Końskie figle
Czytaj „Czarnego Księcia” online – Rozdział 29. Londyńskie mieszczuchy

Rozdział 29. Londyńskie mieszczuchy
Jest jeszcze styl powożenia „na parowóz”; tak powozili głównie ludzie z miast, którzy nigdy nie mieli własnego konia i zwykle podróżowali koleją.
Zawsze zdawali się sądzić, że koń jest czymś w rodzaju parowozu, tylko mniejszym. W każdym razie uważają, że jeśli tylko zapłacą, koń ma obowiązek przejechać tak daleko i tak szybko, i z tak ciężkim ładunkiem, jak im się podoba. A czy drogi są grząskie i błotniste, czy suche i dobre, kamieniste czy gładkie, pod górę czy z górki – wszystko jedno – naprzód, naprzód, naprzód trzeba iść, w tym samym tempie, bez wytchnienia i bez żadnych względów.
Tacy ludzie nigdy nie pomyślą, żeby wysiąść i wejść pieszo na stromą górę. O nie, zapłacili za jazdę, więc będą jechać! Koń? Ach, on jest przyzwyczajony! Do czego są konie, jeśli nie do ciągnięcia ludzi pod górę? Iść pieszo! Dobre sobie! I tak świszcze bat, szarpią się lejce i często szorstki, zrzędliwy głos woła: „Naprzód, ty leniwe bydlę!”. A potem kolejne smagnięcie batem, choć cały czas robimy, co w naszej mocy, żeby iść naprzód, bez skargi i posłusznie, chociaż często bardzo umęczeni i przygnębieni.
Ten styl powożenia „na parowóz” zużywa nas szybciej niż jakikolwiek inny. O wiele chętniej przeszedłbym dwadzieścia mil z dobrym, rozważnym woźnicą niż dziesięć z którymś z nich; mniej by mnie to wyczerpało.
Poza tym prawie nigdy nie zaciągają hamulca, choćby zjazd był nie wiem jak stromy, i przez to czasem zdarzają się poważne wypadki; a jeśli już go zaciągną, często zapominają go zwolnić u stóp wzniesienia, i nieraz musiałem ciągnąć do połowy następnej góry z jednym kołem zablokowanym hamulcem, zanim woźnica raczył o tym pomyśleć; a to dla konia straszny wysiłek.
Do tego te mieszczuchy, zamiast ruszać spokojnym krokiem, jak zrobiłby dżentelmen, zwykle startują pełnym pędem prosto z podwórza stajni; a kiedy chcą się zatrzymać, najpierw smagają nas batem, a potem wstrzymują tak nagle, że omal nie siadamy na zadach, a wędzidło szarpie nam pyski – nazywają to zatrzymaniem z fasonem; a kiedy skręcają za róg, robią to tak ostro, jakby na drodze nie było właściwej i niewłaściwej strony.
Dobrze pamiętam pewien wiosenny wieczór, kiedy razem z Rorym byliśmy cały dzień w drodze. (Rory był koniem, z którym najczęściej chodziłem, kiedy zamawiano parę, i był to dobry, uczciwy kompan). Mieliśmy własnego woźnicę, a ponieważ zawsze był dla nas rozważny i łagodny, dzień był bardzo przyjemny. Wracaliśmy do domu żwawym krokiem, mniej więcej o zmierzchu. Nasza droga skręcała ostro w lewo; ale ponieważ trzymaliśmy się blisko żywopłotu po naszej stronie, a miejsca do wyminięcia było dość, woźnica nas nie ściągał. Gdy zbliżaliśmy się do zakrętu, usłyszałem konia z dwukółką zjeżdżającego szybko z góry w naszą stronę. Żywopłot był wysoki i nic nie widziałem, ale w następnej chwili wpadliśmy na siebie. Na moje szczęście byłem po stronie żywopłotu. Rory szedł po lewej stronie dyszla i nie miał nawet hołobli, która by go osłoniła. Człowiek, który powoził, jechał prosto na zakręt, a kiedy nas zobaczył, nie miał już czasu zjechać na swoją stronę. Cały impet uderzenia spadł na Rory’ego. Hołobla dwukółki wbiła mu się prosto w pierś, aż zatoczył się do tyłu z krzykiem, którego nigdy nie zapomnę. Drugi koń przysiadł na zadzie, a jedna hołobla się złamała. Okazało się, że był to koń z naszych własnych stajni, zaprzężony do wysokiej dwukółki, którą tak lubili młodzi panowie.
