Paarden in de kunst
Het zwarte paard

Het verhaal van een geheimzinnig zwart paard en wat het betekende voor een rouwende jonge prins.
Een fragment uit het boek More Celtic Fairy Tales, gekozen en bewerkt door Joseph Jacobs.
Er was eens een koning die drie zonen had, en toen de koning stierf, gaven ze de jongste zoon helemaal niets, op een oude, witte, kreupele knol na.
“Als dit alles is wat ik krijg,” sprak hij, “dan kan ik er maar beter mee op pad gaan.”
Hij trok er recht vooruit mee verder, soms lopend, soms rijdend. Toen hij een flinke tijd had gereden, dacht hij dat de knol wel even zou moeten eten, dus steeg hij af, en wat zag hij uit het hart van de westelijke windstreek op zich af komen? Een ruiter die hoog te paard zat, goed en zeer goed.
“Gegroet, mijn jongen,” zei hij.
“Gegroet, koningszoon,” zei de ander.
“Wat is je nieuws?” vroeg de koningszoon.
“Dit is mijn nieuws,” zei de jongen die eraan kwam. “Ik heb me het hart uit het lijf gereden op deze ezel van een paard; wil je hem ruilen voor die kreupele witte knol van jou?”
“Nee,” zei de prins, “dat zou een slechte ruil voor me zijn.”
“Je hoeft niet bang te zijn,” zei de man die eraan kwam, “wie weet heb jij er meer aan dan ik. Hij heeft één kwaliteit: er is geen enkele plek die je maar kunt bedenken in de vier windstreken van het rad van de wereld waar het zwarte paard je niet naartoe brengt.”
Dus kreeg de koningszoon het zwarte paard en gaf hij de kreupele witte knol weg.
Waar wilde hij wel zijn toen hij opsteeg? In het Rijk Onder de Golven. Hij ging op weg en voor zonsopgang de volgende ochtend was hij er. En wat trof hij daar aan? De zoon van Koning Onder de Golven, die hof hield, en het volk van het rijk was bijeengekomen om te zien of er iemand was die op zich wilde nemen om de dochter van de Koning der Grieken te gaan halen als vrouw voor de prins. Niemand meldde zich, en wie kwam er toen aan? De ruiter van het zwarte paard.
“Jij, ruiter van het zwarte paard,” zei de prins, “ik bind je met kruisen en betoveringen: de dochter van de Koning der Grieken moet hier zijn voordat de zon morgen opkomt.”
Hij ging naar buiten, liep naar het zwarte paard, leunde met zijn elleboog op diens manen en slaakte een diepe zucht.
“Dat is de zucht van een koningszoon die betoverd is!” zei het paard. “Maar maak je geen zorgen; we zullen doen wat je is opgedragen.” En zo gingen ze op weg.
“Nu,” zei het paard, “als we bij de grote stad van de Grieken komen, zul je merken dat er nog nooit de vier hoeven van een paard in die stad zijn geweest. De koningsdochter zal me vanuit een raam boven in het kasteel zien, en ze zal geen rust hebben voordat ze een ritje op me heeft gemaakt. Zeg dat dat mag, maar dat het paard[59] geen enkele man behalve jou toestaat om met een vrouw achter zich op hem te rijden.”
Ze kwamen bij de grote stad, en hij begon zijn rijkunsten te vertonen; de prinses keek uit het raam en zag het paard. Zijn rijkunst beviel haar, en ze kwam naar buiten, net zoals het paard had voorspeld.
“Laat me een ritje maken op het paard,” zei ze.
“Dat mag,” zei hij, “maar het paard laat geen enkele man behalve mij met een vrouw achter zich op hem rijden.”
“Ik heb zelf een ruiter,” zei ze.
“Als dat zo is, zet hem dan voorop,” zei hij.
Nog voordat de ruiter goed en wel in het zadel zat, toen hij probeerde op te stijgen, hief het paard zijn benen en schopte hem eraf.
“Kom jij dan maar en stijg voor mij op,” zei ze, “zo laat ik het niet.”
Hij steeg op het paard en zij achter hem, en voordat ze om zich heen kon kijken, was ze dichter bij de hemel dan bij de aarde. Voor zonsopgang was hij met haar in het Rijk Onder de Golven.
“Je bent gekomen,” zei Prins Onder de Golven.
“Ik ben gekomen,” zei hij.
“Daar ben je dan, mijn held,” zei de prins. “Jij bent de zoon van een koning, maar ik ben een zoon van het geluk. Hoe dan ook, nu geen uitstel of verzuim meer, maar een bruiloft.”
“Rustig aan,” zei de prinses, “je bruiloft is niet zo dichtbij als je denkt. Zolang ik de zilveren beker niet heb die mijn grootmoeder op haar bruiloft had, en mijn moeder ook, trouw ik niet, want die moet ik op mijn eigen bruiloft hebben.”
“Jij, ruiter van het zwarte paard,” zei Prins Onder de Golven, “ik bind je met betoveringen en kruisen, tenzij de zilveren beker hier morgen voor dageraad is.”
