
RasyRepublika Południowej Afryki
SA Boerperd
- Wysokość w kłębie
- 14 – 16 hands
- Maść
- Wszystkie maści
- Status ochrony
- Zagrożona
Koń burski, zwany też South African Boerperd lub Kaapse Boerperd, ma długą historię nierozerwalnie splecioną z dziejami mieszkańców Republiki Południowej Afryki.
Pochodzenie
Rodowód boerperdów sięga połowy XVII wieku, kiedy Holendrzy założyli placówkę nad Zatoką Stołową (Table Bay). Pierwszymi końmi sprowadzonymi do Kolonii Przylądkowej były mieszańce koni berberyjskich i arabskich przywiezione z Jawy. Na początku było ich niewiele, a ciąża u klaczy trwa długo, więc pogłowie rosło z trudem, a chów wsobny stanowił nieustanny problem.
Na szczęście ratunkiem okazał się cały statek pełen arabów. I to dosłownie: u wybrzeża utknął statek płynący do Persji z 14 końmi arabskimi należącymi do szacha Persji (w dodatku jednymi z jego najlepszych). Konie dopłynęły do brzegu i zostały schwytane, a ich znakomita krew zasiliła niewielkie istniejące stado. Z tego połączenia powstał tak zwany koń przylądkowy.
W izolacji
Przez mniej więcej półtora wieku na pulę genową prawie nic nie wpływało z zewnątrz, jeśli nie liczyć 40 ogierów pełnej krwi angielskiej. Stado było na tyle duże, że geny folblutów nie odcisnęły na rasie wyraźnego piętna, poza nieco większym wzrostem i postawą. Hodowla rozwijała się tak dobrze, że w połowie XVIII wieku dostarczała koni bojowych armii angielskiej w Indiach.
Dwukrotnie w XVIII wieku konie w Afryce Południowej padały ofiarą afrykańskiego pomoru koni, który zabił ich tysiące. Ta tragedia dała jednak rasie pewną odporność na chorobę na przyszłość, bo rozmnażać się mogły tylko te zwierzęta, które ją przeżyły.
Wojny burskie
To XIX wiek i wojny burskie utrwaliły cechy boerperdów. Do ich puli genowej przyczyniły się sprowadzane ogiery flamandzkie oraz ogiery ras Hackney, Norfolk Trotter i Cleveland Bay. Wojny wystawiły rasę na najcięższą próbę – konie dzielnie służyły w walce, ale wiele z nich zginęło. Część zastrzelono na farmach, bo brytyjscy żołnierze chcieli pozbawić Burów przewagi. Ostatecznie przetrwały tylko konie dość wytrzymałe, by przeżyć, albo te, których sprytni właściciele zdołali ukryć przed Brytyjczykami.
W XX wieku odżyło zainteresowanie zachowaniem tej bohaterskiej rasy. Powstało kilka różnych ksiąg stadnych i stowarzyszeń, ale dopiero w 1973 roku założono Boerperd Society of SA. Towarzystwo opracowało wzorzec rasy i w bardzo surowej selekcji wyszukiwało odpowiednie zwierzęta hodowlane. Pod koniec dekady zmieniło nazwę na Historic Boerperd Breeders Society, a w 1980 roku rasa została oficjalnie uznana.
Według DAD-IS rasa jest zagrożona: w 2025 roku pozostało od 250 do 405 koni.
Linie krwi
Wśród boerperdów wyróżnia się kilka ważnych linii krwi.
Linia Cloete
Jacob Cloete należał do pierwszych wolnych osadników (Free Burghers) na Przylądku i otrzymał część pierwszych wyhodowanych tam koni. Rodzina Cloete zajmowała się hodowlą koni i szczególnie dbała o czystość swoich linii krwi. W czasie wojny straciła wszystkie konie poza dwiema klaczkami; jedna z nich, Ou Bes, jest pramatką tej linii.
Linia A2, czyli van Niekerk
Ta linia wywodzi się ze stadniny, która w połowie XIX wieku miała już ugruntowaną pozycję i słynęła z jakości swoich koni. W 1879 roku pewien farmer, wędrujący ze swoimi owcami i końmi, zatrzymał się w niej na noc. Rano jeden z jego ogierków był zbyt słaby, by iść dalej, więc farmer sprzedał go stadninie. Ten ogierek, imieniem David, dał początek koniom van Niekerk. Linię w czystości utrzymywała stadnina A2, od której wzięła się jej druga nazwa.
