Konie w sztuce
Ognisty koń

Dość dziwna opowieść o koniu tak potężnym, że nosi na głowie płonące słońce.
Ta opowieść pochodzi z książki zatytułowanej Czechoslovak Fairy Tales, w opracowaniu Parkera Fillmore’a.
BYŁA kiedyś kraina ponura i ciemna jak grób, bo nigdy nie świeciło nad nią niebiańskie słońce. Król tego kraju miał cudownego konia, któremu na samym czole rosło płonące słońce. Aby jego poddani mieli światło, bez którego nie ma życia, król kazał prowadzić tego konia tam i z powrotem, od jednego krańca swego ciemnego królestwa do drugiego. Dokądkolwiek koń szedł, jego płonąca głowa jaśniała i zdawało się, że nastał piękny dzień.
Nagle ten cudowny koń zniknął. Na kraj spadła ciężka ciemność, której nic nie mogło rozproszyć. Wśród ludzi szerzył się strach i wkrótce zapanowała straszna bieda, bo nie mogli uprawiać pól ani robić niczego innego, co dałoby im utrzymanie. Zamęt narastał, aż król zrozumiał, że cały kraj może zginąć. Aby więc, jeśli to możliwe, ocalić swój lud, zebrał wojsko i wyruszył na poszukiwanie zaginionego konia.
Przez gęstą ciemność posuwali się po omacku, powoli i z trudem, aż do dalekich granic królestwa. W końcu dotarli do prastarych lasów na granicy z sąsiednim państwem i ujrzeli, jak przez drzewa przebłyskują słabe promienie słońca, którym pobłogosławione było tamto królestwo.
Tu natrafili na małą, samotną chatkę, do której król wszedł, by dowiedzieć się, gdzie jest, i zapytać o dalszą drogę.
Przy stole siedział człowiek i pilnie czytał wielką, otwartą księgę. Gdy król mu się ukłonił, podniósł oczy, odwzajemnił pozdrowienie i wstał. Z całego jego wyglądu było widać, że nie jest to zwykły człowiek, lecz jasnowidz.
– Właśnie czytałem o tobie – rzekł do króla – że wyruszyłeś na poszukiwanie ognistego konia. Nie trudź się dłużej, bo nigdy go nie znajdziesz. Ale powierz to przedsięwzięcie mnie, a ja ci go zdobędę.
– Jeśli to zrobisz, dobry człowieku – odrzekł król – zapłacę ci po królewsku.
– Nie szukam nagrody. Wracaj natychmiast z wojskiem do domu, bo twój lud cię potrzebuje. Zostaw mi tu tylko jednego ze swoich sług.
Król zrobił dokładnie tak, jak radził mu jasnowidz, i natychmiast wrócił do domu.
Następnego dnia jasnowidz i jego sługa wyruszyli w drogę. Wędrowali daleko i długo, aż przeszli przez sześć różnych krajów. Potem dotarli do siódmego kraju, którym władało trzech braci, a ci pojęli za żony trzy siostry, córki czarownicy.
Dotarli przed królewski pałac, gdzie jasnowidz powiedział do sługi: „Zostań tutaj, a ja wejdę i sprawdzę, czy królowie są w domu. To oni ukradli ognistego konia, a najmłodszy z braci na nim jeździ”.
Wtedy jasnowidz zamienił się w zielonego ptaka, podleciał do okna najstarszej królowej i trzepotał się, i stukał dziobem, aż otworzyła okno i wpuściła go do komnaty. Gdy go wpuściła, usiadł na jej białej dłoni, a królowa cieszyła się jak dziecko.
– Ty śliczności! – mówiła, bawiąc się z nim. – Gdyby mój mąż był w domu, jakże by się ucieszył! Ale objeżdża jedną trzecią swego królestwa i nie wróci przed wieczorem.
