Końskie figleHipologia
Co maść twojego konia mówi o jego charakterze

Krótka odpowiedź: prawie nic. Jedyne porządne badanie „ognistych kasztanów” wykazało, że konie kasztanowate nie są trudniejsze w szkoleniu niż gniade, a jedynie odrobinę śmielsze. Ale świat koński od stuleci żyje stereotypami na temat maści i byłoby niegrzecznie najpierw się nimi nie nacieszyć. Na górze horoskopy, niżej nauka.
Horoskop maści
Kasztanowaty
Żywioł: ogień. Planeta władająca: ta, która akurat jest w ruchu wstecznym.
Czuje wszystko i natychmiast to ogłasza. We wtorek cię kocha, w czwartek już doniósł na ciebie do władz. Jeśli to klacz – żąda rozmowy z kierownikiem. Szczęśliwy przedmiot: dokładnie ta szczotka, którą lubiła w zeszłym tygodniu, i żadna inna.
Gniady
Żywioł: ziemia.
Koń, którego rysuje dziecko poproszone o narysowanie konia. Niezawodny, niewyróżniający się w tłumie i w duchu przekonany, że to on odwala tu całą robotę. Ani razu nie był bohaterem plotek. Szczęśliwy przedmiot: siatka z sianem na wysokości oczu.
Kary
Żywioł: noc.
Od urodzenia wie, że jest głównym bohaterem. Wygląda wspaniale przez czterdzieści minut między kąpielą a pierwszym tarzaniem, a przez resztę lata, gdy słońce dobierze się do sierści, jak zaniedbana kanapa. Szczęśliwy przedmiot: cień.
Siwy
Żywioł: błoto.
Urodzony ciemny, z każdym rokiem jaśniejszy i z oddaniem odwracający ten proces na własną rękę. W ciągu minuty od kąpieli w poranek zawodów potrafi namierzyć jedyną mokrą kupę na dziesięciu akrach. Śpi na niej, policzkiem w dół. Szczęśliwy przedmiot: plama, której nie dopierzesz.
Izabelowaty
Żywioł: słońce.
Wszystko uchodzi mu na sucho. Cokolwiek to było, sędzia, kowal i twoja mama już mu wybaczyli. Dobrze wychodzi na zdjęciach z każdej strony i doskonale o tym wie. Szczęśliwy przedmiot: złota godzina.
Jeleni
Żywioł: kurz.
Wierzy, że gra w westernie. Bez powodu staje na grzbietach wzgórz. Niezawodny, odrobinę zadowolony z siebie i ma zdanie na temat bydła, niezależnie od tego, czy kiedykolwiek jakieś spotkał. Szczęśliwy przedmiot: horyzont.
Bułany
Żywioł: czas.
Przychodzi z pręgą grzbietową i ogólną aurą kogoś, kto był tu, zanim postawiono ogrodzenia. Twoją ujeżdżalnię uważa za niedawny i raczej tymczasowy wymysł. Nie da się go pogonić. Szczęśliwy przedmiot: wzgórze, z którego można na ciebie patrzeć.
Dereszowaty
Żywioł: pogoda.
Zmienia odcień wraz z porą roku, a pod spodem pozostaje dokładnie taki sam. Stateczny, rozsądny, bez dramatów. W każdym ogłoszeniu sprzedaży, jakie kiedykolwiek o nim napisano, figuruje jako „bezproblemowy”. Szczęśliwy przedmiot: zajęcie.
Srokaty
Żywioł: chaos, ale zorganizowany.
Klasowy błazen z mapą na jednym boku. Białe łaty służą do zbierania plam z trawy, a ciemne do ich ukrywania, i używa jednych i drugich. Rozpoznawalny z odległości pół mili, co uważa za sedno sprawy. Szczęśliwy przedmiot: publiczność.
Tarantowaty
Żywioł: niezależne myślenie.
Wysłuchał twojej sugestii i odezwie się później. Wierny jednej osobie, wobec reszty uprzejmie sceptyczny. Pełny ogon uważa za opcjonalny. Szczęśliwy przedmiot: ostatnie słowo.
Cremello
Żywioł: SPF 50.
Wygląda jak jednorożec, żyje jak rudzielec na wakacjach na plaży. Niebieskooki, różowoskóry i doskonale świadomy, że będziesz za nim chodzić z kremem z filtrem. Szczęśliwy przedmiot: maska na muchy z osłoną nosa.
A teraz prawda: czym naprawdę jest maść
Maść konia to wynik działania niewielkiej liczby genów, które kontrolują barwnik: który barwnik powstaje, gdzie na ciele trafia i jak bardzo jest rozjaśniony. To jedne z najlepiej poznanych genów konia. Nasz przewodnik po maściach koni omawia je po kolei.
Maść kasztanowata jest z nich wszystkich najprostsza. To recesywna wersja jednego genu, znanego jako Extension lub MC1R, a koń jest kasztanowaty tylko wtedy, gdy odziedziczy tę wersję od obojga rodziców. Dlatego dwa konie kasztanowate skojarzone ze sobą za każdym razem dają źrebię o rudej bazie. (Każdą parę możesz sprawdzić w naszym kalkulatorze maści konia albo zagrać w to w grze Foal Forecast.) To przełącznik barwnika, a nie przełącznik temperamentu.
Kasztanowata klacz pod lupą
W 2016 roku zespół badaczy poddał ten stereotyp próbie. Właściciele wypełnili szczegółowy kwestionariusz dotyczący zachowania, a zespół porównał konie kasztanowate z gniadymi: łącznie 477 koni różnych ras, w różnym wieku i z różnych dyscyplin.