Linia Hancke
Rodzina Hancke słynęła w całym kraju ze swoich pięknych siwych koni. Myśliwi polujący na grubą zwierzynę szczególnie cenili tę linię za kondycję i wytrzymałość. W czasie wojny konie te dowiodły swojej wartości – Burowie dostawali je ze stada liczącego 700 klaczy. Wojny odbiły się na wszystkich liniach, ale po ich zakończeniu zebrano konie oznaczone piętnem, by rodzina mogła kontynuować hodowlę.
Linia Steenkamp
Ta linia krwi sięga 1847 roku, kiedy hodowca Willem Steenkamp wraz z rodziną zaczął prowadzić dość koczownicze życie, przenosząc stado w różne części kraju. W końcu trafili na idealne miejsce do hodowli koni – górzysty okręg Ermelo. Przed wojnami do linii dolewano krwi ogierów arabskich i pełnej krwi angielskiej, a konie te słynęły jako zwinne i mocne wierzchowce. Wojna odcisnęła piętno także na tej linii: do 1934 roku niemal wymarła, choć kilka koni przetrwało.
Linia Odendaal
Ta linia była już ugruntowana, gdy w 1899 roku wybuchła wojna, a H.P. Odendaal słynął ze swoich koni. Pod koniec wojny zostało mu 6 klaczy i ogier, które ukrywał w górach Witsieshoek. W 1912 roku zaczął starannie dokupować kolejne ogiery i hodowla ruszyła na nowo. Z czasem stadnina przechodziła z rąk do rąk, aż w końcu ją zamknięto. W 1980 roku Mof Grimbeeck odnalazł ogiera i kilka kasztanowatych klaczy i dzięki temu utrzymał linię przy życiu, a na szczęście znalazł też inne klacze. Dziś linia słynie z maści kasztanowatej lub izabelowatej (palomino) i z piątego chodu.
Linia Middleton
Ta linia pochodzi z Ficksburga i Fouriesburga; konie te są poszukiwane ze względu na wytrzymałość i słyną z karej maści. Rodzina Middletonów, hodowców bydła, zaczęła hodować konie w czasie wojny angielsko-burskiej, zaczynając od siwej klaczy i jej karego źrebaka. Handlarze koni przeprawiali się w pobliżu ich farmy przez rzekę Caledon do Lesotho, a Middleton kupował od nich klacze. Po wojnie hodował głównie na własny użytek, stawiając na pewnie stąpającego konia wierzchowego. Dzięki jego starannej hodowli konie tej linii stały się popularne jako wierzchowce policyjne. To również koń Middletonów przebył długą trasę do Monachium (Long Ride to Munich), dowodząc wytrzymałości tych koni. Dziś zarejestrowanych ogierów tej linii jest bardzo niewiele.
Linia Streicher
To nowsza linia: w 1973 roku Thys Streicher kupił swoim synom dwie klacze rasy Nooitgedacht. Początkowo kryto je ogierem Nooitgedacht i choć młodzi mężczyźni byli zachwyceni ich usposobieniem, chcieli lepszego konia wierzchowego. Sprowadzili więc kolejne miejscowe ogiery i zaczęli powiększać stado. Konie tej linii słyną z żywego ruchu, dobrego charakteru i z tego, że wygodnie się na nich jeździ.
Koń z Namibu
Pochodzenie koni z Namibu budzi spory, ale niezależnie od tego, jak powstały, są prawdopodobnie mieszańcami miejscowych koni afrykańskich i europejskich. Surowy krajobraz ukształtował wytrzymałego konia, ale warunki sprawiają, że jest ich bardzo mało. W 2001 roku pozostało ich zaledwie 96, a tylko 34 z nich były klaczami. Proporcje były tak zaburzone, że istniały stada złożone wyłącznie z ogierów. Te nadliczbowe ogiery dały początek własnej linii boerperdów, a krzyżówki niezmiennie dają dobre wyniki. Co ciekawe, ten zdziczały koń nieznanego pochodzenia wywalczył sobie miejsce wśród linii SA Boerperd.
Cechy
Średnia wysokość w kłębie 14 – 16 hands
Budowa
Głowa z płaskim czołem i wydatnymi oczami, profil prosty lub lekko wklęsły
Szyja średniej długości, dobrze ukształtowana
Nogi mocne, suche i umięśnione
Kopyta twarde i zdrowe
Tradycyjne maści
Wszystkie maści
Temperament
Godny zaufania i czujny
Zrównoważony
Odważny i inteligentny
Spokojny i ambitny
Użytkowanie
Prace rolne
Rajdy długodystansowe
Kawaleria
Przydatne linki
SA Boerpard
Cape Boerperd Breeders Society
Więcej zdjęć




Wideo
Przetłumaczono z angielskiego. Przeczytaj oryginał