Obserwuj nasz nowy kanał na YouTube!

Konie w sztuce

Kary koń

· The Equinest

Młody królewicz stojący obok karego konia
Opowieść o tajemniczym karym koniu i o tym, jak odmienił los pogrążonego w żałobie młodego królewicza.

Fragment książki More Celtic Fairy Tales w wyborze i opracowaniu Josepha Jacobsa.

Był sobie raz król, który miał trzech synów, a kiedy król umarł, najmłodszemu synowi nie dali ani krzty z niczego prócz starej, białej, kulawej szkapy.

– Skoro tylko to dostaję – rzekł – widać najlepiej będzie, jeśli z tym właśnie ruszę w świat.

Jechał tak przed siebie, to idąc pieszo, to jadąc wierzchem. Gdy jechał już dłuższy czas, pomyślał, że szkapa potrzebuje chwili na popas, zsiadł więc na ziemię, a cóż to ujrzał, jak nie jeźdźca, który z samego serca zachodniej strony świata jechał ku niemu wysoko, pięknie i bardzo pięknie.

– Bądź pozdrowiony, mój chłopcze – rzekł tamten.

– Bądź pozdrowiony, królewski synu – odrzekł ten drugi.

– Co słychać? – zapytał królewski syn.

– A to – odpowiedział przybysz. – Serce mi pęka od jazdy na tym ośle, nie koniu. Czy dasz mi za niego tę kulawą białą szkapę?

– Nie – odrzekł królewicz. – Wyszedłbym na tym źle.

– Nie lękaj się – rzekł przybysz. – Kto wie, czy nie zrobisz z niego lepszego użytku niż ja. Ma on jedną zaletę: nie ma takiego miejsca, o jakim tylko pomyślisz, w czterech stronach koła świata, do którego kary koń by cię nie zaniósł.

Tak oto królewski syn dostał karego konia i oddał kulawą białą szkapę.

A gdzież to pomyślał, by się znaleźć, kiedy dosiadł konia, jak nie w Krainie pod Falami. Pojechał, a nazajutrz przed wschodem słońca już tam był. A cóż zastał na miejscu, jak nie syna Króla spod Fal, który odbywał sąd, i lud krainy zebrany, by sprawdzić, czy znajdzie się ktoś, kto podejmie się wyruszyć po córkę Króla Greków, by została żoną królewicza. Nikt się nie zgłosił, aż tu nagle kto się zjawia, jak nie jeździec na karym koniu.

– Ty, jeźdźcze na karym koniu – rzekł królewicz – nakładam na ciebie klątwy i zaklęcia, abyś sprowadził tu córkę Króla Greków, nim jutro wzejdzie słońce.

Wyszedł więc, podszedł do karego konia, oparł łokieć na jego grzywie i ciężko westchnął.

– Westchnienie królewskiego syna pod zaklęciem! – rzekł koń. – Ale nie martw się, zrobimy to, co ci nakazano. – I ruszyli w drogę.

– Teraz – rzekł koń – kiedy zbliżymy się do wielkiego miasta Greków, zauważysz, że cztery końskie kopyta nigdy jeszcze nie stanęły w tym mieście. Królewska córka zobaczy mnie z wysokości zamku, wyglądając przez okno, i nie spocznie, póki się na mnie nie przejedzie. Powiedz, że może, ale koń nie ścierpi, by ktokolwiek prócz ciebie siedział na nim przed kobietą.

Zbliżyli się do wielkiego miasta, a on zaczął popisywać się jazdą; królewna wyglądała przez okna i zauważyła konia. Jazda bardzo jej się spodobała, wyszła więc, tak jak przewidział koń.

– Daj mi się przejechać na tym koniu – powiedziała.

– Dostaniesz to – odrzekł – ale koń nie pozwoli, by ktokolwiek prócz mnie siedział na nim przed kobietą.

– Mam własnego koniuszego – powiedziała.

– Jeśli tak, posadź go z przodu – odrzekł.

Nim koniuszy w ogóle dosiadł konia, gdy tylko próbował wsiąść, koń podniósł nogi i zrzucił go kopniakiem.

– Chodź więc sam i siądź przede mną – powiedziała. – Nie zostawię tej sprawy tak.

Dosiadł konia, a ona za nim, i nim zdążyła się obejrzeć, była bliżej nieba niż ziemi. Przed wschodem słońca był już z nią w Krainie pod Falami.

– Przybyłeś – rzekł królewicz spod Fal.

– Przybyłem – odrzekł.

– Oto jesteś, mój bohaterze – rzekł królewicz. – Jesteś synem króla, lecz ja jestem synem powodzenia. W każdym razie nie będzie teraz zwłoki ani zaniedbania, tylko wesele.

– Powoli – rzekła królewna. – Twoje wesele nie jest tak blisko, jak sądzisz. Dopóki nie dostanę srebrnego kielicha, który miała na weselu moja babka, a także moja matka, nie wyjdę za mąż, bo muszę go mieć na własnym weselu.