Hij ging naar buiten, liep naar het paard, leunde met zijn elleboog op diens manen en slaakte een diepe zucht.
“Dat is de zucht van een koningszoon die betoverd is!” zei het paard. “Stijg op en je krijgt de zilveren beker. Het volk van het rijk is vannacht rond de koning verzameld, want hij mist zijn dochter. Ga als je bij het paleis komt naar binnen en laat mij buiten staan; ze zullen de beker daar rond laten gaan in het gezelschap. Ga naar binnen en ga midden tussen hen in zitten. Zeg niets en doe alsof je een van de mensen van daar bent. Maar als de beker bij jou komt, stop hem dan onder je oksel, kom ermee naar buiten, naar mij, en dan gaan we.”
Weg gingen ze, ze kwamen in Griekenland aan, en hij ging het paleis binnen en deed wat het zwarte paard hem had opgedragen. Hij nam de beker, kwam naar buiten en steeg op, en voor zonsopgang was hij in het Rijk Onder de Golven.
“Je bent gekomen,” zei Prins Onder de Golven.
“Ik ben gekomen,” zei hij.
“Laten we nu maar trouwen,” zei de prins tegen de Griekse prinses.
“Rustig en zachtjes aan,” zei zij. “Ik trouw niet voordat ik de zilveren ring heb die mijn grootmoeder en mijn moeder droegen toen zij trouwden.”
“Jij, ruiter van het zwarte paard,” zei Prins Onder de Golven, “regel dat. Zorg dat die ring hier morgen bij zonsopgang is.”
De jongen ging naar het zwarte paard, legde zijn elleboog op diens kam en vertelde hoe het zat.
“Nooit is mij een zaak voorgelegd die moeilijker was dan deze zaak die me nu wordt voorgelegd,” zei het paard, “maar er is in elk geval niets aan te doen. Stijg op. Tussen ons en die ring liggen een sneeuwberg, een ijsberg en een vuurberg. Het is ontzettend moeilijk om daar langs te komen.”
Zo gingen ze op weg, en zo’n mijl voor de sneeuwberg waren ze er slecht aan toe door de kou. Toen ze er dichtbij kwamen, gaf hij het paard een klap, en met één sprong stond het zwarte paard boven op de sneeuwberg; met de volgende sprong stond het boven op de ijsberg; met de derde sprong ging het dwars door de vuurberg. Toen hij de bergen achter zich had, hing hij aan de hals van het paard alsof hij het bewustzijn ging verliezen. Hij reed recht vooruit door, omlaag naar een stad in het dal.
“Ga naar beneden,” zei het zwarte paard, “naar een smidse, en laat een ijzeren pin maken voor elk uiteinde van elk bot in mijn lijf.”
Hij ging naar beneden zoals het paard wilde, liet de pinnen maken en kwam ermee terug.
“Steek ze in me,” zei het paard, “elke pin in elk uiteinde van elk bot dat ik heb.”
Dat deed hij: hij stak de pinnen in het paard.
“Er is hier een meer,” zei het paard, “vier mijl lang en vier mijl breed, en als ik daarin ga, zal het meer vlam vatten en branden. Zie je het Vuurmeer doven voordat de zon opkomt, wacht dan op mij; zo niet, ga dan je eigen weg.”
Het zwarte paard ging het meer in, en het meer werd één vlammenzee. Lang lag het uitgestrekt in het meer, met zijn handpalmen slaand en brullend. De dag brak aan, en het meer doofde niet.
Maar op het uur waarop de zon uit het water opkwam, doofde het meer.
En het zwarte paard rees op midden in het water, met nog maar één pin in zijn lijf en de ring aan het uiteinde daarvan.
Het kwam aan land en viel neer aan de oever van het meer.
Toen ging de ruiter naar beneden. Hij pakte de ring en sleepte het paard naar de voet van een heuvel. Hij beschermde het door zijn armen om het heen te slaan, en naarmate de zon opkwam, werd het paard steeds beter, tot het rond het middaguur weer overeind kwam.
“Stijg op,” zei het paard, “en laten we gaan.”
Hij steeg op het zwarte paard en weg gingen ze.
Hij bereikte de bergen, liet het paard naar de vuurberg springen en stond op de top. Van de vuurberg sprong hij naar de ijsberg, en van de ijsberg naar de sneeuwberg. Hij liet de bergen achter zich, en tegen de ochtend was hij in het rijk onder de golven.
“Je bent gekomen,” zei de prins.
“Ja,” zei hij.
“Dat is waar,” zei Prins Onder de Golven. “Een koningszoon ben jij, maar een zoon van het geluk ben ik. Deze keer geen vergissingen en uitstel meer, maar een bruiloft.”
“Rustig aan,” zei de Prinses der Grieken. “Je bruiloft is nog niet zo dichtbij als je denkt. Zolang jij geen kasteel bouwt, trouw ik niet met je. Niet in het kasteel van je vader en niet in dat van je moeder ga ik wonen; nee, bouw me een kasteel waarbij vergeleken het kasteel van je vader nog geen waswater waard is.”
