Konie w sztuce
A Horse’s Tale – Rozdział 6. Soldier Boy i meksykańska szkapa

Od twórcy Hucka Finna: opowieść Marka Twaina o koniu Buffalo Billa powstała po to, by zwrócić uwagę na bezsens corridy.
Część I
Rozdział VI. Soldier Boy i meksykańska szkapa
„Kiedy przybyłeś?”
„Przyjechałem o zachodzie słońca”.
„Skąd?”
„Z Salt Lake”.
„Jesteś w służbie?”
„Nie. W handlu”.
„W pirackim handlu, jak sądzę”.
„A co ty możesz o tym wiedzieć?”
„Widziałem, jak przyjechałeś. Poznałem twojego pana. To podły typ. Złodziej z cudzych pułapek, koniokrad, biały mąż squaw, renegat – Hank Butters – znam go bardzo dobrze. Ukradł cię, prawda?”
„No, na to wychodzi”.
„Tak myślałem. A gdzie jego kompan?”
„Został w obozie White Cloud”.
„To drugi z tej samej sorty, ten Blake Haskins”. (Na stronie). Znowu czyhają na Buffalo Billa, jak sądzę. (Głośno). „Jak się nazywasz?”
„Które imię?”
„To masz więcej niż jedno?”
„Dostaję nowe za każdym razem, kiedy mnie ukradną. Kiedyś miałem uczciwe imię, ale to było dawno; zapomniałem je. Od tamtej pory miałem trzynaście aliasów”.
„Aliasów? Co to jest alias?”
„Fałszywe imię”.
„Alias. Piękne, okazałe słowo, w sam raz dla mnie; brzmi bardzo uczenie i mózgowo-rdzeniowo rozżarzająco. Jesteś wykształcony?”
„Cóż, nie, nie mogę tego o sobie powiedzieć. Umiem zdjąć żerdzie z ogrodzenia, umiem odróżnić owies od szewskich kołeczków, umiem kląć na odparzenie od siodła nie gorzej niż ktoś po college’u, i wiem jeszcze kilka rzeczy – niewiele; nie miałem okazji, zawsze musiałem pracować; poza tym jestem niskiego urodzenia i bez rodziny. Mówisz moją gwarą jak tutejszy, ale nie jesteś meksykańską szkapą, jesteś dżentelmenem, to widać; i wykształconym, rzecz jasna”.
„Tak, pochodzę ze starego rodu i nie jestem analfabetą. Jestem skamieniałością”.
„Czym?”
„Skamieniałością. Pierwsze konie były skamieniałościami. Sięgają dwóch milionów lat wstecz”.
„Wiel-kie piachy i bylice! naprawdę?”
„Tak, to prawda. Kości moich przodków otacza się czcią i uwielbieniem, nawet ludzie to robią. Kiedy je znajdą, nie zostawiają ich na pastwę pogody, tylko wiozą trzy tysiące mil, umieszczają jak relikwie w swoich świątyniach wiedzy i oddają im cześć”.
„To cudowne! Wiedziałem, że musisz być kimś znakomitym, po twojej pięknej postawie i dworskich manierach, i po tym, że nie musisz znosić upokorzenia pęt, jak ja i cała reszta. Powiesz mi, jak się nazywasz?”
„Pewnie o mnie słyszałeś – Soldier Boy”.
„Co! – ten sławny, ten znamienity?”
„We własnej osobie”.
„Aż mi dech zapiera! Ani mi się śniło, że kiedykolwiek stanę twarzą w twarz z właścicielem tego wielkiego imienia. Koń Buffalo Billa! Znany od granicy kanadyjskiej po pustynie Arizony i od wschodnich rubieży Wielkich Równin po podnóża Sierry! Zaprawdę, to pamiętny dzień. Wciąż służysz słynnemu szefowi zwiadowców?”
„Wciąż jestem jego własnością, ale wypożyczył mnie na pewien czas najszlachetniejszej, najłaskawszej, najznakomitszej, jej ekscelencji Catherine, kapral generał Siódmego Pułku Kawalerii i porucznik flagowy Dziewiątego Pułku Dragonów, U.S.A. – pokój z nią!”
„Amen. Powiedziałeś »jej ekscelencji«?”