Nagle do komnaty weszła stara czarownica, a gdy tylko zobaczyła ptaka, wrzasnęła do córki: „Ukręć łeb temu przeklętemu ptaszysku, bo inaczej splami cię krwią!”.
– Czemu miałby splamić mnie krwią, ten miły, niewinny ptaszek?
– Miłe, niewinne licho! – wrzasnęła czarownica. – Dawaj go tu, ukręcę mu łeb!
Próbowała złapać ptaka, ale ptak zamienił się w człowieka i był już za drzwiami, zanim się zorientowały, co się z nim stało.
Potem znów zamienił się w zielonego ptaka i podleciał do okna drugiej siostry. Stukał w nie dziobem, aż je otworzyła i go wpuściła. Wtedy trzepotał się wokół niej, siadając to na jednej jej białej dłoni, to na drugiej.
– Jaki z ciebie miły ptaszek! – zawołała królowa. – Jakże ucieszyłbyś mojego męża, gdyby był w domu. Ale objeżdża dwie trzecie swego królestwa i nie wróci przed jutrzejszym wieczorem.
W tej samej chwili do komnaty wbiegła czarownica, a gdy tylko zobaczyła ptaka, wrzasnęła: „Ukręć łeb temu nędznemu ptaszysku, bo inaczej splami cię krwią!”.
– Czemu miałby splamić mnie krwią? – odrzekła córka. – Taki miły, niewinny ptaszek!
– Miłe, niewinne licho! – wrzasnęła czarownica. – Dawaj go tu, ukręcę mu łeb!
Sięgnęła, by złapać ptaka, ale szybciej, niż można klasnąć w dłonie, ptak zamienił się w człowieka, który wybiegł przez drzwi i zniknął, zanim się zorientowały, gdzie jest.
Chwilę później znów zamienił się w zielonego ptaka i podleciał do okna najmłodszej królowej. Trzepotał się i stukał dziobem, aż otworzyła okno i go wpuściła. Wtedy od razu usiadł na jej białej dłoni, a tak ją to ucieszyło, że śmiała się jak dziecko i bawiła się z nim.
– Och, jaki z ciebie miły ptaszek! – zawołała. – Jakże zachwyciłbyś mojego męża, gdyby był w domu. Ale objeżdża wszystkie trzy części swego królestwa i nie wróci przed pojutrzejszym wieczorem.
W tej samej chwili do komnaty wpadła stara czarownica. „Ukręć łeb temu przeklętemu ptaszysku – wrzasnęła – bo inaczej splami cię krwią!”.
– Moja droga matko – odrzekła królowa – czemu miałby splamić mnie krwią, takie piękne, niewinne stworzenie?
– Piękne, niewinne licho! – wrzasnęła czarownica. – Dawaj go tu, ukręcę mu łeb!
Ale w tej samej chwili ptak zamienił się w człowieka, zniknął za drzwiami i już nigdy go nie zobaczyły.
Jasnowidz wiedział już, gdzie są królowie i kiedy wrócą do domu. Ułożył więc odpowiedni plan. Kazał słudze iść za sobą i szybkim krokiem wyszli z miasta. Szli, aż doszli do mostu, przez który trzej królowie musieli przejechać w drodze powrotnej.
Jasnowidz i jego sługa ukryli się pod mostem i czekali tam w zasadzce do wieczora. Gdy słońce zaszło za góry, usłyszeli stukot kopyt zbliżający się do mostu. To najstarszy król wracał do domu. Przy moście jego koń potknął się o kłodę, którą jasnowidz tam przetoczył.
– Jaki łajdak rzucił tu kłodę? – zawołał gniewnie król.
Jasnowidz natychmiast wyskoczył spod mostu i zapytał króla, jak śmiał nazwać go łajdakiem. Domagając się satysfakcji, dobył miecza i natarł na króla. Król także dobył miecza i bronił się, ale po krótkiej walce spadł z konia martwy. Jasnowidz przywiązał martwego króla do jego konia, a potem smagnięciem bicza pognał konia do domu.
