Konie w sztuce
A Horse’s Tale – Rozdział 5. Generał Alison do Mercedes

Od twórcy Hucka Finna: ta opowieść o koniu Buffalo Billa powstała po to, by zwrócić uwagę na bezsens corridy.
Część I
Rozdział V. Generał Alison do Mercedes
Jest z nami już ładny, długi kawał czasu. Niepokoisz się o swojego chochlika, bo to takie dzikie pogranicze, setki mil od cywilizacji, zamieszkane tylko przez wędrowne plemiona dzikich? Lękasz się o jej bezpieczeństwo? Nie trap się o nią wcale. Ależ mój Boże, przecież ona jest w pokoju dziecinnym! i ma ponad tysiąc osiemset niań. Garnizon bardzo by się zmartwił, gdyby podejrzewał, że twoim zdaniem nie potrafi się nią zaopiekować. Oni uważają, że potrafią. Sami by ci to powiedzieli. Widzisz, Siódmy Pułk Kawalerii nigdy dotąd nie miał własnego dziecka, Dziewiąty Pułk Dragonów też nie; są więc jak wszystkie świeżo upieczone matki: myślą, że nie ma drugiego takiego dziecka jak ich, drugiego tak cudownego, żadnego, które bardziej zasługiwałoby na wierną i czułą opiekę i ochronę. Ci moi ogorzali weterani to, jak sądzę, bardzo dobre matki, i mądrzejsze od niejednej innej matki; pozwalają jej bowiem na mnóstwo ryzyka, a to dla niej dobra szkoła; i im więcej ryzykuje i z im większej liczby opresji wychodzi cało, tym są z niej dumniejsi. Adoptowali ją z poważnym i oficjalnym ceremoniałem wojskowym własnego pomysłu – uroczystościami, by rzec ściślej; uroczystościami tak głęboko uroczystymi i poważnymi, że całe widowisko byłoby komiczne, gdyby nie było tak wzruszające. Było to piękne widowisko, równie dostojne i złożone jak odprawa wart i parada ze sztandarem; miało też własną, specjalną muzykę, skomponowaną na tę okazję przez kapelmistrza Siódmego; a dziecko było równie poważne jak najpoważniejszy z tych wysłużonych w bojach żołnierzy; a kiedy wreszcie posadzili ją niczym na tronie na ramieniu najstarszego weterana i ogłosili ją „należycie i prawomocnie adoptowaną”, i orkiestry zagrały, i wszyscy zasalutowali, a ona oddała im salut, było to piękniejsze i bardziej poruszające niż cokolwiek podobnego, co widziałem na scenie, bo to, co na scenie, jest na niby, a to działo się naprawdę i aktorzy wkładali w to całe serce.
Działo się to przed kilkoma tygodniami, a potem nastąpiły jeszcze kolejne uroczystości. Żołnierze ustanowili dwa nowe stopnie, nieznane dotąd regulaminom wojskowym, i nadali je Cathy z ceremoniałem godnym księcia. Tak więc jest teraz kapralem generałem Siódmego Pułku Kawalerii i porucznikiem flagowym Dziewiątego Pułku Dragonów, z przywilejem (ustanowionym przez żołnierzy) dopisywania U.S.A. po swoim nazwisku! Ponadto podarowali jej parę naramienników – oba granatowe, jeden z literami F. L., drugi z C. G. A także szablę. Nosi je. Wreszcie przyznali jej prawo do salutu. Jestem świadkiem, że obie strony wiernie przestrzegają tego ceremoniału – i to z najwyższą powagą i godnością. Jeszcze nigdy nie widziałem, żeby żołnierz się uśmiechnął, oddając jej salut, ani żeby uśmiechnęła się Cathy, odwzajemniając go.