„Tak jest. Hiszpańskiej damie, słodkiemu kwiatu książęcego rodu. I prawdziwemu cudowi: wszystko wie, wszystko potrafi; mówi wszystkimi językami, włada wszystkimi naukami, umysł bez horyzontów, złote serce, chluba swego rodu! Pokój z nią!”
„Amen. To zdumiewające!”
„Zaiste. Wiele rzeczy wiedziałem, innych ona mnie nauczyła. Jestem wykształcony. Opowiem ci o niej”.
„Słucham – jestem oczarowany”.
„Opowiem prostą historię, spokojnie, bez emocji, bez krasomówstwa. Kiedy była tu cztery czy pięć tygodni, miała już wielką wiedzę o sprawach wojskowych, więc zrobili ją oficerem – podwójnym oficerem. Codziennie jeździła na musztrę jak każdy żołnierz; umiała też sama wziąć trąbkę i dowodzić ewolucjami. Potem pewnego dnia odbyła się wielka gonitwa o nagrody – mogły w niej startować tylko dzieci. Stanęło do niej siedemnaścioro dzieci, a ona była najmłodsza. Trzy dziewczynki, czternastu chłopców – wszyscy dobrzy jeźdźcy. Był to steeplechase z czterema przeszkodami, wszystkimi dość wysokimi. Pierwszą nagrodą była prześliczna, niewielka srebrna trąbka, piekielnie ładna, z czerwonym jedwabnym sznurem i chwostami. Buffalo Bill bardzo się przejmował; bo to on nauczył ją jeździć i z całego serca pragnął, żeby wygrała tę gonitwę, dla chwały. Chciał więc, żeby jechała na mnie, ale ona nie chciała; robiła mu wyrzuty i mówiła, że to nieuczciwe i niesłuszne, i że to wykorzystywanie przewagi; bo jaki koń na tej placówce czy jakiejkolwiek innej miałby ze mną szansę? i była dla niego bardzo surowa, i powiedziała: »Powinieneś się wstydzić – proponujesz mi postępowanie niegodne oficera i dżentelmena«. A on po prostu podrzucił ją jakieś trzydzieści stóp w górę, złapał, kiedy spadała, i powiedział, że się wstydzi; i przyłożył chustkę do oczu, i udawał, że płacze, co niemal złamało jej serce, a ona go głaskała i błagała, żeby jej wybaczył, i mówiła, że zrobi dla niego wszystko na świecie, o co tylko poprosi, byle nie to; ale on powiedział, że powinien pójść się powiesić, i musi to zrobić, jeśli tylko zdobędzie sznur; że tak będzie słusznie, bo nigdy, przenigdy sobie nie wybaczy; a wtedy ona zaczęła płakać i oboje szlochali, tak że jego było słychać na milę, a ona wisiała mu na szyi i błagała, aż w końcu trochę się pocieszył i uroczyście przyrzekł, że nie powiesi się aż do gonitwy; a jeśli ona wygra, to wcale tego nie zrobi, z czego była bardzo szczęśliwa, i powiedziała, że wygra albo zginie w siodle; i tak znów wszystko było dobrze i oboje byli zadowoleni. On nie może się powstrzymać od żartów z niej, tak ją kocha, a ona jest taka niewinna i niczego się nie domyśla; a kiedy się w końcu połapie, daje mu kuksańca i wpada we wściekłość, ale zaraz mu wybacza, bo to przecież on; a może już następnego dnia daje się nabrać na kolejny żart; widzisz, ona się tego nie nauczy, bo nie ma w sobie ani krzty podstępu, a tacy nigdy nie spodziewają się go u innych.