– Ty, jeźdźcze na karym koniu – rzekł królewicz spod Fal – nakładam na ciebie zaklęcia i klątwy, jeśli srebrny kielich nie znajdzie się tutaj przed jutrzejszym świtem.

Wyszedł, podszedł do konia, oparł łokieć na jego grzywie i ciężko westchnął.

– Westchnienie królewskiego syna pod zaklęciem! – rzekł koń. – Wsiadaj, a zdobędziesz srebrny kielich. Lud królestwa zgromadził się dziś wieczorem wokół króla, bo zniknęła mu córka, a kiedy dotrzesz do pałacu, wejdź do środka, a mnie zostaw na zewnątrz; kielich będzie tam krążył wśród biesiadników. Wejdź i usiądź pośród nich. Nic nie mów i udawaj, że jesteś jednym z tamtejszych ludzi. Ale kiedy kielich dojdzie do ciebie, weź go pod pachę i wyjdź z nim do mnie, a odjedziemy.

Ruszyli i dotarli do Grecji, a on wszedł do pałacu i zrobił tak, jak kazał mu kary koń. Wziął kielich, wyszedł, dosiadł konia i przed wschodem słońca był w Krainie pod Falami.

– Przybyłeś – rzekł królewicz spod Fal.

– Przybyłem – odrzekł.

– Lepiej weźmy teraz ślub – rzekł królewicz do greckiej królewny.

– Powoli i spokojnie – odrzekła. – Nie wyjdę za mąż, dopóki nie dostanę srebrnego pierścienia, który nosiły moja babka i matka, kiedy brały ślub.

– Ty, jeźdźcze na karym koniu – rzekł królewicz spod Fal – zrób to. Niech ten pierścień będzie tu jutro o wschodzie słońca.

Chłopiec poszedł do karego konia, oparł łokieć na jego karku i opowiedział mu, jak się sprawy mają.

– Nigdy jeszcze nie postawiono przede mną sprawy trudniejszej niż ta, którą postawiono mi teraz – rzekł koń – ale i tak nie ma na to rady. Dosiądź mnie. Między nami a zdobyciem tego pierścienia jest góra śniegu, góra lodu i góra ognia. Bardzo trudno będzie nam je przebyć.

Ruszyli więc, jak stali, a jakąś milę od góry śniegu było z nimi bardzo źle z zimna. Gdy się do niej zbliżyli, smagnął konia, a kary koń jednym susem znalazł się na szczycie góry śniegu; drugim susem był na szczycie góry lodu; trzecim przeszedł przez górę ognia. Kiedy minął góry, chłopiec wisiał u końskiej szyi, jakby miał zaraz stracić przytomność. Pojechał dalej, w dół, do miasta w dolinie.

– Idź – rzekł kary koń – do kuźni i każ zrobić żelazny kolec na każdy koniec kości, jaki we mnie jest.

Poszedł, jak chciał koń, kazał zrobić kolce i wrócił z nimi.

– Wbij je we mnie – rzekł koń – każdy z tych kolców w każdy koniec kości, jaki mam.

Tak też zrobił; wbił kolce w konia.

– Jest tu jezioro – rzekł koń – długie na cztery mile i szerokie na cztery mile, a kiedy w nie wejdę, jezioro zapali się i stanie w płomieniach. Jeśli zobaczysz, że Ogniste Jezioro gaśnie przed wschodem słońca, czekaj na mnie, a jeśli nie, idź swoją drogą.

Kary koń wszedł do jeziora, a jezioro zamieniło się w płomień. Długo leżał nad jeziorem, załamując ręce i zawodząc. Nastał dzień, a jezioro nie gasło.

Lecz w godzinie, gdy słońce wschodziło z wody, jezioro zgasło.

I kary koń wynurzył się pośrodku wody z jednym jedynym kolcem w ciele, a na jego końcu tkwił pierścień.

Wyszedł na brzeg i padł obok jeziora.

Wtedy podszedł do niego jeździec. Zabrał pierścień i zawlókł konia na zbocze wzgórza. Zaczął go ogrzewać, obejmując ramionami, a w miarę jak wschodziło słońce, koniowi było coraz lepiej, aż koło południa stanął na nogi.

– Dosiądź mnie – rzekł koń – i ruszajmy stąd.

Dosiadł karego konia i ruszyli.

Dotarł do gór i skoczył koniem na górę ognia, i był na szczycie. Z góry ognia skoczył na górę lodu, a z góry lodu na górę śniegu. Zostawił góry za sobą i rankiem był w krainie pod falami.

– Przybyłeś – rzekł królewicz.

– Przybyłem – odrzekł.

– To prawda – rzekł królewicz spod Fal. – Królewskim synem jesteś ty, lecz synem powodzenia jestem ja. Tym razem nie będzie już pomyłek ani zwłoki, tylko wesele.