Nie znaleziono dowodów na to, że konie kasztanowate częściej niż gniade przejawiają zachowania, które ludzie kojarzą z trudnościami w szkoleniu.
Jedyna różnica, która się pojawiła, wskazuje w przeciwną stronę niż „szalony”. Konie kasztanowate chętniej podchodziły do przedmiotów i zwierząt, zarówno znajomych, jak i obcych. Można to nazwać śmiałością albo wścibstwem, ale to nie to samo co płochliwość. Autorzy nazwali to badaniem pilotażowym i ostrożnie podchodzili do wyników. W ich danych na zachowanie wyraźnie wpływały natomiast rasa, płeć i wiek.
To podpowiada, skąd wzięła się legenda. Maść kasztanowata jest częsta w niektórych bardziej gorącokrwistych rasach, takich jak koń pełnej krwi angielskiej i koń arabski, a ludzie zawsze mieli skłonność do obwiniania lakieru za to, co robi silnik. Tymczasem suffolk punch jest z definicji kasztanowaty, każdy bez wyjątku, podobnie jak haflinger, i nikt nigdy żadnego z nich nie oskarżył o nadmierny ogień.
Reszta to kwestia pamięci. Gniada klacz ma zły dzień – i po prostu ma zły dzień. Kasztanowata klacz ma zły dzień, a trzy osoby przy ogrodzeniu kiwają głowami i mówią: „No cóż, kasztanka”. Gniadych nikt nie liczy.
A co z innymi maściami?
Przyjrzało się temu kilka badań i warto je znać głównie ze względu na to, jak skromne są ich wnioski.
- Kara i gniada. Badanie z 2016 roku na koniach Tennessee Walking Horse porównało oceny temperamentu wystawione przez opiekunów z genami maści koni. Kare klacze oceniano jako bardziej niezależne niż gniade. To jedna rasa, jeden kwestionariusz i jedna cecha, a sam tytuł pracy mówi, że geny „mogą” wpływać na zachowanie.
- Silver. Szwedzkie badanie na 27 koniach islandzkich wykazało, że konie z genem silver z większym wahaniem podchodziły do stanowiska testowego, choć nie reagowały silniej, gdy w ich stronę poruszano plastikową torbą. Gen silver wiąże się też z nieprawidłowościami w budowie oka, co może wystarczyć za całe wyjaśnienie.
Nic z tego nie uzasadnia wybierania konia, wyceniania go ani wybaczania mu czegokolwiek na podstawie maści.
Gdzie maść naprawdę ma znaczenie
Geny maści rzeczywiście wpływają na konia. Tyle że chodzi o zdrowie, a nie o charakter.
- Siwienie i czerniak. Gen, który sprawia, że koń siwieje, zwiększa też ryzyko czerniaka. Laboratorium UC Davis Veterinary Genetics Laboratory szacuje, że dotyczy to ponad 70 procent siwych koni powyżej 15. roku życia. Wiele z tych guzów rośnie powoli, ale każdy guzek pod ogonem lub w okolicy głowy siwego konia warto pokazać weterynarzowi.
- Cętkowanie lamparcie i widzenie w nocy. Konie z dwiema kopiami genu kompleksu lamparciego (tarantowatość, appaloosa), zazwyczaj o wzorach few-spot i snowcap, mają wrodzoną stacjonarną ślepotę nocną: za dnia widzą normalnie, a w ciemności słabo. Jeśli jakakolwiek maść ma wymówkę, żeby o zmierzchu zachowywać się dziwnie, to właśnie ta.
- Frame overo. Jedna kopia genu frame daje efektowny srokaty wzór. Dwie kopie dają białe źrebię, które nie może przeżyć; to schorzenie nazywa się zespołem letalnej bieli overo. Prosty test genetyczny przed skojarzeniem dwóch potencjalnych nosicieli całkowicie temu zapobiega.
- Splashed white. Niektóre konie splashed white są głuche. Koń, który cię „ignoruje”, wcale nie musi niczego manifestować.
- Różowa skóra. Konie cremello, które nie są albinosami, oraz każdy koń z białą głową lub różowym nosem mogą się poparzyć słońcem. Zwykłe rozwiązania to cień, maski na muchy i bezpieczny dla koni krem z filtrem polecony przez weterynarza.
Co więc mówi maść twojego konia?
Mówi, które wersje kilku genów barwnika przekazali mu rodzice, i nic o tym, czy wejdzie do przyczepy. Żeby to wiedzieć, sprawdź, jak koń był hodowany, jak go zajeżdżano, w jakich warunkach jest utrzymywany i kto na nim jeździ.
Horoskopy są jednak trafne. Każdy jest.
Źródła
- Finn i współpracownicy (2016), The relationship between coat colour phenotype and equine behaviour: a pilot study, Applied Animal Behaviour Science.
- Jacobs, Staiger, Albright i Brooks (2016), The MC1R and ASIP coat color loci may impact behavior in the horse, Journal of Heredity.
- Brunberg i współpracownicy (2013), Icelandic horses with the Silver coat colour show altered behaviour in a fear reaction test, Applied Animal Behaviour Science.
- Bellone i współpracownicy (2013), TRPM1, leopard complex spotting and congenital stationary night blindness, PLoS ONE.
- UC Davis Veterinary Genetics Laboratory, Gray i Lethal White Overo.
Przetłumaczono z angielskiego. Przeczytaj oryginał