„To była wspaniała gonitwa. Była cała placówka, a co się działo, jakie wrzaski i okrzyki, kiedy siedemnaścioro dzieciaków pędziło po murawie i szybowało nad przeszkodami – och, jaki piękny widok! W połowie trasy szli prawie łeb w łeb i każdy mógł wygrać, i nikt. I wtedy, wyobraź sobie, wychodzi krowa i schyla łeb, żeby skubać trawę, bokiem do całego batalionu, a ci pędzą jak wiatr; rozdzielili się, żeby ją ominąć z obu stron, a ona? – a ona wbiła ostrogi i przefrunęła nad tą krową jak ptak! i pognała dalej, i przeskoczyła ostatnią przeszkodę zupełnie sama, a cała armia wydała wielki okrzyk, a ona zeskoczyła z konia, jakby stał w miejscu, i ukłoniła się, i wszyscy się stłoczyli, żeby jej gratulować, i dali jej trąbkę, a ona przyłożyła ją do ust i zatrąbiła »na koń«, żeby zobaczyć, jak brzmi, a BB był taki dumny, że nawet nie wyobrażasz sobie! I powiedział: »Weź Soldier Boya i nie oddawaj go, dopóki się o niego nie upomnę!«, a mogę ci powiedzieć, że nie powiedziałby tego nikomu innemu na tej planecie. To było ponad dwa miesiące temu i od tamtej pory nikt na moim grzbiecie nie siedział oprócz kapral generał Siódmego Pułku Kawalerii i porucznik flagowy Dziewiątego Pułku Dragonów, U.S.A. – pokój z nią!”
„Amen. Słucham – mów dalej”.
„Zabrała się do roboty i zorganizowała tamtą Szesnastkę, i nazwała ją Pierwszym Batalionem Rangersów z Gór Skalistych, U.S.A., i chciała być trębaczem, ale wybrali ją na generała porucznika i trębacza. Jest więc wyższa stopniem od swojego wuja, komendanta, który jest tylko generałem brygady. A jak ona musztruje tych małych ludzi! Zapytaj Indian, zapytaj kupców, zapytaj żołnierzy; powiedzą ci. Robi to od pierwszego dnia. Co rano zjeżdżają z tętentem na równinę, a ona siedzi na moim grzbiecie z trąbką przy ustach, trąbi rozkazy i przeprowadza z nimi ewolucje przez godzinę albo i dłużej; i nie ma nic piękniejszego niż widok tych kuców, które przechodzą z jednego szyku w drugi, i wirują jak w walcu, i rozpraszają się, i rozbiegają, i znowu formują, ciągle w ruchu, zawsze pełne gracji, raz kłusem, raz galopem, i tak dalej, czasem blisko, czasem w oddali, wszystko zupełnie jak na balu dworskim, wiesz, a czasem ona nie może już wytrzymać, tylko trąbi »do ataku!« i puszcza mnie wolno! i możesz mi wierzyć, jeśli batalion nie ma zbyt wielkiej przewagi, doganiamy go i przeskakujemy przedpiersie razem z pierwszą linią.
„Tak, to są żołnierze, ci mali ludzie; i zdrowi do tego, już nie chorują, jak im się to czasem dawniej zdarzało. To dzięki jej musztrze. Ma teraz fort – Fort Fanny Marsh. Generał major Tommy Drake go zaprojektował, a Siódmy i dragoni zbudowali. Tommy jest synem pułkownika, ma piętnaście lat i jest najstarszy w batalionie; Fanny Marsh jest generałem brygady i jest druga co do wieku – ma ponad trzynaście lat. Jest córką kapitana Marsha z kompanii B Siódmego Pułku Kawalerii. Generał porucznik Alison jest zdecydowanie najmłodsza; myślę, że ma jakieś dziewięć i pół albo trzy czwarte roku. Jej mundur generała porucznika nie jest do służby, tylko na defiladę, bo uszyły go panie. Mówią, że wzięły go ze średniowiecza – z jakiejś książki – i jest cały z czerwonych, niebieskich i białych jedwabi, atłasów i aksamitów; obcisłe rajtuzy, bufiaste krótkie spodnie, szpada, kaftan z rozcinanymi rękawami, krótka peleryna, beret z jednym tylko piórem; słyszałem, jak wymieniały te nazwy; wzięły je z książki; mówią, że jest ubrana jak paź z dawnych czasów. To najśliczniejszy strój, jaki kiedykolwiek istniał – sam to powiesz, kiedy go zobaczysz. Wygląda w nim cudnie – och, po prostu jak sen! Pod pewnymi względami jest zupełnie w swoim wieku, ale pod innymi jest chyba tak stara jak jej wuj. Jest bardzo uczona. Uczy wuja z jego książki. Widziałem, jak siedzi obok z książką i recytuje mu, co w niej jest, żeby sam mógł się tego nauczyć.