– Nie tak prędko – rzekła królewna Greków. – Twoje wesele wcale nie jest jeszcze tak blisko, jak myślisz. Dopóki nie zbudujesz zamku, nie wyjdę za ciebie. Ani w zamku twego ojca, ani w zamku twojej matki nie zamieszkam; zbuduj mi zamek, przy którym zamek twego ojca nie byłby wart nawet wody do mycia.

– Ty, jeźdźcze na karym koniu, zbuduj go – rzekł królewicz spod Fal – nim wzejdzie jutrzejsze słońce.

Chłopiec wyszedł do konia, oparł łokieć na jego szyi i westchnął, myśląc, że takiego zamku nie da się zbudować nigdy przenigdy.

– Jeszcze nie było na mojej drodze zakrętu, który łatwiej byłoby mi pokonać niż ten – rzekł kary koń.

Gdy chłopiec rozejrzał się wokół, ujrzał wszystko, co było trzeba, i mnóstwo cieśli i kamieniarzy przy pracy, a zamek był gotowy, nim wzeszło słońce.

Zawołał królewicza spod Fal, a ten zobaczył zamek. Chciał sobie wyłupić oko, myśląc, że to złudzenie.

– Synu Króla spod Fal – rzekł jeździec na karym koniu – nie myśl, że masz złudzenie; to, co widzisz, jest prawdą.

– To prawda – rzekł królewicz. – Ty jesteś synem powodzenia, ale i ja jestem synem powodzenia. Nie będzie już pomyłek ani zwłoki, tylko teraz wesele.

– Nie – rzekła. – Czas nadszedł. Czy nie powinniśmy pójść obejrzeć zamku? Zdążymy wziąć ślub, zanim zapadnie noc.

Poszli do zamku, a zamek był bez żadnego „ale”——

– Widzę jedno – rzekł królewicz. – Przynajmniej jeden brak trzeba uzupełnić. Trzeba zrobić studnię w środku, żeby nie chodzić daleko po wodę, kiedy w zamku będzie uczta albo wesele.

– To nie potrwa długo – rzekł jeździec na karym koniu.

Studnię zrobiono, a miała siedem sążni głębokości i dwa czy trzy sążnie szerokości, i obejrzeli ją w drodze na ślub.

– Jest bardzo dobrze zrobiona – rzekła – gdyby nie ta mała usterka tam.

– Gdzie? – zapytał królewicz spod Fal.

– Tam – odrzekła.

Pochylił się, żeby spojrzeć. Ona podeszła, położyła mu obie dłonie na plecach i wrzuciła go do środka.

– Zostań tam – rzekła. – Jeśli mam wyjść za mąż, to nie za ciebie, lecz za tego, kto dokonał każdego z tych czynów, i jeśli zechce, jego wezmę.

I poszła na wesele z jeźdźcem małego karego konia.

A dopiero po upływie trzech lat przypomniał sobie o karym koniu i o tym, gdzie go zostawił.

Wstał, wyszedł i bardzo żałował, że zaniedbał karego konia. Znalazł go dokładnie tam, gdzie go zostawił.

– Szczęść ci, mój panie – rzekł koń. – Wygląda na to, że masz coś, co lubisz bardziej niż mnie.

– Nie mam niczego takiego i mieć nie będę; po prostu zapomniałem o tobie – odrzekł.

– Nie szkodzi – rzekł koń – to nie ma znaczenia. Podnieś miecz i zetnij mi głowę.

– Los nie pozwoli, bym to uczynił – odrzekł.

– Zrób to natychmiast, albo ja zrobię to tobie – rzekł koń.

Chłopiec dobył więc miecza i ściął koniowi głowę, a potem wzniósł obie dłonie i wydał żałosny okrzyk.

A cóż usłyszał za plecami, jak nie: „Witaj, mój szwagrze”.

Obejrzał się, a tam stał najpiękniejszy mężczyzna, jakiego kiedykolwiek widział.

– Czemu płaczesz po karym koniu? – zapytał.

– Dlatego – odrzekł chłopiec – że nigdy nie narodziła się na tym świecie ani z człowieka, ani ze zwierzęcia istota, którą kochałbym bardziej.

– Czy wziąłbyś mnie w jego miejsce? – zapytał nieznajomy.

– Gdybym mógł uwierzyć, że jesteś tym koniem, wziąłbym; a jeśli nie, wolę konia – odrzekł jeździec.

– Jestem karym koniem – rzekł młodzieniec – a gdyby tak nie było, skądże miałbyś wszystkie te rzeczy, po które wyprawiałeś się do domu mego ojca? Odkąd padło na mnie zaklęcie, służyłem niejednemu, zanim mnie spotkałeś. Wszyscy mówili jedno: nie mogli mnie utrzymać ani sobie ze mną poradzić i nigdy nie zatrzymali mnie dłużej niż kilka dni. Lecz kiedy trafiłem na ciebie, zatrzymałeś mnie, aż minął czas, jaki wyznaczyło zaklęcie. A teraz pojedziesz ze mną do domu i wyprawimy wesele w domu mego ojca.

Książki i opowiadania o koniach

Przetłumaczono z angielskiego. Przeczytaj oryginał