“Jij, ruiter van het zwarte paard, bouw dat,” zei Prins Onder de Golven, “voordat de zon morgen opkomt.”
De jongen ging naar buiten, naar het paard, leunde met zijn elleboog op diens hals en zuchtte, want hij dacht dat dit kasteel in alle eeuwigheid niet gebouwd kon worden.
“Er is op mijn weg nog nooit een bocht gekomen die makkelijker te nemen was dan deze,” zei het zwarte paard.
Toen de jongen om zich heen keek, zag hij een massa volk en ontelbaar veel timmerlieden en steenhouwers aan het werk, en het kasteel was klaar voordat de zon opkwam.
Hij riep Prins Onder de Golven, en die zag het kasteel. Hij probeerde zijn oog uit te rukken, omdat hij dacht dat het gezichtsbedrog was.
“Zoon van Koning Onder de Golven,” zei de ruiter van het zwarte paard, “denk niet dat het gezichtsbedrog is; wat je ziet is echt.”
“Dat is waar,” zei de prins. “Jij bent een zoon van het geluk, maar ik ben ook een zoon van het geluk. Nu geen vergissingen en uitstel meer, maar een bruiloft.”
“Nee,” zei zij. “De tijd is gekomen. Zullen we niet eerst naar het kasteel gaan kijken? Er is nog tijd genoeg om te trouwen voordat de avond valt.”
Ze gingen naar het kasteel, en aan het kasteel was geen “maar”——
“Ik zie er wel een,” zei de prins. “Er moet op zijn minst één gebrek verholpen worden. Er moet binnen een put komen, zodat het water niet ver gehaald hoeft te worden als er een feest of een bruiloft in het kasteel is.”
“Dat is zo gebeurd,” zei de ruiter van het zwarte paard.
De put werd gemaakt, en hij was zeven vadem diep en twee of drie vadem breed, en op weg naar de bruiloft gingen ze naar de put kijken.
“Hij is heel goed gemaakt,” zei zij, “op één klein foutje daarginds na.”
“Waar dan?” vroeg Prins Onder de Golven.
“Daar,” zei ze.
Hij boog zich voorover om te kijken. Zij kwam naar voren, legde haar beide handen op zijn rug en duwde hem erin.
“Blijf jij daar maar,” zei ze. “Als ik ga trouwen, ben jij niet de man; maar de man die elke heldendaad heeft verricht die er verricht is, die neem ik, als hij wil.”
Zo ging ze met de ruiter van het kleine zwarte paard naar de bruiloft.
En pas drie jaar daarna gebeurde het dat hij voor het eerst weer aan het zwarte paard dacht, en aan de plek waar hij het had achtergelaten.
Hij stond op en ging naar buiten, en hij had grote spijt dat hij het zwarte paard had verwaarloosd. Hij vond het precies waar hij het had achtergelaten.
“Goedendag, edele heer,” zei het paard. “Het lijkt erop dat je iets hebt gekregen waar je meer van houdt dan van mij.”
“Dat heb ik niet, en dat zal ik ook nooit krijgen; maar het overkwam me dat ik je vergat,” zei hij.
“Het geeft niet,” zei het paard, “het maakt geen verschil. Hef je zwaard en sla mijn hoofd af.”
“Het lot staat niet toe dat ik dat doe,” zei hij.
“Doe het onmiddellijk, of ik doe het bij jou,” zei het paard.
Dus trok de jongen zijn zwaard en sloeg het hoofd van het paard af; toen hief hij zijn beide handpalmen en slaakte een jammerkreet.
Wat hoorde hij achter zich? “Gegroet, mijn zwager.”
Hij keek achter zich, en daar stond de knapste man die hij ooit had gezien.
“Waarom moest je huilen om het zwarte paard?” vroeg die.
“Hierom,” zei de jongen, “omdat er nooit van mens of dier een schepsel in deze wereld is geboren waar ik meer van hield.”
“Zou je mij in zijn plaats willen?” vroeg de vreemdeling.
“Als ik kon geloven dat jij het paard bent, dan wel; maar zo niet, dan heb ik liever het paard,” zei de ruiter.
“Ik ben het zwarte paard,” zei de jongeman, “en als ik dat niet was, hoe zou je dan al die dingen hebben gekregen die je in het huis van mijn vader ging zoeken? Sinds ik betoverd werd, ben ik bij menig man geweest voordat jij me tegenkwam. Ze hadden allemaal maar één ding te zeggen: ze konden me niet houden en niet de baas, en ze hielden me nooit langer dan een paar dagen. Maar toen ik bij jou terechtkwam, hield jij me tot de tijd verstreken was die de betovering moest duren. En nu ga je met mij mee naar huis, en we vieren een bruiloft in het huis van mijn vader.”
Vertaald uit het Engels. Lees het origineel