PaardenkundePaardencultuur
Beroemde paarden uit de geschiedenis die de wereld veranderden
Beroemde paarden verzamelen legendes zoals een schimmel stalvlekken verzamelt. Hier zijn er tien die echt iets hebben veranderd (een veldslag, een ras, een sport, een wetenschap), waarbij wat de bronnen zeggen apart blijft van wat mensen er sindsdien aan hebben toegevoegd.

| Paard | Leefde | Bekend om | Type |
|---|---|---|---|
| Bucephalus | gestorven 326 v.Chr. | Strijdros van Alexander de Grote | Niet vastgelegd |
| Marengo | ca. 1793–1831 | Napoleons grijze strijdros | Arabier |
| Copenhagen | 1808–1836 | Droeg Wellington bij Waterloo | Grotendeels Engelse volbloed |
| Figure | 1789–1821 | Grondlegger van het Morganras | De eerste Morgan |
| Eclipse | 1764–1789 | Ongeslagen; voorvader van de meeste renpaarden | Engelse volbloed |
| Comanche | gestorven 1891 | Overlevende van de Little Bighorn | Niet vastgelegd |
| Clever Hans | actief 1904 | Leerde de wetenschap blind te testen | Russische draver |
| Seabiscuit | 1933–1947 | De matchrace van 1938 | Engelse volbloed |
| Sergeant Reckless | gestorven 1968 | Gedecoreerd lid van het US Marine Corps | Halla |
| Secretariat | 1970–1989 | De Triple Crown van 1973 | Engelse volbloed |
Bucephalus
Vastgelegd: Zo goed vastgelegd als iets maar kan zijn wanneer de overgeleverde verslagen zo’n vier eeuwen later zijn geschreven. Plutarchus vertelt dat een Thessalische handelaar het paard aan Alexanders vader, Philippus, aanbood voor het enorme bedrag van dertien talenten, dat niemand het paard kon berijden, en dat de jonge Alexander zag dat het dier schrok van zijn eigen schaduw en het met het hoofd naar de zon draaide. Plutarchus en Arrianus zijn het erover eens dat hij rond de tijd van de slag aan de Hydaspes in 326 v.Chr. stierf, ongeveer dertig jaar oud, en dat Alexander ter nagedachtenis aan hem een stad stichtte, Bucephala.
Legende of omstreden: Hoe hij stierf. Plutarchus meldt dat de meeste schrijvers het hielden op verwondingen in de strijd; Arrianus zegt botweg dat het ouderdom en uitputting waren. De verhalen dat hij mensen at en op dezelfde dag als Alexander werd geboren, komen uit de latere, grotendeels verzonnen Alexanderroman. Geen van beide antieke auteurs noemt een ras, dus “Thessalisch” zegt iets over de verkoper en niet over het paard. We vertellen hier meer over het tweetal.
Marengo
Vastgelegd: Het National Army Museum in Londen bewaart het skelet van een kleine Arabische schimmelhengst van zo’n 14 hands, die na Waterloo in 1815 naar Engeland werd gebracht en daar tot 1831 leefde. Volgens het museum kreeg Napoleon hem in 1799 in Egypte en noemde hij hem naar zijn overwinning bij Marengo, en raakte het paard in de loop van zijn carrière acht keer gewond.
Legende of omstreden: Of Napoleon ooit wel een paard had dat Marengo heette. Schrijfster Jill Hamilton, die een boek over die vraag schreef, wijst erop dat de naam niet voorkomt in de registers van de keizerlijke stallen, en oppert dat het skelet van een paard is dat onder een andere naam werd geregistreerd. Napoleon reed op heel veel Arabische schimmels; dit was zeer waarschijnlijk een van hen. De naam is misschien een latere opsmukking.
Copenhagen
Vastgelegd: Copenhagen werd geboren in 1808 en was via zijn vader Meteor een kleinzoon van Eclipse (zie hieronder). Hij had een korte, onopvallende renloopbaan voordat hij naar de Spaanse Onafhankelijkheidsoorlog werd gebracht, waar de hertog van Wellington hem kocht. De hertog reed de hele dag op hem bij Waterloo. Hij stierf in 1836 op het landgoed van de hertog, Stratfield Saye, op 28-jarige leeftijd, en werd daar met militaire eer begraven.