„Co sobotę najmuje indiańskie maluchy, żeby obsadziły jej fort; potem go oblega, prowadzi podejścia wojskowe zmyślonymi okopami w zmyślonej nocy, a w końcu o zmyślonym świcie dobywa szabli, trąbi do szturmu i bierze fort szturmem. To dla wprawy. I wymyśliła całkiem sama, z własnej głowy, sygnał na trąbkę, i to porywający, najładniejszy w całej służbie. Służy do przywoływania mnie – do niczego innego się go nie używa. Nauczyła mnie go i powiedziała mi, co znaczy: »To ja, Soldier – przybądź!«, a kiedy te porywające dźwięki płyną z oddali, słyszę je niezawodnie, nawet jeśli jestem dwie mile dalej; a wtedy – o, wtedy trzeba widzieć, jak moje kopyta biorą się do roboty!
„Nauczyła mnie też, jak mówić jej dzień dobry i dobranoc – podnoszę wtedy prawe kopyto, żeby mogła je uścisnąć; i jak się żegnać; to robię lewą nogą – ale tylko dla wprawy, bo jak dotąd żegnaliśmy się tylko na niby i mam nadzieję, że nigdy nie będzie inaczej. Płakałbym, gdybym kiedyś musiał podnieść lewą nogę naprawdę. Nauczyła mnie salutować i robię to równie dobrze jak żołnierz. Pochylam nisko głowę i przykładam prawe kopyto do policzka. Nauczyła mnie tego, bo raz przez niewiedzę okryłem się niesławą. Mam przywileje, bo wiadomo, że jestem honorowy i godny zaufania, i mam znakomity przebieg służby; więc nie pętają mnie ani nie przywiązują do palików, ani nie zamykają ciasno w stajniach, tylko pozwalają mi chodzić, gdzie chcę. Otóż parada ze sztandarem to bardzo uroczysta ceremonia i wszyscy muszą stać z odkrytymi głowami, kiedy przechodzi sztandar, komendant i wszyscy; a ja raz tam byłem i przez niewiedzę przeszedłem w poprzek tuż przed orkiestrą, co było straszliwą hańbą. Ach, generał porucznik tak się wstydziła i tak się zmartwiła, że zrobiłem coś takiego na oczach całego świata, że nie mogła powstrzymać łez; a potem nauczyła mnie salutu, żebym, gdybym kiedyś znowu przez niewiedzę zrobił coś niewojskowego, mógł zasalutować, a ona wierzyła, że wszyscy uznają to za wystarczające przeprosiny i nie będą drążyć sprawy. To bardzo ładne i wytworne; żaden inny koń tego nie potrafi; często żołnierze mi salutują, a ja odwzajemniam salut. Mam przywilej być obecny, kiedy Rangersi z Gór Skalistych paradują ze sztandarem, i stoję uroczyście jak dzieci, i salutuję, kiedy przechodzi sztandar. Oczywiście, kiedy idzie do swojego fortu, jej wartownicy wołają: »Warta, pod broń!«, a potem . . . czujesz ten orzeźwiający poranny powiew od górskich sosen i polnych kwiatów? Noc ma się ku końcowi; niedługo usłyszymy trąbki. Dorcas, ta czarna kobieta, jest bardzo dobra i miła; opiekuje się generał porucznik i jest matką generała brygady Alisona, co czyni ją teściową generał porucznik. Tak mówi Shekels. A przynajmniej tak mi się wydaje, że mówi, bo nigdy nie potrafię go całkiem zrozumieć. On –”
„Kto to jest Shekels?”
„Pies Siódmego Pułku Kawalerii. To znaczy, jeśli jest psem. Jego ojciec był kojotem, a matka żbikiem. To przecież nie robi z niego psa, prawda?”
„Nie prawdziwego psa, jak sądzę. Najwyżej taki ogólny pies, tak mi się widzi. Choć to chyba sprawa ichtiologii; a jeśli tak, to przerasta moje możliwości, więc moje zdanie nie ma wartości i nie domagam się, żeby się z nim specjalnie liczono”.
„To nie ichtiologia; to dogmatyka, a to jeszcze trudniejsze i bardziej zagmatwane. Dogmatyka zawsze taka jest”.
„Dogmatyka całkiem mnie przerasta, całkowicie; więc nie stawam w szranki. Ale ogólnie rzecz biorąc, moim zdaniem źrebak po kojocie i żbiku to żaden porządny pies, tylko wątpliwy. Takie mam karty i nie dobieram”.
