Końskie figle
Jak stary koń wygrał zakład

Dzisiejszy wiersz ma poczucie humoru – napisał go Oliver Wendell Holmes w 1876 roku.
Było to na słynnym torze kłusaków,
gdzie zebrali się wokół gracze zakładów
z bliska i z daleka; byli tam i „asy”,
których czyny głosi prasa sportowa:
chyża siwa klacz, szkapa starego Hirama,
rączy kasztanowaty ogier, duma Dana Pfeiffera,
a z nimi trzeci – a któż to taki
stoi przy swym szybkim gniadym wałachu?
Budd Doble, którego katarowe nazwisko
tak wypełnia nosową trąbę sławy.
Stał tam też niejeden słynny rumak
z krwi Messengera i Morgana;
i niemało koni-nowicjuszy,
o których nikt jeszcze nie wiedział, co potrafią;
i wszystkie szkapy do wynajęcia, co tak dobrze znają
baty niedzielnych elegancików.
Błękitne jest niebo w dniu otwarcia;
murawa wokół zieleni się majem;
złoty blask słońca pada
na kasztany jasne i ciemne, na gniadosze i dereszowate;
konie grzebią kopytami, tańczą i rżą,
klaczki i ogierki bawią się jak kocięta,
pląsają i potrząsają falistymi grzywami,
lśniącymi i miękkimi jak jedwabne motki;
wokół stoją wozy i dwukółki,
a moda obnosi się ze swymi strojnymi zaprzęgami;
tu stoi – marzenie każdego młodego Jehu –
tandem, zaprząg kapryśny i niełatwy!
A tam, szerzej rozpostarty, lśni
przepych czterokonnego zaprzęgu;
do nienagannych krawatów i lśniących cylindrów
śliczne czepki ślą swe uśmiechy;
(styl to człowiek, jak twierdzą książki;
a w każdym razie styl to kobieta);
spośród falban spienionych kremową koronką
wygląda umorusany pyszczek mopsa,
albo spaniel toczy wilgotnym okiem,
albo gapi się szorstkowłosy pupil ze Skye –
o, kobieto, w godzinach beztroski
tak nieśmiała z nami, tak swobodna z nimi!
„No dalej! Stawiam dwa do jednego,
że go do tego zmuszę!” „Tak? Przyjmuję!”
Co miał zrobić i kto?
Nie dosłyszałem i nie umiem wam powiedzieć –
słuchajcie, proszę, aż skończę opowieść.
Ledwie zauważony, z tyłu, za innymi,
brutalnie wciśnięty między wóz a furę,
chudy i kościsty gniadosz pastora
stał zaprzężony do jednokonnej bryczki –
pożyczony na ten dzień kościelnemu;
(na pogrzeb – tak mówił kościelny;
umarła żona wuja jego matki.)
Jak Łazarz zaproszony na ucztę bogacza,
tak wyglądało biedne, opuszczone stare zwierzę;
sierść miał szorstką, ogon wyłysiały,
a siwizna przyprószyła mu włos;
sportowcy i dżokeje go nie znali,
a przecież mówią, że niegdyś kłusował
wśród najszybszych w mieście,
aż coś w nim pękło i go złamało –
wspólny los rumaka i męża stanu!
„Czyż tak prędko o nas zapomniano?”
Ach, wątpię, czy ktokolwiek z was
słyszał kiedyś imię „Old Blue”,
którego sława rozbrzmiewała w całej okolicy
w dawnych czasach, gdy byłem młody!
„Wyprowadźcie konia!” Niestety! nie przypominał
tego, którego dosiadał Mazepa;
z rzadką grzywą, ostrym grzbietem, drżącymi kolanami,
wrak tego, co niegdyś było rumakiem,
wargi cienkie, oczy zapadnięte, stawy sztywne;
a jednak nie bez zalet, które dostrzeże znawca.
Kościelny, śmiejąc się w kułak,
jakby to wszystko było na niby,
wyprowadził konia i, wciąż się śmiejąc,
odpiął uprząż od hołobli,
rozpiął pod brzuchem zardzewiały pas,
wyjął mu z zębów wędzidło,
zsunął ogłowie, uwolnił go
od rzemieni i lejców – co za widok!
Tak zużyty, tak chudy w każdej kończynie –
niemożliwe, żeby go siodłali!
A jednak! na grzbiet siada mu świńska skóra siodła
i klepie go po chudych, reumatycznych bokach;
z miną, w której wzgarda miesza się z wesołością,
zapinają mu popręg;
z końskim mrugnięciem i zuchwałym ruchem głowy
jakiś młodzik przerzuca przez niego nogę,
i tak, z jeźdźcem na grzbiecie,
prowadzą go, kulejącego, na tor,
daleko, aż za linię startu,
by rozruszał każdy zesztywniały staw.
Gdy przechodził przez szydzący tłum,
stary Hiram rzucił mu pełne litości spojrzenie;
„Biegnij, kaleko, póki możesz!”
zawołał nieczuły Dan;
„Obiad dla wron na dzień postu!”
rozległ się drwiący okrzyk Budda Doble’a.
Powoli, jak wahacz maszyny parowej,
gdy po raz pierwszy czuje narastającą siłę pary,
z ostrzegawczym kaszlem i groźnym świstem
sztywny stary rumak zgina kolana;
z początku ostrożnym, statecznym krokiem,
jakby ciągnął karetę paradną –
nie jest źrebakiem; wie aż za dobrze,
że czas to ciężar, który da o sobie znać;
nie ma konia tak krzepkiego, by się nie lękał
handicapu dwudziestu lat.
