Konie w sztuce
The Horse and The Olive – Rozdział 2. Wybór nazwy

Opowieść o koniu ze zbioru Old Greek Stories Jamesa Baldwina. Podzielona na dwa rozdziały, choć w pierwszym koni jest niewiele… wybacz, przynajmniej jest krótki.
Z czasem w miejscu nędznych jaskiń wśród skał na szczycie wzgórza wyrosło małe miasteczko, z porządnymi domami i rynkiem; a wokół niego stanął mocny mur z jedną wąską bramą, tam, gdzie ścieżka zaczynała schodzić na równinę. Ale miejsce to nie miało jeszcze nazwy.
Pewnego ranka, gdy król i jego mędrcy siedzieli razem na rynku i radzili, jak sprawić, by miasteczko stało się bogatym, potężnym miastem, na ulicy ujrzano dwoje nieznajomych. Nikt nie umiał powiedzieć, jak się tam znaleźli. Strażnik przy bramie ich nie widział; a nikt nigdy nie odważył się wspiąć wąską ścieżką bez jego pozwolenia. A jednak dwoje nieznajomych stało tam. Jednym był mężczyzna, drugim kobieta; a byli tak wysocy, a ich twarze tak dostojne i szlachetne, że ci, którzy ich ujrzeli, stanęli w zdumieniu i nie rzekli ani słowa.
Mężczyzna owinięty był szatą purpurową i zieloną, a w jednej ręce trzymał mocną laskę z trzema ostrymi grotami na końcu. Kobieta nie była piękna, ale miała cudowne szare oczy; w jednej ręce niosła włócznię, a w drugiej tarczę osobliwej roboty.
„Jak się nazywa to miasto?” – zapytał mężczyzna.
Ludzie wpatrywali się w niego ze zdumieniem i ledwie rozumieli, o co mu chodzi. Wtedy pewien starzec odpowiedział: „Nie ma nazwy. My, którzy mieszkamy na tym wzgórzu, nazywaliśmy się kiedyś Cranae; ale odkąd przybył król Kekrops, mamy tyle pracy, że nie było kiedy myśleć o nazwach”.
„Gdzie jest ten król Kekrops?” – zapytała kobieta.
„Jest na rynku z mędrcami” – brzmiała odpowiedź.
„Prowadźcie nas do niego natychmiast” – rzekł mężczyzna.
Gdy Kekrops ujrzał dwoje nieznajomych wchodzących na rynek, wstał i czekał, aż przemówią. Pierwszy odezwał się mężczyzna:
„Jestem Neptun – rzekł – i panuję nad morzem”.
„A ja jestem Atena – rzekła kobieta – i daję ludziom mądrość”.
„Słyszę, że chcecie, by wasze miasteczko stało się wielkim miastem – rzekł Neptun – i przybyłem, by wam pomóc. Nadajcie temu miejscu moje imię i pozwólcie mi być waszym obrońcą i patronem, a bogactwo całego świata będzie wasze. Statki z każdego kraju będą wam przywozić towary, złoto i srebro; i będziecie panami morza”.
„Mój stryj składa wam piękne obietnice – rzekła Atena – ale posłuchajcie mnie. Nadajcie waszemu miastu moje imię i pozwólcie mi być waszą patronką, a dam wam to, czego nie kupi się za złoto: nauczę was tysiąca rzeczy, o których teraz nic nie wiecie. Uczynię wasze miasto moim ulubionym domem i dam wam mądrość, która będzie władać umysłami i sercami wszystkich ludzi aż do końca czasów”.
Król skłonił się i zwrócił do ludu, który tłumnie zgromadził się na rynku. „Którego z tych potężnych wybierzemy na obrońcę i patrona naszego miasta? – zapytał. – Neptun ofiaruje nam bogactwo; Atena obiecuje nam mądrość. Kogo wybierzemy?”
„Neptuna i bogactwo!” – wołało wielu.
„Atenę i mądrość!” – wołało drugie tyle.
Wreszcie, gdy stało się jasne, że ludzie nie mogą dojść do zgody, wstał pewien starzec, którego rady zawsze słuchano, i rzekł:
„Ci potężni dali nam tylko obietnice, a obiecali rzeczy, o których nic nie wiemy. Bo któż z nas wie, czym jest bogactwo albo czym jest mądrość? Gdyby jednak dali nam jakiś prawdziwy dar, tu i teraz, taki, który możemy zobaczyć i wziąć do ręki, lepiej byśmy wiedzieli, kogo wybrać”.
„Prawda! Prawda!” – wołali ludzie.