Legende of omstreden: Hoe lang de hertog precies in het zadel zat. Zestien, zeventien en achttien uur komen allemaal voor in boeken; “de hele dag” is de eerlijke versie. Hij wordt vaak een Engelse volbloed genoemd, en grotendeels was hij dat ook, maar zijn grootmoeder was een dochter van een Arabier uit een huntermerrie, en daardoor kwam hij niet in het stamboek.
Figure

Een hedendaagse Morgan. Elk paard van dit ras gaat terug op één kleine bruine hengst.
Vastgelegd: Een bruin hengstveulen dat in 1789 in New England werd geboren, kwam in handen van Justin Morgan, een onderwijzer en componist in Randolph, Vermont. Figure ging door de handen van veel eigenaren, werkte voor de kost en stierf in 1821 in Vermont, nadat een trap van een ander paard onbehandeld was gebleven. Vooral via drie zonen (Sherman, Bulrush en Woodbury) werd hij de grondlegger van de Morgan, een van de eerste Amerikaanse rassen, dat later de Standardbred, de American Saddlebred en de Tennessee Walker mee vormgaf.
Legende of omstreden: Zijn afstamming. Als vader wordt traditioneel een paard genaamd True Briton genoemd, maar de American Morgan Horse Association zegt zelf dat de vraag nog open is. De verhalen over het kleine paard dat in heel Vermont alles en iedereen eruit trok en eruit liep, werden pas tientallen jaren later opgeschreven en zijn met de jaren alleen maar mooier geworden.
Eclipse
Vastgelegd: Hij werd geboren in 1764, het jaar van een zonsverduistering, liep achttien keer en werd nooit verslagen; een aantal van die overwinningen waren walk-overs, omdat niemand tegen hem wilde aantreden. Als dekhengst bracht hij honderden winnaars voort. Zijn skelet wordt bewaard in het Royal Veterinary College in Londen, en een onderzoek uit 2012 door onderzoekers van Cambridge en het RVC concludeerde dat het grootste deel ervan, inclusief de schedel, echt van hem is.
Legende of omstreden: De beroemde voorspelling dat hij als eerste zou finishen en de rest “nergens” zou zijn, wordt toegeschreven aan de gokker Dennis O’Kelly; het is overlevering en geen vastgelegd feit. Het vaak geciteerde getal dat 95% van de Engelse volbloeden van hem afstamt, vraagt om voorzichtigheid: genetisch onderzoek laat zien dat zo’n 95% van de mannelijke lijnen teruggaat op één stamvader, de Darley Arabian, en vrijwel al die lijnen lopen via Eclipse.
Comanche
Vastgelegd: Comanche was het rijpaard van kapitein Myles Keogh van het 7e Cavalerieregiment bij de Little Bighorn in juni 1876. Twee dagen na de slag vonden soldaten hem zwaargewond op het slagveld. Hij werd weer opgelapt en leefde de rest van zijn dagen bij het regiment, tot hij in 1891 stierf. Zijn opgezette lichaam is nog altijd te zien in het University of Kansas Natural History Museum.
Legende of omstreden: Dat hij de enige overlevende van de slag was. Dat was hij niet: duizenden Lakota, Cheyenne en Arapaho overleefden de slag, net als veel cavaleriepaarden, waarvan de meeste met de overwinnaars meegingen. Comanche was het enige levende wezen dat het leger terugvond op het deel van het slagveld waar Custer had gevochten. Zijn afstamming werd nooit vastgelegd; meestal wordt hij beschreven als deels mustang, en alles wat preciezer is, is giswerk.
Clever Hans
Vastgelegd: In 1904 liet een gepensioneerde onderwijzer in Berlijn, Wilhelm von Osten, het publiek een paard zien dat de antwoorden op rekensommen met zijn hoef uittikte. Een commissie van dertien deskundigen vond geen bedrog. Toen voerde de psycholoog Oskar Pfungst de tests op de juiste manier uit. Als de vraagsteller het antwoord wist, had Hans bijna alles goed; als de vraagsteller het niet wist, of uit het zicht stond, had hij bijna niets goed. Hans las piepkleine, onwillekeurige bewegingen van het hoofd van de vraagsteller en stopte op dat signaal met tikken.