Oficjalnie nie byłem obecny przy tych uroczystościach i nic o nich nie wiem; ale stałem tam, skąd mogłem wszystko widzieć. Obawiałem się jednego – zazdrości innych dzieci z placówki; ale z radością stwierdzam, że nic takiego się nie dzieje. Przeciwnie, są dumne ze swojej towarzyszki i jej zaszczytów. To zadziwiające, ale prawdziwe. Dzieci są oddane Cathy, bo zamieniła ich nudne życie na pograniczu w coś w rodzaju nieustającego święta; a do tego znają ją jako wierną i niezłomną przyjaciółkę, przyjaciółkę, na której zawsze można polegać i która nie zmienia się jak pogoda.
Stała się dość niezwykłym jeźdźcem pod okiem więcej niż niezwykłego nauczyciela – BB, bo tak pieszczotliwie nazywa Buffalo Billa. Wymawia to „bibi”. Nauczył ją nie tylko siedemnastu sposobów skręcenia karku, ale i dwudziestu dwóch sposobów, jak tego uniknąć. Zaszczepił w niej najlepszą i najpewniejszą ochronę jeźdźca – pewność siebie. Robił to stopniowo, metodycznie, po troszeczku, krok po kroku, i upewniał się co do każdego kroku, zanim spróbowali następnego. I tak, cal po calu, przeprowadził ją przez strachy, które ćwiczenia rozbroiły, zanim do nich doszła, więc kiedy już do nich dotarła, nie dało się w nich rozpoznać strachów. Cóż, jest teraz śmiałą małą amazonką i doskonale opanowała to, co wie o jeździectwie. Z czasem pozna tę sztukę jak kadet z West Point i będzie ją uprawiać równie nieustraszenie. O damskich siodłach nie ma pojęcia. Martwi cię to? A świetnie sobie radzi zupełnie bez siodła. Niepokoi cię to? Niech cię nie niepokoi; nic jej nie grozi, daję ci słowo.
Pisałaś, że jeśli moje serce jest stare i zmęczone, ona je odświeży – i pisałaś prawdę. Nie wiem, jak sobie dawniej bez niej radziłem. Byłem samotnym starym drzewem, ale teraz, gdy to kwitnące pnącze owinęło się wokół mnie i stało się życiem mojego życia, wszystko wygląda zupełnie inaczej. W dostarczaniu zajęć mnie i Mammy Dorcas jest niewyczerpanie biegła, ale ja lubię swoją część tych zajęć, a Dorcas, rzecz jasna, swoją, bo Dorcas „wychowała” George’a, a Cathy pod tyloma względami jest drugim George’em, że przywraca Dorcas młodość i radości tamtych dawno minionych czasów. Mój ojciec próbował dać Dorcas wolność dwadzieścia lat temu, kiedy jeszcze mieszkaliśmy w Wirginii, ale bez powodzenia; uważała się za członka rodziny i nie chciała odejść. Członkiem rodziny więc pozostała i od tamtej pory nikt jej tej pozycji nie kwestionował – zajmuje ją do dziś; kiedy bowiem matka przysłała ją tu z San Bernardino, gdy dowiedzieliśmy się, że Cathy przyjeżdża, Dorcas przeszła tylko z jednej gałęzi rodziny do drugiej. Ma gorące serce swojej rasy i jej hojne uczucia, a kiedy Cathy przyjechała, po pięciu minutach były już matką i dzieckiem, i tak jest do dziś, i tak pozostanie. Dorcas naprawdę wierzy, że wychowała George’a, i jest to jeden z powodów jej dumy, ale może było to wychowanie wzajemne, bo byli w tym samym wieku – o trzynaście lat młodsi ode mnie. W każdym razie byli towarzyszami zabaw; co do tego nie ma żadnych wątpliwości.