„Dobrze więc – rzekli nieznajomi – każde z nas da wam dar, tu i teraz, a wtedy będziecie mogli wybrać jedno z nas”.
Neptun dał pierwszy dar. Stanął na najwyższym punkcie wzgórza, gdzie skała była naga, i kazał ludziom patrzeć na swoją moc. Wzniósł wysoko w powietrze swoją trójzębną włócznię, a potem z wielką siłą uderzył nią w skałę. Błysnęło, ziemia się zatrzęsła, a skała pękła aż do połowy wysokości wzgórza. I wtedy z rozwartej szczeliny wyskoczyło cudowne stworzenie, białe jak mleko, o długich smukłych nogach, łukowato wygiętej szyi oraz grzywie i ogonie jak jedwab.
Ludzie nigdy wcześniej nie widzieli niczego podobnego i pomyśleli, że to jakiś nowy rodzaj niedźwiedzia, wilka albo dzika, który wyszedł ze skały, by ich pożreć. Niektórzy uciekli i schowali się w domach, inni wspięli się na mur, a jeszcze inni w przerażeniu chwycili za broń. Lecz gdy zobaczyli, że stworzenie stoi spokojnie u boku Neptuna, przestali się bać i podeszli bliżej, by przyjrzeć się jego urodzie i ją podziwiać.
„Oto mój dar – rzekł Neptun. – To zwierzę będzie nosić za was ciężary; będzie ciągnąć wasze rydwany; będzie ciągnąć wasze wozy i pługi; pozwoli wam siedzieć na swoim grzbiecie i będzie z wami biec szybciej niż wiatr”.
„Jak ma na imię?” – zapytał król.
„Ma na imię Koń” – odpowiedział Neptun.
Wtedy wystąpiła Atena. Stanęła na chwilę na zielonym, trawiastym skrawku ziemi, gdzie wieczorami lubiły się bawić dzieci z miasteczka. Potem wbiła grot włóczni głęboko w ziemię. Natychmiast powietrze napełniło się muzyką, a z ziemi wyrosło drzewo o smukłych gałęziach, ciemnozielonych liściach, białych kwiatach i fioletowozielonych owocach.
„Oto mój dar – rzekła Atena. – To drzewo da wam pożywienie, gdy będziecie głodni; da wam schronienie przed słońcem, gdy będziecie omdlewać z gorąca; upiększy wasze miasto; a oliwy z jego owoców będzie szukał cały świat”.
„Jak się nazywa?” – zapytał król.
„Nazywa się Oliwka” – odpowiedziała Atena.
Wtedy król i jego mędrcy zaczęli rozmawiać o obu darach.
„Nie sądzę, żeby Koń był nam na wiele przydatny – rzekł starzec, który przemawiał już wcześniej. – Bo jeśli chodzi o rydwany, wozy i pługi, to nie mamy żadnych, a nawet nie wiemy, czym są; a któż z nas zechce kiedykolwiek siedzieć na grzbiecie tego stworzenia i pędzić szybciej niż wiatr? Ale Oliwka będzie dla nas i naszych dzieci pięknem i radością na wieki”.
„Kogo wybierzemy?” – zapytał król, zwracając się do ludu.
„Atena dała nam lepszy dar – zawołali wszyscy – i wybieramy Atenę i mądrość!”
„Niech więc tak będzie – rzekł król – a nasze miasto będzie się nazywać Ateny”.
Od tego dnia miasteczko rosło i rozrastało się, i wkrótce na szczycie wzgórza zabrakło miejsca dla wszystkich mieszkańców. Wtedy zaczęto budować domy na równinie u stóp wzgórza i poprowadzono wielką drogę do morza, oddalonego o trzy mile; i na całym świecie nie było miasta piękniejszego niż Ateny.
Na starym rynku na szczycie wzgórza ludzie zbudowali świątynię Ateny, której ruiny można oglądać do dziś. Drzewo oliwne rosło i bujnie się rozwijało; a kiedy odwiedzisz Ateny, ludzie pokażą ci dokładnie to miejsce, w którym stało. Wyrosło z niego wiele innych drzew, które z czasem stały się błogosławieństwem zarówno dla Grecji, jak i dla wszystkich innych krajów wokół wielkiego morza. A koń powędrował przez równiny na północ i w końcu znalazł dom w odległej Tesalii, za rzeką Penejos. Słyszałem też, że wszystkie konie na świecie pochodzą od tego jednego, którego Neptun wyprowadził ze skały; ale co do prawdziwości tej historii mogą być pewne wątpliwości.
Przetłumaczono z angielskiego. Przeczytaj oryginał