„Cóż, dalej i ja nie mogę się posunąć, jeśli mam być uczciwy i sumienny. Zawsze uważałem go za wątpliwego psa, i Potter też. Potter to dog niemiecki. Potter mówi, że to żaden pies, a nawet nie drób – choć ja aż tak daleko się nie posuwam.
„Ja sam też bym się nie posunął. Drób to jedna z tych rzeczy, których nikt nie zgłębi do dna, tyle tego jest i tak rozmaitego. Same skrzydła i skrzydła, i skrzydła, aż człowiek ma dość: indyki i gęsi, i nietoperze, i motyle, i anioły, i koniki polne, i ryby latające, i – no, temu plemieniu doprawdy nie ma końca; na samą myśl dostaję dychawicy. Ale ten nie ma skrzydeł, prawda?”
„Nie”.
„No to według mnie jest raczej psem niż drobiem. Nie słyszałem o drobiu bez skrzydeł. Skrzydła to znak drobiu; po nich drób się poznaje. Spójrz choćby na komara”.
„To czym według ciebie on jest? Czymś musi być”.
„Ano, mógłby być gadem; wszystko, co nie ma skrzydeł, jest gadem”.
„Kto ci to powiedział?”
„Nikt mi nie powiedział, ale podsłuchałem”.
„Gdzie podsłuchałeś?”
„Przed laty. Byłem z wyprawą Instytutu Filadelfijskiego w Badlands pod wodzą profesora Cope’a, szukaliśmy kości mastodontów, i podsłuchałem, jak on sam, we własnej osobie, mówił, że każda stopochodna cyrkumfleksowa kręgowa bakteria, która nie ma skrzydeł i jest niepewna, jest gadem. No to czy ten pies ma skrzydła? Nie. Czy jest stopochodną cyrkumfleksową kręgową bakterią? Może tak, może nie; ale choć nigdy go nie widziałem i sądzę tylko po jego nieprawym i widowiskowym pochodzeniu, założę się o belę siana przeciw meszowi z otrąb, że tak wygląda. Wreszcie, czy jest niepewny? O to właśnie chodzi – czy jest niepewny? Zostawiam to tobie: czy słyszałeś kiedy o bardziej niepewniejszym psie niż ten?”
„Nie, nigdy”.
„No to jest gadem. Sprawa załatwiona”.
„Słuchaj no, jak ci tam –”
„Ostatni alias: Mongrel”.
„I to dobry. Chciałem powiedzieć, że jesteś lepiej wykształcony, niż udawałeś. Lubię kulturalne towarzystwo i będę pielęgnował naszą znajomość. A co do Shekelsa, to kiedy tylko zechcesz wiedzieć o jakiejś prywatnej sprawie, która dzieje się na tej placówce albo w obozie White Cloud czy Thunder-Birda, on ci powie; a jeśli się z nim zaprzyjaźnisz, zrobi to chętnie, bo to urodzony plotkarz i zbiera wszystkie ploteczki. Jako gad całego Siódmego Pułku Kawalerii nie należy do nikogo w szczególności i nie ma żadnych obowiązków wojskowych; chodzi więc, gdzie chce, i jest lubiany przez wszystkie koty domowe i inne wiarygodne źródła prywatnych informacji. Rozumie wszystkie języki i wszystkimi też mówi. Co prawda z akcentem jak zgrzytanie zębami i z gramatyką, która nie jest lepsza od bluźnierstwa – ale z wprawą dochodzi się do sedna tego, co mówi, i to wystarcza. . . Słuchaj! To pobudka. . . .
Nuty pobudki [80]
„Cicho i z daleka, ale czyż nie jest czysta, czyż nie jest słodka? Nie ma muzyki, która tak rozpala krew jak trąbka, w cichej powadze porannego brzasku, kiedy mglista równina ciągnie się w nicość, a widmowe góry drzemią na tle nieba. Za chwilę usłyszysz jeszcze jeden sygnał – cichy, odległy i czysty jak tamten, i jeszcze słodszy, sam zauważysz. Czekaj . . . słuchaj. Jest! Mówi: »To ja, Soldier – przybądź!« . . .
. . . No to patrz, jak śmignę – zostanie po mnie tylko niebieska smuga!”
Przetłumaczono z angielskiego. Przeczytaj oryginał