Cathy uważa, że Dorcas jest najlepszą katoliczką w Ameryce, nie licząc jej samej. Nie mogłaby nikomu powiedzieć większego komplementu, a Dorcas nie mogłaby usłyszeć milszego. Dorcas jest przekonana, że nigdy nie było cudowniejszego dziecka niż Cathy. Wbiła sobie do głowy osobliwą myśl, że Cathy to bliźnięta i że jedno z nich jest chłopcem, któremu nie udało się oddzielić – zostało zatopione, tak to sobie wyobraża. Przekonywanie jej, że to bzdura, to strata czasu – ma swoje zdanie i żadne argumenty na nie nie działają. Mówi tak:
„Niech panicz na nią popatrzy; kocha lalki i dziewczyńskie zabawy, i wszystko, co dziewczynki kochają, i jest łagodna i słodka, i nie krzywdzi niemych stworzeń – no, to jest ta bliźniaczka-dziewczynka; ale kocha też chłopackie zabawy, i bębny, i piszczałki, i wojaczkę, i ostrą jazdę konną, i nie boi się nikogo ani niczego – a to jest ten bliźniak-chłopak; doprawdy, niech mi panicz nie gada, że to jedno dziecko; nie, proszę panicza, to bliźnięta, tylko jedno z nich zamknęło się tak, że go nie widać. Nie widać, ale to nic nie zmienia, ten chłopak tam siedzi i widać, jak wygląda z jej oczu, kiedy się rozzłości”.
Potem Dorcas w swój prosty i szczery sposób zaczęła przytaczać przykłady.
„Niech panicz spojrzy na tego kruka, paniczu Tomie. Czy ktoś inny niż to dziecko zaprzyjaźniłby się z krukiem? Pewnie, że nie; to nienaturalne. Otóż ten indiański chłopak trzymał kruka na uwięzi i ciągle go dręczył i głodził, a jej było żal biedaczyny, i próbowała go od chłopaka odkupić, a łzy stały jej w oczach. To była ta bliźniaczka-dziewczynka, widzi panicz. Dała mu swój naparstek, a on go rzucił na ziemię; dała mu wszystkie pączki, jakie miała, a były dwa, a on je rzucił na ziemię; dała mu pół paczuszki szpilek, wartej czterdzieści kruków, a on się do niej skrzywił i wbił jedną krukowi w grzbiet. No i to już było za wiele, wie panicz. Tu trzeba było tego drugiego bliźniaka. Oczy jej rozgorzały i skoczyła na niego jak żbik, a kiedy z nim skończyła, sama była w strzępach, a z niego została już tylko alegoria. To był bez dwóch zdań ten drugi bliźniak, widzi panicz, co wyszedł na wierzch. Nie, proszę panicza; niech mi panicz nie mówi, że jego tam nie ma. Widziałam go na własne oczy – i to nieraz”.
„Alegoria? Co to jest alegoria?”
„Nie wiem, paniczu Tomie, to jedno z jej słówek; ona lubi te wielkie, wie panicz, a ja je od niej łapię; ładnie brzmią i nic na to nie poradzę”.
„A co się stało, kiedy już zamieniła chłopaka w alegorię?”
„A no, odwiązała kruka, skonfiskowała go siłą i przyniosła do domu, a pączki i resztę zostawiła na ziemi. Pieściła go, rzecz jasna, jak każde stworzenie. Po dwóch dniach tak do niej przylgnął, że ona – no, panicz wie, jak on za nią wszędzie łazi i często siada jej na ramieniu, kiedy pędzi na złamanie karku na tych swoich szalonych przejażdżkach – a to wszystko ta bliźniaczka-dziewczynka wychodzi na wierzch, widzi panicz – i robi, co mu się podoba, i wyprawia wszelkie diabelstwa, i w kuchni to istne utrapienie. No, wszyscy to znoszą, ale nie znosiliby, gdyby to był ptak kogoś innego”.