Jasnowidz znów się ukrył i razem ze sługą czekał w zasadzce aż do następnego wieczora.
Tego wieczora, tuż przed zachodem słońca, do mostu podjechał drugi król. Gdy zobaczył ziemię zbryzganą krwią, zawołał: „Na pewno popełniono tu morderstwo! Kto śmiał dopuścić się takiej zbrodni w moim królestwie!”.
Na te słowa jasnowidz wyskoczył spod mostu, dobył miecza i krzyknął: „Jak śmiesz mnie obrażać? Broń się, jak umiesz!”.
Król dobył miecza, ale po krótkiej walce i on oddał życie od miecza jasnowidza.
Jasnowidz przywiązał martwego króla do jego konia i smagnięciem bicza pognał konia do domu.
Potem jasnowidz znów ukrył się pod mostem i razem ze sługą czekał tam w zasadzce aż do trzeciego wieczora.
Trzeciego wieczora, akurat o zachodzie słońca, najmłodszy król przygalopował do domu na ognistym rumaku. Bardzo się spieszył, bo coś go zatrzymało w drodze. Ale gdy zobaczył przy moście czerwoną krew, stanął jak wryty i rozejrzał się.
– Jaki zuchwały złoczyńca – zawołał – śmiał zabić człowieka w moim królestwie!
Ledwie to powiedział, a już jasnowidz stał przed nim z dobytym mieczem, żądając satysfakcji za obrazę, jaką były jego słowa.
– Nie wiem, czym cię obraziłem – rzekł król – chyba że to ty jesteś mordercą.
Gdy jasnowidz nie chciał pertraktować, król także dobył miecza i zaczął się bronić.
Pokonanie dwóch pierwszych królów było dla jasnowidza dziecinną igraszką, ale tym razem igraszki nie było. Walczyli obaj, aż połamały się im miecze, a zwycięstwo wciąż było niepewne.
– Mieczami niczego nie zdziałamy – rzekł jasnowidz. – To jasne. Wiesz co? Zamieńmy się w koła i stoczmy się ze wzgórza, a ten, którego koło się połamie, niech ustąpi.
– Dobrze! – rzekł król. – Ja będę kołem od wozu, a ty bądź lżejszym kołem.
– Nie, nie – odrzekł szybko jasnowidz. – Ty bądź lekkim kołem, a ja będę kołem od wozu.
Król się na to zgodził. Weszli więc na wzgórze, zamienili się w koła i zaczęli się staczać. Koło od wozu ze świstem wpadło na lżejsze koło i połamało mu szprychy.
– No proszę! – zawołał jasnowidz, podnosząc się z koła od wozu. – Zwyciężyłem!
– Nie tak, bracie, nie tak! – rzekł król, stając przed jasnowidzem. – Połamałeś mi tylko palce! A teraz wiesz co? Zamieńmy się w dwa płomienie i niech zwycięży ten płomień, który spali drugi. Ja będę czerwonym płomieniem, a ty bądź białym.
– O, nie – przerwał mu jasnowidz. – Ty bądź białym płomieniem, a ja będę czerwonym.
Król się na to zgodził. Wrócili więc na drogę prowadzącą do mostu, zamienili się w płomienie i zaczęli się nawzajem bezlitośnie palić. Ale żaden nie zdołał spalić drugiego.
Nagle drogą nadszedł żebrak, starzec z długą siwą brodą i łysą głową, z torbą u boku i ciężkim kosturem w ręce.
– Ojczulku – rzekł biały płomień – przynieś wody i wylej ją na czerwony płomień, a dam ci grosik.
Ale czerwony płomień szybko zawołał: „Nie tak, ojczulku! Przynieś wody i wylej ją na biały płomień, a dam ci szylinga!”.
Rzecz jasna, szyling bardziej przemawiał do żebraka niż grosik. Przyniósł więc wody, wylał ją na biały płomień i tak przyszedł koniec króla.
