Paardenpret
Hoe het oude paard de weddenschap won

Het gedicht van vandaag heeft gevoel voor humor; het werd in 1876 geschreven door Oliver Wendell Holmes.
Het was op de beroemde drafbaan,
de gokkers hadden zich verzameld
van heinde en verre; de “cracks” waren er,
wier daden de sportbladen verkondigen:
de vlugge schimmelmerrie, de knol van Old Hiram,
de rappe vos, de trots van Dan Pfeiffer,
en bij hen een derde – en wie is hij
die naast zijn snelle bruine ruin staat?
Budd Doble, wiens verkouden naam
zo luid door de neusbazuin van de roem klinkt.
Daar stond ook menig bekend ros
van het bloed van Messenger en Morgan;
ook groene paarden, en niet zo weinig,
waarvan nog niemand wist wat ze konden;
en alle huurpaarden die maar al te goed
de zweepslagen van de zondagse dandy kennen.
Blauw is de lucht op de openingsdag;
het gras langs de baan is groen van mei;
de gouden gloed van de zon valt
op lichtvos en vos, op bruin en roan;
de paarden schrapen, dansen en hinniken,
merrieveulens en hengstveulens spelen als jonge katjes,
en springen en schudden hun golvende manen,
glanzend en zacht als strengen zijde;
wagens en sjezen staan in het rond,
en de mode pronkt met haar zwierige equipage;
hier staat – de droom van elke jonge Jehu –
de tandem, dat kittelige span!
En daar ontvouwt zich, breder nog,
de pracht van het vierspan;
boven smetteloze dassen en glanzende hoge hoeden
stralen de lieftallige hoedjes hun glimlach;
(de stijl is de man, zo zeggen de boeken;
de stijl is de vrouw, hoe dan ook);
uit volants, schuimend van roomkleurig kant,
piept het roetzwarte snoetje van de mopshond,
of rolt een spaniël met zijn vochtige oog,
of staart de ruwharige lieveling uit Skye –
o vrouw, in je uren van rust
zo schuw met ons, zo vrij met hen!
“Kom op! Ik wed twee tegen één
dat ik hem zover krijg!” “O ja? Afgesproken!”
Wat moest wie dan precies doen?
Ik heb het niet gehoord en kan het je niet zeggen –
luister maar tot mijn verhaal uit is.
Nauwelijks opgemerkt, achter de rest,
ruw verdrongen door kar en wagen,
stond de magere, knokige bruine van de dominee
ingespannen voor zijn eenspansjees –
voor een dag uitgeleend aan zijn koster;
(een begrafenis – zo zei de koster;
de vrouw van de oom van zijn moeder was gestorven.)
Als Lazarus, genood aan het feestmaal van de rijke man,
zo zag het arme, verloren oude dier eruit;
zijn vacht was ruw, zijn staart was kaal,
het grijs lag verspreid door zijn haar;
sportlui en jockeys kenden hem niet,
en toch zeggen ze dat hij ooit kon draven
tussen de snelsten van de stad,
tot er iets knapte en hem brak –
het gedeelde lot van het ros en de staatsman!
“En zijn we dan zo snel vergeten?”
Ach! Ik betwijfel of een van jullie
ooit de naam “Old Blue” heeft gehoord,
wiens roem door heel deze streek klonk
in die oude tijd toen ik nog jong was!
“Breng het paard naar voren!” Helaas! Hij leek
niet op het paard waarop Mazeppa reed;
dun van manen, scherp van rug en wankel op de knieën,
het wrak van wat eens een ros was,
dunne lippen, holle ogen, stijf in de gewrichten;
toch niet zonder punten die de kenner opvallen.
De koster, die in zijn vuistje lachte,
alsof het allemaal maar spel was,
leidde het paard naar voren, en al lachend
maakte hij het broekstuk los van het lamoen,
gespte de roestige buikriem los,
haalde de trens tussen zijn tanden vandaan,
schoof zijn hoofdstel af en bevrijdde hem
van riem en teugel – een gezicht om te zien!
Zo versleten, zo mager in elk lid,
ze gaan hem toch niet zadelen!
Jawel! Het varkensleren zadel gaat op zijn rug
en klappert tegen zijn magere, reumatische flanken;
met een blik van spot en vrolijkheid tegelijk
gespen ze de singel vast;
met een knipoog van een paardenkenner en een brutale zwaai
slaat een jongen zijn been eroverheen,
en zo, met zijn ruiter op zijn rug,
leiden ze hem, kreupel, naar de baan,
ver achter het startpunt,
om elk verstijfd gewricht los te maken.
Toen hij door de joelende menigte liep,
wierp Old Hiram hem een meewarige blik toe;
“Ga je gang, kreupele, zolang het nog kan!”
riep de nuchtere Dan;
“Een vastendagmaal voor de kraaien!”
klonk de spottende kreet van Budd Doble.
Langzaam, zoals wanneer de balancier
voor het eerst de stoomdruk voelt oplopen,
met een waarschuwend kuchje en een dreigend gepiep,
buigt het stijve oude strijdros zijn knieën;
eerst met voorzichtige, bedaarde pas,
alsof hij een staatsiekoets trok –
hij is geen veulen; hij weet heel goed
dat tijd gewicht is en zich zeker laat voelen;
geen paard is zo sterk of het vreest
de handicap van twintig jaren.