Legende of omstreden: Dat hij een bedrieger was. Niemand speelde vals, en een mens zo nauwkeurig kunnen lezen is op zichzelf al slim. Het “Clever Hans-effect” is de reden dat experimenten met dieren (en mensen) tegenwoordig blind worden uitgevoerd. Pfungst noemde hem een Russisch dravend paard; meestal wordt hij aangeduid als een Orlovdraver.
Seabiscuit

Vastgelegd: Hij werd geboren in 1933, kwam pas laat op stoom en sloot een lange loopbaan af met 33 overwinningen uit 89 starts. Op 1 november 1938 versloeg hij Triple Crown-winnaar War Admiral met vier lengtes in een matchrace tussen twee paarden op Pimlico, in een baanrecordtijd, en werd hij uitgeroepen tot Horse of the Year. Na een ernstige beenblessure kwam hij terug en won hij de Santa Anita Handicap van 1940, waardoor hij destijds het paard met het meeste prijzengeld in de rensport was.
Legende of omstreden: Heel weinig, en dat is ongewoon. Het verhaal van de underdog uit de tijd van de Grote Depressie klopt grotendeels, al was hij een goedgefokte kleinzoon van Man o’ War en geen paard uit het niets. We hebben zijn verhaal en de matchrace uitgebreider verteld.
Sergeant Reckless
Vastgelegd: In oktober 1952 kocht een luitenant van het US Marine Corps op de renbaan van Seoul van zijn eigen geld een kleine vosmerrie voor $250, om munitie te dragen voor een peloton met terugstootloze kanonnen van de 5th Marines. Tijdens de slag om Outpost Vegas in maart 1953 maakte ze op één dag 51 tochten, de meeste alleen, en droeg ze 386 granaten met een gewicht van meer dan 9.000 pond over zo’n 35 mijl heuvelachtig terrein, onder vuur. Ze raakte twee keer gewond, werd in 1954 bevorderd tot sergeant en later tot staff sergeant, ging met pensioen op Camp Pendleton in Californië en stierf in 1968. In 2016 kreeg ze de PDSA Dickin Medal.
Legende of omstreden: Haar ras. Ze wordt vaak een Mongoolse pony genoemd, maar het National Museum of the Marine Corps beschrijft haar als een Halla-paard: de Koreaanse renkruising van de inheemse Jeju-pony en de Engelse volbloed. Haar Koreaanse naam wordt meestal vertaald als “Vlam van de ochtend”.
Secretariat

Vastgelegd: In 1973 werd hij de eerste Triple Crown-winnaar in 25 jaar. Zijn tijd in de Kentucky Derby, 1:59,40, is nog altijd de snelste ooit, en dat geldt ook voor zijn Belmont Stakes: anderhalve mijl in 2:24, gewonnen met 31 lengtes. Zijn tijd in de Preakness was tientallen jaren omstreden omdat de tijdwaarneming op de baan haperde; in 2012 bekeek de Maryland Racing Commission de filmbeelden en stelde de tijd vast op precies 1:53, destijds een record. Hij stierf in 1989.
Legende of omstreden: Het hart van 22 pond. De dierenarts die de sectie uitvoerde, dr. Thomas Swerczek, beschreef een gezond hart dat veel groter was dan elk hart dat hij ooit had gezien, maar hij heeft het niet gewogen. Het getal is zijn schatting. Je leest hier meer over hem.
Twee die de lijst net niet haalden
- Incitatus, het renpaard van Caligula, werd nooit consul. De antieke schrijvers zeggen alleen dat de keizer het van plan zou zijn geweest, en zij waren bepaald geen bewonderaars van hem.
- Warrior, een Engelse volbloed die generaal Jack Seely vier jaar lang aan het westfront droeg en weer thuiskwam, kreeg in 2014 een ere-Dickin Medal namens alle dieren die in de Eerste Wereldoorlog hebben gediend.
Meer van dit soort verhalen vind je bij beroemde renpaarden, Phar Lap en zijn grote hart en de paarden uit de mythologie, waar het controleren van de feiten makkelijker is.
Vertaald uit het Engels. Lees het origineel