Gdy wśród tłumu po obu stronach
stary koń zbliża się do trybuny sędziów,
pod piórkowym ciężarem dżokeja
trochę się rozgrzewa w swoim chodzie,
i raz po raz próbuje kroku,
który zdradza coś na kształt dawnego rozmachu.
„Start!” Wezwanie ukłuło go w ucho,
jakby zagrzmiała bojowa trąbka;
uśpione instynkty, dawno nieporuszone,
budzą się na stare, znajome słowo;
jak płomień przeszywa każdą kończynę –
cóż znaczy dla niego dwadzieścia lat?
Dziki cios, który zadał mu jeździec,
spadł na jego zapadnięte boki nieodczuty;
ostroga, która kłuła jego zjeżoną sierść,
niezauważona rozdarła krwawiący bok;
obojętne mu ostroga i wodze –
znów stąpa jak pięciolatek!
Zanim minął słupek ćwierci mili,
stary Hiram rzekł: „Szybko idzie”.
Na długo, nim ćwierć zmieniła się w pół,
chichoczący tłum przestał się śmiać;
przerażony dżokej przywarł mocniej,
gdy koń ruszył potężnym susem,
żwir pryskał spod kopyt,
szyja wyciągnięta, uszy położone,
a ogon przez cały czas sterczał prosto
za nim jak cienki, okrągły pilnik!
Spadła podkowa – poleciała, wirując,
wystrzelona jak kula z pistoletu;
Drżący dżokej układa modlitwę
ze strzępów przekleństw, którymi zwykł miotać;
upuszcza bat, upuszcza wodze,
rozpaczliwie chwyta się grzywy;
zaraz puści – chwieje się, zatacza –
zsunie się pod te tratujące kopyta!
Kolana niejednego jeźdźca drżą,
kwiaty na niejednym czepku się trzęsą,
a z lewa i z prawa podnoszą się okrzyki:
„Trzymaj się! Trzymaj się!” „Mocno trzymaj! Mocno!”
„Obejmij go za szyję i nie puszczaj!”
„Długo tak nie pociągnie – no! spokojnie! prr!”
Lecz jak kary rumak, który niósł
widmowego kochanka Lenory,
tak i on parska z nozdrzy pianą i ogniem,
a kościstych nóg nie zmęczy żaden dystans;
i oto pędzi obok trybuny,
a wszyscy krzyczą: „Zatrzymać go! Zatrzymać!”
Odsuńcie się! dopiero się rozkręca –
odbiega trzy biegi w jednym!
„Nie wbiegaj mu przed nos! roztrzaska ci łeb;
jedź za nim i chwyć za wodze!”
rzekł stary Hiram. Dan Pfeiffer usłyszał
i niecierpliwie skoczył na te słowa;
Budd Doble ruszył na swym gniadoszu,
stary Hiram pojechał za nim na siwku,
i oto wyrywają, i pędzą w koło,
szybkie konie dają z siebie „wszystko, co umieją”.
Patrz! dwa razy gonią go tuż za piętami,
gdy on okrąża kolisty tor
i wiruje z uczepionym chłopakiem
jak Hektor wokół murów Troi;
wciąż dalej i dalej, za trzecim okrążeniem
zostają w tyle! tracą dystans!
Szkapa Budda Doble’a zaczyna słabnąć!
Kasztan Dana Pfeiffera macha ogonem!
I patrzcie! mimo bata i krzyku
klacz starego Hirama opada z sił!
Teraz finisz! na zakręcie
stary koń – a cała reszta w tyle –
nadbiega rozkołysany, lekkim kłusem;
na Jowisza! zdystansował całą stawkę!
Tego kłusa żaden śmiertelnik nie umiał wyjaśnić;
jedni mówili: „To Old Dutchman powrócił!”
inni mierzyli mu czas – a przynajmniej próbowali,
ale nikt nie umiał ustalić, ile wyniósł;
jeden mówił, że nie rozumie,
co się stało z jego sekundnikiem;
inny mówił 2.10; niemożliwe –
raczej dwie dwadzieścia dwa albo trzy;
w końcu stary Hiram rozstrzygnął sprawę:
„Czas wyniósł dwie… dia-bel-sko szybko!”
Koń pastora wygrał zakład;
kosztowało go to trochę potu;
wrócił do jednokonnej bryczki;
pastor zachodził w głowę, co to znaczy,
i mruknął z łagodnym zdziwieniem
i miłym błyskiem w oku,
że ten pogrzeb musiał być podstępem,
albo nieboszczycy jeżdżą w podwójnym tempie;
nie zdziwiłbym się, słowo daję,
gdyby to brat – Jehu – odmówił modlitwę!
I to już wszystko, co mam do powiedzenia
o tym twardym starym gniadym kłusaku,
wio! wio! naprzód! bywajcie!
Morał, dla którego snuję tę opowieść:
koń kłusować potrafi, choć jest stary.
Zbyt zawiłe?
Język tego wiersza jest nieco trudniejszy, ale jeśli przez niego przebrniesz, czeka cię świetna historia. Jeśli wolisz coś łatwiejszego w lekturze, koniecznie zajrzyj do kilku fragmentów „Mazepy” Lorda Byrona. Fragment 1 | Fragment 2.
Przetłumaczono z angielskiego. Przeczytaj oryginał