Terwijl, door de drukte aan weerszijden,
het oude paard de jurytribune nadert,
onder het vedergewicht van zijn jockey,
komt hij een beetje op gang,
en af en toe waagt hij een pas
die iets weg heeft van een echte tred.
“Af!” Het bevel prikte door zijn oor
alsof er een strijdtrompet had geschald;
de sluimerende instincten, lang onberoerd,
schrikken op bij het oude, vertrouwde woord;
het schiet als een vlam door elk lid –
wat betekenen zijn twintig jaren nog voor hem?
De woeste slag die zijn ruiter uitdeelde,
viel ongevoeld op zijn holle flanken;
de spoor die in zijn doffe huid prikte,
reet ongemerkt zijn bloedende zij open;
spoor en teugel zijn hem om het even –
hij stapt weer als een vijfjarige!
Nog voor de kwartpaal gepasseerd was,
zei Old Hiram: “Hij gaat hard.”
Lang voordat de kwart een halve werd,
was de grinnikende menigte opgehouden met lachen;
steeds steviger klampte zijn bange jockey zich vast
terwijl hij met machtige sprongen uithaalde,
het grind vloog op in zijn spoor,
zijn hals gestrekt, zijn oren plat naar achteren,
zijn staart al die tijd uitgestoken
achter hem als een rattenstaartvijl!
Er schoot een hoefijzer af – weg tolde het,
als een kogel uit een geweer;
de bevende jockey prevelt een gebed
uit flarden van vloeken die hij vroeger slaakte;
hij laat zijn zweep vallen, hij laat zijn teugel vallen,
hij grijpt woest naar de manen;
hij verliest zijn grip – hij zwaait en wankelt –
straks glijdt hij onder die stampende hoeven!
De knieën van menig ruiter knikken,
de bloemen op menig hoedje trillen,
en van links en rechts klinkt geroep:
“Blijf zitten! Blijf zitten!” “Hou vast, jong! Hou vast!”
“Sla je armen om zijn hals en laat niet los!”
“Dat tempo houdt hij niet vol – zo! rustig! ho!”
Maar als het zwarte ros dat
de spookminnaar van Lenore droeg,
met neusgaten die schuim en vuur snuiven,
kan geen afstand zijn knokige benen vermoeien;
en nu stormt hij langs de tribune,
en “Hou hem tegen! Hou hem tegen!” klinkt het.
Achteruit! Hij is nog maar net begonnen –
hij loopt drie manches in één!
“Spring niet voor hem! Hij slaat je de hersens in;
ga erachteraan en grijp de teugels!”
Zo sprak Old Hiram. Dan Pfeiffer hoorde het
en kwam ongeduldig in actie;
Budd Doble vertrok op zijn bruine,
Old Hiram volgde op zijn schimmel,
en weg springen ze, en rond gaan ze,
de snelle paarden doen “alles wat ze kunnen”.
Kijk! Twee keer zitten ze hem op de hielen,
terwijl hij over de ronde baan zwenkt
en die zich vastklampende jongen met zich meesleurt
als Hector rond de muren van Troje;
verder en verder, de derde ronde –
ze vallen terug! Ze verliezen terrein!
De knol van Budd Doble begint het op te geven!
De vos van Dan Pfeiffer zwiept met zijn staart!
En zie! Ondanks zweep en geschreeuw
raakt de merrie van Old Hiram uitgeput!
Nu de finish! In de bocht
komt het oude paard – de rest ver achter zich –
aanzwaaien, in een losse draf;
allemachtig! Hij heeft ze allemaal op afstand gezet!
Die draf kon geen sterveling verklaren;
sommigen zeiden: “Old Dutchman is terug!”
Sommigen klokten zijn tijd – of probeerden het,
maar wat die was, kon niemand zeggen;
de een zei dat hij niet begreep
wat er met zijn secondewijzer gebeurd was;
een ander zei 2.10; dat kon niet –
eerder twee tweeëntwintig of drieëntwintig;
Old Hiram hakte ten slotte de knoop door:
“De tijd was twee – tweemaal te duu-vels snel!”
Het paard van de dominee had de weddenschap gewonnen;
het had hem wel wat zweet gekost;
terug ging hij voor de eenspansjees;
de dominee vroeg zich af wat het betekende,
en mompelde, met milde verbazing
en een vrolijke twinkeling in zijn ogen,
dat die begrafenis wel een smoesje moest zijn geweest,
of anders reden lijken in volle vaart;
het zou me niets verbazen, verklaar ik,
als broeder – Jehu – het gebed had uitgesproken!
En dit is alles wat ik te zeggen heb
over die taaie oude bruine draver.
Hu! Hu! Vooruit! Goedendag!
De moraal waarvoor dit verhaal wordt verteld:
een paard kan draven, al is het nog zo oud.
Te ingewikkeld?
De taal in dit gedicht is wat lastiger, maar als je daar doorheen komt, wacht er een prachtig verhaal. Lees je liever iets wat wat makkelijker gaat, kijk dan zeker eens naar een paar fragmenten uit Mazeppa van Lord Byron. Fragment 1 | Fragment 2.
Vertaald uit het Engels. Lees het origineel