Tu zaczęła się z zadowoleniem podśmiewać, a po chwili powiedziała:
„No bo wie panicz, panienka Cathy to sama też utrapienie, taka zajęta i wszędzie wsadzi nos, jak ten ptak. To wszystko takie niewinne, wie panicz, i ona nic złego nie ma na myśli, i jest taka dobra i kochana; i to nie jej wina, taka już jej natura; ciekawość ciągle w niej pracuje, zawsze rozpalona do czerwoności, i nie umie usiedzieć cicho. No i wczoraj było: »Proszę, panienko Cathy, nie rób tego«, i »Proszę, panienko Cathy, zostaw to«, i »Proszę, panienko Cathy, nie hałasuj tak«, i tak dalej, i tak dalej, aż chyba z czternaście razy w piętnaście minut ją zbeształam; a wtedy ona spojrzała na mnie tymi swoimi wielkimi brązowymi oczami, co tak umieją prosić, i powiedziała w ten swój dziwny, cudzoziemski sposób, co chwyta za serce:
„»Proszę, nianiu, zrób mi komplement«”.
„I oczywiście to zrobiłaś, ty stara niemądra?”
„Paniczu Tomie, ja ją tylko porwałam do piersi i mówię: »Och, ty biedna, kochana, mała sierotko bez matki, nie masz ani jednej wady na świecie i możesz robić, co tylko zechcesz, i choćby cały dom rozwalić, a twoja stara czarna niania słowa nie powie!«”
„No, oczywiście, oczywiście – wiedziałem, że rozpieścisz to dziecko”.
Otarła łzy i powiedziała z godnością:
„Rozpieszczę dziecko? To dziecko, paniczu Tomie? Nikt jej nie rozpieści. Jest królową pszczół na tej placówce, wszyscy ją pieszczą i są jej niewolnikami, a mimo to, jak panicz sam dobrze wie, ani odrobinkę nie jest rozpieszczona”. Potem ulżyła sobie taką odpowiedzią: „Paniczu Tomie, ona panicza zmusza do wszystkiego, czego chce, i nie może panicz temu zaprzeczyć; więc gdyby dało się ją rozpieścić, dawno już byłaby rozpieszczona, bo panicz jest najgorszy ze wszystkich! Niech panicz spojrzy na tę kupę kotów w fotelu panicza, a panicz siedzi na skrzynce po świecach, cierpliwy jak baranek; a wszystko dlatego, że to jej koty”.
Gdyby Dorcas była żołnierzem, mógłbym ją ukarać za tak wielką szczerość. Zmieniłem temat i kazałem jej wrócić do przykładów. Uczciwie zdobyła nade mną punkt, a ja nie zamierzałem pomniejszać jej zwycięstwa, spierając się z nią. Na dowód swojej teorii o bliźniętach przytoczyła następnie takie zdarzenie:
„Dwa tygodnie temu, jak sobie zmiażdżyła palec do krwi, aż zbladła z bólu, ale słowa nie pisnęła. Wzięłam ją na kolana, a chirurg zmył gąbką krew, wziął igłę z nitką i zaczął zszywać; trzeba było dużo szwów, i przy każdym trochę się kuliła, ale ani razu nie jęknęła. W końcu chirurg tak się zachwycił, że powiedział: »No, dzielna z ciebie mała!«, a ona na to, spokojniutko i zwyczajnie, jakby o pogodzie mówiła: »Nie ma nikogo dzielniejszego oprócz Cyda!« Widzi panicz? To z bliźniakiem-chłopakiem miał do czynienia ten chirurg.
„Kto to jest Cyd?”
„Nie wiem, proszę panicza – tyle tylko, co ona mówi. Ciągle o nim opowiada i mówi, że to był najdzielniejszy bohater, jakiego miała Hiszpania albo jakikolwiek inny kraj. Dzieci spierają się o to w tę i we w tę: ona stoi murem za Cydem, a one wyciągają Jerzego Waszyngtona, ile się tylko da”.
„Kłócą się?”
„Nie; tylko się przekomarzają i przechwalają, jak to dzieci. One chcą, żeby była Amerykanką, ale ona mówi, że nie może być nikim innym, tylko Hiszpanką. Bo widzi panicz, jej matka ciągle tęskniła za domem, biedactwo! i ciągle o nim myślała, więc to dziecko jest taką samą Hiszpanką, jakby całe życie tam mieszkała. Myśli, że pamięta, jak Hiszpania wyglądała, ale ja tam myślę, że nie pamięta, bo była jeszcze niemowlęciem, kiedy przenieśli się do Francji. Jest bardzo dumna, że jest Hiszpanką”.
