniejszy żołądek, tym mocniejsze uszczelnienie.
- Żołądka nie da się ścisnąć. Żołądek konia leży głęboko w klatce piersiowej, gdzie mięśnie brzucha nie mogą go objąć.
- Odruch prawie nie istnieje. Szlaki nerwowe, które u innych zwierząt wyzwalają wymioty, są u koni słabo rozwinięte, o ile w ogóle istnieją.
To wyjaśnienie pochodzi od Joego Bertone’a, lekarza weterynarii specjalizującego się w chorobach wewnętrznych, który pisał o tym w EQUUS. Konie zresztą nie są w tym odosobnione. Szczury, myszy i króliki też nie potrafią wymiotować.
Żołądek konia mieści tylko około 8–10 litrów, czyli mniej więcej od dwóch do dwóch i pół galona amerykańskiego. To niewiele jak na zwierzę ważące pół tony.
Nikt nie wie na pewno, dlaczego konie są tak zbudowane. Zwykle podaje się, że zwierzę stworzone do skubania małych ilości trawy przez cały dzień, a przy tym wybredne w jedzeniu, rzadko musiało cokolwiek zwracać, oraz że szczelnie zamknięty żołądek przydaje się, gdy twoim sposobem na przetrwanie jest cwał na złamanie karku, przy którym jelita obijają się o żołądek. Oba wyjaśnienia to jedynie domysły specjalistów.
„Ale przecież koniom czasem leci pasza nosem!”
Owszem, tylko że to nie są wymioty. Niemal na pewno chodzi o zadławienie (niedrożność przełyku).
Zadławienie u konia to coś innego niż u człowieka. Tchawica jest drożna i koń może oddychać. Zablokowany jest przełyk, zwykle przez zbitą porcję paszy, którą koń połknął zbyt szybko albo źle przeżuł. Ponieważ zator znajduje się powyżej tego jednokierunkowego zaworu, pasza i ślina cofają się i wypływają nozdrzami.
Merck Veterinary Manual wymienia następujące objawy:
- pasza i ślina wypływające z nozdrzy
- kaszel i obfite ślinienie się
- wyciąganie lub wyginanie szyi oraz niepokój
- powtarzane próby przełykania, jedzenia lub picia
Co robić: zabierz całą paszę i wodę, zapewnij koniowi spokój i wezwij weterynarza. Wiele zadławień ustępuje samoistnie, ale im dłużej trwa zadławienie, tym większe szkody może wyrządzić w przełyku, a pasza, która dostanie się do tchawicy, może wywołać zachłystowe zapalenie płuc. Nie próbuj samodzielnie przepłukiwać przełyku wężem ani strzykawką i nie podawaj niczego, żeby to „przepchnąć”.
Częste przyczyny to suche granulaty lub nienamoczone wysłodki buraczane zjedzone w pośpiechu, siano pochłaniane łapczywie przez żarłocznego konia oraz chore zęby, przy których porządne przeżuwanie jest niemożliwe. Dlatego namaczaj pasze, które tego wymagają, spowalniaj łakomczuchy i regularnie kontroluj zęby.
Dlaczego przez to kolka jest tak groźna
Kolka oznacza po prostu ból brzucha, a większość przypadków jest łagodna i mija po leczeniu. To niezdolność do wymiotowania sprawia, że te poważne budzą taki strach.
Jeśli jelito jest zablokowane dalej, płyny i gazy cofają się do tego małego żołądka. U psa czy człowieka ciśnienie znalazłoby ujście w ten nieprzyjemny sposób. U konia zawór trzyma, ciśnienie wciąż rośnie, a w najgorszych przypadkach żołądek pęka. Pęknięcie żołądka jest śmiertelne.
Dlatego jedną z pierwszych rzeczy, które weterynarz robi przy koniu z kolką, jest wprowadzenie sondy przez nozdrze aż do żołądka. To wyjście, którego koń nie ma. Jeśli sondą zaczyna wypływać płyn, weterynarz wiele się dowiaduje o tym, co się dzieje, a odprowadzenie tego płynu może uratować koniowi życie.
Objawy kolki to między innymi:
- grzebanie nogą w ziemi
- oglądanie się na bok lub kopanie się w brzuch
- wielokrotne kładzenie się i wstawanie albo tarzanie się
- podwijanie górnej wargi
- pocenie się bez wysiłku
- rozstawianie nóg jak do oddawania moczu
- brak apetytu, osowiałość, mniej oddawanego kału
Konie rzadko pokazują wszystkie te objawy. Jeśli twój koń ma którykolwiek z nich, wezwij weterynarza i do jego przyjazdu zabierz paszę. Nie podawaj żadnych leków bez polecenia weterynarza, bo środki przeciwbólowe mogą ukryć objawy, które musi zobaczyć. Tarzaniu się poświęciliśmy osobny artykuł: dlaczego konie się tarzają i kiedy to sygnał kłopotów.
Przy truciznach też nie ma drugiej szansy
Psa, który zjadł coś okropnego, często można zmusić do zwrócenia tego. Konia nie, więc wszystko, co połknie, musi przejść całą drogę przez przewód pokarmowy.
Dlatego zapobieganie to większa część pracy:
- Poznaj swoje pastwisko. Nasz przewodnik po roślinach trujących wymienia rośliny niebezpieczne dla koni, ze zdjęciami.
- Zamykaj paszarnię. Koń, który dobierze się do skrzyni ze zbożem, może zjeść tyle, że rozdmie mu się żołądek, co wywoła kolkę i ochwat. Jeśli tak się stanie, natychmiast wezwij weterynarza, nawet jeśli koń wygląda na bardzo z siebie zadowolonego. Czekanie na objawy marnuje czas, w którym leczenie działa najlepiej.
- Uważaj na skoszoną trawę i odpady z ogrodu. Pokos z trawnika i ścinki żywopłotu przerzucone przez płot to klasyczne źródło kłopotów.
Karmienie konia, który nie może wymiotować
Cały układ jest przystosowany do małych porcji podawanych często. Wynika z tego kilka nawyków:
- Opieraj dietę na paszy objętościowej i pozwól koniowi jeść ją powoli przez wiele godzin. Rodzaje opisuje nasza strona o sianie.
- Dziel zboże i pasze treściwe na kilka małych posiłków zamiast jednego dużego.
- Każdą zmianę paszy wprowadzaj stopniowo, przez tydzień lub dwa.
- Zapewnij stały dostęp do czystej wody.
- Oblicz, ile twój koń naprawdę potrzebuje, za pomocą kalkulatora dawki paszy, a ile waży – za pomocą kalkulatora wagi konia.
Więcej o podstawach przeczytasz w tekstach o rodzajach paszy dla koni i ogólnej opiece nad koniem. A jeśli chcesz zobaczyć, co jeszcze koń robi z górną wargą poza sygnalizowaniem bólu brzucha, przeczytaj o reakcji flehmen.
Przetłumaczono z angielskiego. Przeczytaj oryginał