Czerwony płomień zamienił się w człowieka, który chwycił ognistego konia za uzdę, dosiadł go, a wynagrodziwszy żebraka, zawołał sługę i odjechał.
Tymczasem w królewskim pałacu panowała głęboka żałoba po zamordowanych królach. Sale obito czernią, a ludzie przybywali z daleka, by popatrzeć na okaleczone ciała dwóch starszych braci, które przyniosły do domu konie.
Stara czarownica szalała z wściekłości. Gdy tylko obmyśliła plan, jak pomścić śmierć zięciów, wzięła pod pachę swoje trzy córki, dosiadła żelaznych grabi i poszybowała w powietrze.
Jasnowidz i jego sługa przebyli już sporą część drogi i spieszyli przez dzikie góry i pustynne równiny, gdy sługę ogarnął straszny głód. Nigdzie nie było widać niczego, co mógłby zjeść, nawet dzikiej jagody. Wtem natrafili na jabłoń, która uginała się pod ciężarem dojrzałych owoców. Jabłka były czerwone, miłe dla oka i pachniały niezwykle zachęcająco.
Sługa bardzo się ucieszył. „Chwała Bogu! – zawołał. – Teraz najem się do syta tych jabłek!”.
Już biegł do drzewa, gdy jasnowidz go zawołał.
– Czekaj! Nie dotykaj ich! Sam ci je zerwę!
Lecz zamiast zerwać jabłko, jasnowidz dobył miecza i potężnie uderzył w jabłoń. Trysnęła czerwona krew.
– Widzisz, mój drogi! Zginąłbyś, gdybyś zjadł choć jedno jabłko. Ta jabłoń to najstarsza królowa, którą jej matka, czarownica, postawiła tu, by nas zgubić.
Wkrótce doszli do źródła. Jego woda tryskała czysta jak kryształ i bardzo kusiła zmęczonego wędrowca.
– Ach – rzekł sługa – skoro nie możemy dostać nic lepszego, przynajmniej napijmy się tej dobrej wody.
– Czekaj! – zawołał jasnowidz. – Zaczerpnę ci jej.
Lecz zamiast zaczerpnąć wody, wbił nagi miecz w sam środek źródła. Natychmiast pokryło się ono krwią, a ze źródła zaczęła tryskać krew gęstymi strugami.
– To druga królowa, którą jej matka, czarownica, umieściła tu na naszą zgubę.
Wkrótce doszli do krzewu róży pokrytego pięknymi czerwonymi różami, których zapach wypełniał całe powietrze.
– Jakie piękne róże! – rzekł sługa. – Nigdy w życiu takich nie widziałem. Pójdę zerwać kilka. Skoro nie mogę ani jeść, ani pić, pocieszę się różami.
– Nie waż się ich zrywać! – zawołał jasnowidz. – Sam ci je zerwę.
To mówiąc, ciął krzew mieczem, a z niego trysnęła czerwona krew, jakby przeciął ludzką żyłę.
– To najmłodsza królowa – rzekł jasnowidz – którą jej matka, czarownica, umieściła tu w nadziei, że zemści się na nas za śmierć swoich zięciów.
Potem jechali dalej bez kolejnych przygód.
Gdy przekroczyli granice ciemnego królestwa, słońce na czole konia rozesłało na wszystkie strony swoje błogosławione promienie. Wszystko ożyło. Ziemia się radowała i okryła się kwiatami.
Król czuł, że nigdy nie zdoła dość podziękować jasnowidzowi, i ofiarował mu połowę królestwa.
Ale jasnowidz odpowiedział: „Ty jesteś królem. Panuj dalej nad całym swoim królestwem, a mnie pozwól w spokoju wrócić do mojej chatki”.
Pożegnał się z królem i odszedł.
Przetłumaczono z angielskiego. Przeczytaj oryginał