Czy to cię cieszy, Mercedes? Dobrze więc, bądź spokojna; twoja siostrzenica dochowuje wierności swojej ojczyźnie: matka głęboko założyła fundamenty jej miłości do Hiszpanii, a ona wróci do ciebie równie dobrą Hiszpanką jak ty sama. Wymogła na mnie obietnicę, że zabiorę ją do ciebie z długą wizytą, kiedy Ministerstwo Wojny pośle mnie na emeryturę.
Sam pilnuję jej nauki; mówiła ci o tym? Tak, jestem jej nauczycielem i robi, jak sądzę, całkiem niezłe postępy, zważywszy wszystko. „Zważywszy wszystko” – w przekładzie – oznacza wakacje. Prawda jest jednak taka, że nie urodziła się do nauki i przychodzi jej to z trudem. Mnie zresztą też; sprawia mi to niemal fizyczny ból, kiedy widzę, jak ten wolny duch powietrza i słońca trudzi się i smuci nad książką; a czasem, gdy przyłapuję ją na tym, jak wpatruje się w dal, ku równinie i błękitnym górom, z tęsknotą w oczach, muszę otworzyć na oścież drzwi więzienia; nie mogę inaczej. Osobliwa z niej mała uczennica i robi mnóstwo błędów. Raz zadałem jej pytanie:
„Czym rządzi car?”
Oparła łokieć na kolanie, a brodę na dłoni i głęboko rozważyła ten problem. Po chwili podniosła wzrok i odpowiedziała z pytającą intonacją, zdradzającą cień niepewności:
„Celownikiem?”
Oto kilka jej wyjaśnień, wygłoszonych ze spokojną pewnością siebie:
„Chaplain – zdrobnienie od chap. Lass jest rodzaju męskiego, lassie – żeńskiego”.
Jak widzisz, nie jest geniuszem, tylko zwyczajnym dzieckiem; wszystkie dzieci robią takie błędy. Za to w jej oczach pojawia się radosny błysk, miły dla oka, kiedy się okazuje, że potrafi odpowiedzieć na pytanie szybko i dokładnie, bez wahania; jak na przykład dziś rano:
„Cathy, kochanie, co to jest kubik?”
„No, mieszkaniec Kuby”.
Wciąż jeszcze od czasu do czasu wtrąca do rozmowy jakieś obce słowo, a nawet w jej najstaranniejszej angielszczyźnie wciąż czuć subtelny cudzoziemski posmak czy aromat – i oby to trwało jak najdłużej! bo ma to dla mnie bardzo miły urok. Czasem jej angielszczyzna jest uroczo wymuskana, książkowa i czarująca. Jak każde dziecko jest łasa na słodycze, ale dla jej zdrowia staram się trzymać te zachcianki w ryzach. Jest posłuszna – jak przystało utytułowanej i uznanej osobistości wojskowej, którą przecież jest – ale łańcuch czasem uwiera. Na przykład byliśmy na spacerze i przechodziliśmy obok krzaków obsypanych dzikim agrestem. Twarz jej się rozjaśniła, złożyła ręce i z ogromnym przejęciem wygłosiła taką mowę:
„Och, gdyby wolno mi było mieć jakąś przywarę, byłaby to gourmandise!”
Czy mogłem się temu oprzeć? Nie. Dałem jej jedną jagódkę agrestu.
Pytasz o jej języki. Te dbają o siebie same; tutaj nie zardzewieją; nasze pułki bynajmniej nie składają się z samych rodowitych Amerykanów – daleko im do tego. A języki indiańskie przyswaja sobie pilnie.
Przetłumaczono z angielskiego. Przeczytaj oryginał