Woźnica był jednym z tych lekkomyślnych nieuków, którzy nawet nie wiedzą, która strona drogi jest ich, a jeśli wiedzą, nic ich to nie obchodzi. A biedny Rory stał z rozdartym ciałem, a krew lała się z niego strumieniem. Mówiono, że gdyby trafiło trochę bardziej w bok, zabiłoby go; i lepiej by dla niego było, biedaka, gdyby tak się stało.
Tak czy owak, rana goiła się długo, a potem sprzedano go do wożenia węgla; a co to znaczy, w górę i w dół po tych stromych wzgórzach, wiedzą tylko konie. Niektóre widoki, jakie tam oglądałem, kiedy koń musiał zjeżdżać z góry z ciężko załadowanym dwukołowym wozem, w którym nie dało się założyć hamulca, zasmucają mnie jeszcze dziś, kiedy o nich myślę.
Kiedy Rory nie mógł już pracować, często chodziłem w powozie z klaczą imieniem Peggy, która stała na stanowisku obok mnie. Było to silne, dobrze zbudowane zwierzę, jasnobułanej maści, pięknie jabłkowite, z ciemnobrązową grzywą i ogonem. Nie była szlachetnej krwi, ale była bardzo ładna i niezwykle łagodna i chętna. Mimo to miała w oku jakiś niespokojny wyraz, z którego poznałem, że ma jakieś zmartwienie. Kiedy pierwszy raz wyjechaliśmy razem, wydało mi się, że ma bardzo dziwny chód; szła jakby trochę kłusem, trochę galopem, trzy czy cztery kroki, a potem mały skok do przodu.
Dla każdego konia, który ciągnął razem z nią, było to bardzo nieprzyjemne i mnie też wytrącało z równowagi. Kiedy wróciliśmy do domu, zapytałem ją, dlaczego chodzi w ten dziwny, niezgrabny sposób.
„Ach – powiedziała strapiona – wiem, że mam bardzo złe chody, ale co mam zrobić? To naprawdę nie moja wina; to wszystko przez to, że mam takie krótkie nogi. Jestem prawie tak wysoka jak ty, ale twoje nogi powyżej kolana są dobre trzy cale dłuższe od moich, więc oczywiście możesz stawiać o wiele dłuższe kroki i iść o wiele szybciej. Widzisz, nie stworzyłam się sama. Szkoda, że nie mogłam; miałabym wtedy długie nogi. Wszystkie moje kłopoty biorą się z krótkich nóg” – powiedziała Peggy zniechęconym tonem.
„Ale jak to możliwe – zapytałem – skoro jesteś taka silna, łagodna i chętna?”
„No widzisz – powiedziała – ludzie koniecznie chcą jeździć tak szybko, a jeśli koń nie nadąża za innymi, to nic, tylko bat, bat i bat, cały czas. Więc musiałam nadążać, jak umiałam, i tak nabrałam tego brzydkiego, drobnego chodu. Nie zawsze tak było; kiedy mieszkałam u mojego pierwszego pana, zawsze szłam dobrym, równym kłusem, ale on też tak się nie spieszył. Był młodym duchownym na wsi i był dobrym, łagodnym panem. Miał dwa kościoły daleko od siebie i bardzo dużo pracy, ale nigdy nie łajał mnie ani nie bił za to, że nie idę szybciej. Bardzo mnie lubił. Żałuję, że nie jestem teraz u niego; ale musiał wyjechać do dużego miasta, a wtedy sprzedano mnie pewnemu farmerowi.
„Niektórzy farmerzy, wiesz, to znakomici panowie; ale ten, jak sądzę, był człowiekiem niskiego pokroju. Nie dbał o dobre konie ani o dobre powożenie; obchodziła go tylko szybka jazda. Szłam tak szybko, jak mogłam, ale to mu nie wystarczało, i ciągle mnie bił; więc nabrałam zwyczaju skakania do przodu, żeby nadążyć. W dni targowe zostawał do późna w gospodzie, a potem wracał do domu galopem.
„Pewnej ciemnej nocy jak zwykle gnał galopem do domu, kiedy nagle koło uderzyło o coś wielkiego i ciężkiego na drodze i dwukółka w jednej chwili się przewróciła. Wypadł z niej i złamał rękę, i chyba kilka żeber. W każdym razie był to koniec mojego życia u niego i wcale tego nie żałowałam. Ale widzisz, wszędzie będzie mi tak samo, jeśli ludzie muszą tak pędzić. Szkoda, że nie mam dłuższych nóg!”
Biedna Peggy! Bardzo jej współczułem i nie umiałem jej pocieszyć, bo wiedziałem, jak ciężko mają powolne konie, kiedy zaprzęga się je z szybkimi; całe bicie spada na nie, a one nic na to nie mogą poradzić.
