Neusriemen
Een neusriem is de riem van het hoofdstel die rond de neus van het paard loopt. Een eenvoudige neusriem maakt vooral het hoofdstel af en geeft een vaste martingaal iets om aan vast te zitten; andere ontwerpen zijn bedoeld om te voorkomen dat het paard de mond wijd opent of de kaak scheef zet. Welk type het ook is, een paard met een neusriem moet nog steeds kunnen kauwen, likken en slikken.

De belangrijkste soorten
| Soort | Waarvoor |
|---|---|
| Engelse neusriem (cavesson, gewoon of Frans model) | De standaard Engelse neusriem, onder het jukbeen; houvast voor een vaste martingaal |
| Flash (ook gecombineerde neusriem genoemd) | Een Engelse neusriem met een tweede, dun riempje dat voor het bit langs loopt en onder de kin wordt gegespt, om de mond meer gesloten te houden |
| Hannoverse neusriem (drop) | Ligt lager: de voorkant rust op het neusbeen en de achterkant wordt onder het bit gegespt, in de kingroef |
| Mexicaanse neusriem (grackle, figure-eight) | Twee riemen die elkaar op de neusrug kruisen, één boven en één onder het bit; populair in het springen, eventing en de rensport |
| Zweedse neusriem (crank) | Een gevoerde Engelse neusriem met een hefboomgesp die veel strakker kan worden aangetrokken dan een gewone gesp |
De Engelse neusriem hangt aan een eigen neusriemkopstuk, zodat hij hoger of lager kan worden gezet zonder het bit te verplaatsen. Het riempje van de flash loopt vanaf een lus aan de voorkant van de Engelse neusriem; een vaste martingaal hoort alleen aan de bovenste riem. De Hannoverse neusriem moet hoog genoeg blijven om op bot te rusten: lager, over het zachte kraakbeen aan het eind van de neus, kan hij de ademhaling hinderen. Op het kruispunt van de Mexicaanse neusriem zit meestal een klein kussentje, en het ontwerp laat de neusgaten vrij om wijder te worden, wat goed past bij galopperende paarden.

Westernhoofdstellen hebben normaal gesproken helemaal geen neusriem. Bij roping en snelheidswedstrijden kan een stevige neusriem worden gebruikt als steun voor een tie-down, maar sommige showregels verbieden onbedekt metaal dat het hoofd van het paard raakt.
Waar hij moet liggen
De richtlijnen van de Pony Club in Groot-Brittannië geven voor elk ontwerp een duidelijke regel:
- Engelse neusriem: laat ongeveer een vingerbreedte (1,5 tot 2 cm) tussen de onderkant van de jukbeenrichel, de benige kam langs de wang, en de bovenkant van de neusriem.
- Hannoverse neusriem: de voorkant moet volledig door bot worden gedragen, met de achterkant in de kingroef.
- Flash: de bovenste riem zit zoals een Engelse neusriem, de onderste zoals een Hannoverse.
- Mexicaanse neusriem: de bovenste riem boven de onderkant van de jukbeenrichel, op het vlakke deel van de wang; de onderste riem in de kingroef; het kussentje in het midden zo hoog mogelijk.
De tweevingertest
Bij elk type moet je twee vingers van een volwassene, op elkaar gelegd, tussen de neusriem en de voorkant van de neus kunnen schuiven. Controleer dat op de benige voorkant van de neus, niet aan de zijkant van het hoofd, waar vingers er zelfs tussen glippen als de neusriem veel te strak zit. Omdat vingers verschillen, heeft de International Society for Equitation Science (ISES) een taps meetinstrument ontworpen op basis van twee gemiddelde vingers van een volwassene, en in haar standpunt noemt ze elke neusriem die strakker zit dan dat beperkend.
Veel neusriemen zijn dat ook. Een studie uit 2017 die met het meetinstrument van ISES 737 paarden mat op wedstrijden in eventing, dressuur en performance hunter in Ierland, Engeland en België, vond dat er bij 44 procent zelfs geen ruimte was voor één vinger, en dat maar 7 procent op de tweevingermaat zat. In een proef uit 2016 met 12 paarden op een stanghoofdstel verhoogde een Zweedse neusriem die zonder ruimte was aangetrokken de hartslag en de oogtemperatuur, allebei tekenen van stress, verminderde hij het kauwen en hield het likken helemaal op; toen hij werd afgedaan, gaapten, likten en slikten de paarden meer dan daarvoor (Fenner en collega’s, 2016).
Wat de bonden zeggen
Sinds mei 2025 controleren stewards op FEI-wedstrijden in alle disciplines de spanning van de neusriem met een officieel meetinstrument van ongeveer 1,7 cm dik, dat over het neusbeen onder de neusriem wordt geschoven. De regel geldt voor elk type neusriem en voor beide riemen van een flash of Mexicaanse neusriem. Een neusriem die vóór de proef niet door de controle komt, moet losser worden gemaakt voordat het paard mag starten; een neusriem die na de proef niet door de controle komt, betekent uitsluiting en een gele waarschuwingskaart. Volgens de dressuurreglementen van de FEI mag een trenshoofdstel een Engelse, Hannoverse, flash-, gekruiste of combinatieneusriem hebben, terwijl een stanghoofdstel alleen een gewone Engelse neusriem mag hebben. Sommige nationale bonden gaan verder: Denemarken heeft de neusriem in de dressuur sinds januari 2025 optioneel gemaakt. Regels veranderen, dus kijk voor een wedstrijd in je eigen reglement.

Tekenen van problemen en onderhoud
Schaafplekken, kale plekken of afdrukken op de neus en onder de kin, een paard dat niet kan likken of kauwen, en onrust zodra het hoofdstel om gaat, wijzen allemaal op een neusriem die te strak zit of op de verkeerde plek. Een paard dat steeds de mond opendoet, vertelt je iets; ISES waarschuwt dat een strakke neusriem problemen kan verbergen in plaats van oplossen. Laat het gebit en de pasvorm van het bit nakijken en vraag je instructeur of een gekwalificeerde zadelmaker om hulp, in plaats van de riem strakker te trekken. Houd het leer schoon en soepel en controleer de gespen en passanten (zie harnachement schoonmaken).
Goed om te weten
De grackle is genoemd naar Grakle, het paard dat in 1931 de Grand National in Aintree won; de spelling van de neusriem is in de loop der jaren verschoven.
Verwant harnachement
Een neusriem is een onderdeel van het hoofdstel en werkt nauw samen met het bit. Een vaste martingaal wordt aan de Engelse neusriem vastgemaakt, en ontwerpen zonder bit die op de neus werken, worden behandeld bij hackamores en bitloze hoofdstellen.
Bovenste afbeelding van kallerna onder de licentie CC BY-SA 3.0
Afbeelding van Christine Zenino from Chicago, US onder de licentie CC BY 2.0
Afbeelding van Danielle M. onder de licentie CC BY 3.0
Vertaald uit het Engels. Lees het origineel