Często chodziła w faetonie i niektóre panie bardzo ją lubiły, bo była taka łagodna; jakiś czas potem sprzedano ją dwóm paniom, które same powoziły i chciały mieć bezpiecznego, dobrego konia.
Kilka razy spotkałem ją za miastem, jak szła dobrym, równym krokiem i wyglądała na tak wesołą i zadowoloną, jak tylko koń może być. Bardzo się ucieszyłem, że ją widzę, bo zasługiwała na dobre miejsce.
Po jej odejściu na jej miejsce przyszedł inny koń. Był młody i miał złą sławę konia, który się płoszy i rzuca, przez co stracił dobre miejsce. Zapytałem go, dlaczego się płoszy.
„No, sam nie bardzo wiem – powiedział. – Za młodu byłem bojaźliwy i kilka razy porządnie się przestraszyłem, a jeśli zobaczyłem coś dziwnego, odwracałem się, żeby na to popatrzeć – widzisz, przez te nasze klapki nie można zobaczyć ani zrozumieć, co to takiego, jeśli się nie obejrzy – a wtedy mój pan zawsze mnie bił batem, przez co oczywiście szarpałem do przodu, a wcale nie bałem się mniej. Myślę, że gdyby pozwolił mi spokojnie przyjrzeć się różnym rzeczom i przekonać się, że nic mi nie grozi, wszystko byłoby dobrze i przywykłbym do nich. Pewnego dnia jechał z nim pewien starszy pan, a duży kawał białego papieru czy szmaty przeleciał z wiatrem tuż obok mnie. Spłoszyłem się i skoczyłem naprzód. Mój pan jak zwykle ostro mnie smagnął, ale starszy pan zawołał: »Źle pan robi! źle pan robi! Nigdy nie wolno bić konia za to, że się płoszy; płoszy się, bo się boi, a pan go tylko jeszcze bardziej straszy i utrwala ten nawyk«. Przypuszczam więc, że nie wszyscy ludzie tak robią. Jestem pewien, że nie chcę się płoszyć dla samej przyjemności; ale skąd koń ma wiedzieć, co jest niebezpieczne, a co nie, jeśli nigdy nie pozwala mu się do niczego przywyknąć? Nigdy nie boję się tego, co znam. Wychowałem się w parku, gdzie żyły jelenie; oczywiście znałem je tak dobrze jak owcę czy krowę, ale nie spotyka się ich często i znam wiele rozsądnych koni, które się ich boją i robią niezłą awanturę, zanim przejdą obok wybiegu z jeleniami”.
Wiedziałem, że to, co mówi mój towarzysz, jest prawdą, i życzyłem sobie, żeby każdy młody koń miał tak dobrych panów jak gospodarz Grey i dziedzic Gordon.
Oczywiście czasem trafiało nam się tu też dobre powożenie. Pamiętam, jak pewnego ranka zaprzężono mnie do lekkiej dwukółki i zawieziono pod dom przy Pulteney Street. Wyszło dwóch panów; wyższy z nich podszedł do mojej głowy; obejrzał wędzidło i ogłowie i tylko poprawił ręką chomąto, żeby sprawdzić, czy wygodnie leży.
„Czy uważa pan, że ten koń potrzebuje munsztuka?” – zapytał stajennego.
„No cóż – odparł stajenny – powiedziałbym, że pójdzie równie dobrze bez niego; ma wyjątkowo dobry pysk, a choć ma sporo temperamentu, nie ma żadnych narowów; ale zwykle ludzie wolą munsztuk”.
„Ja go nie lubię – powiedział ów pan. – Proszę go łaskawie zdjąć i przypiąć lejce przy policzkach. Miękki pysk to wielka rzecz w długiej podróży, prawda, staruszku?” – powiedział, klepiąc mnie po szyi.
Potem wziął lejce i obaj wsiedli. Pamiętam do dziś, jak spokojnie mnie zawrócił, a potem, lekko wyczuwając lejce i delikatnie przesuwając bat po moim grzbiecie, ruszyliśmy.
Wygiąłem szyję w łuk i ruszyłem najlepszym krokiem. Poczułem, że mam za sobą kogoś, kto wie, jak należy powozić dobrym koniem. Było zupełnie jak za dawnych czasów i zrobiło mi się całkiem wesoło.
Ten pan bardzo mnie polubił i kiedy kilka razy wypróbował mnie pod siodłem, namówił mojego właściciela, żeby sprzedał mnie jego przyjacielowi, który szukał bezpiecznego, przyjemnego konia pod wierzch. I tak się stało, że latem sprzedano mnie panu Barry’emu.
Przetłumaczono z angielskiego. Przeczytaj oryginał