HipologiaPodstawy wiedzy o koniach
Czy konie rozpoznają swoich właścicieli? Co mówią badania

Tak, i zostało to porządnie sprawdzone. Konie odróżniają znajomych ludzi od obcych po głosie i po twarzy, potrafią wskazać zdjęcie kogoś, kogo nie widziały od pół roku, i pamiętają, w jakim nastroju widziały cię ostatnio. Oto, na czym naprawdę polegały te eksperymenty i co z nich wynikło.
Dopasowują twój głos do twojej twarzy
Najzgrabniejszy dowód pochodzi od Leanne Proops i Karen McComb z University of Sussex, które opublikowały go w 2012 roku w Proceedings of the Royal Society B.
Układ doświadczenia był prosty. Koń stał przodem do dwóch osób, po jednej z każdej strony głośnika. Z głośnika nagrany głos wołał konia po imieniu, a badacze mierzyli, na którą osobę koń spojrzy, jak szybko i jak długo.
W pierwszym eksperymencie 32 koniom pokazano ich właściciela i nieznajomego. Gdy odtwarzano głos właściciela, konie szybciej i dłużej patrzyły w jego stronę. W drugim przebadano 39 koni z udziałem dwóch osób, które każdy z nich dobrze znał. I znów konie wcześniej, częściej i dłużej patrzyły na tego opiekuna, którego głos właśnie usłyszały.
Ten drugi wynik jest najważniejszy. Konie nie dzieliły po prostu ludzi na „znajomych” i „obcych”. Wiedziały, który głos należy do której osoby, a to znaczy, że noszą w głowie jakiś obraz poszczególnych ludzi, złożony zarówno z dźwięku, jak i z wyglądu. Klacze, jak się okazało, radziły sobie z tym lepiej niż wałachy.
Ten sam zespół wykazał już wcześniej, że konie robią to wobec siebie nawzajem. Badanie z 2012 roku pokazało, że ta umiejętność obejmuje także zupełnie inny gatunek.
Rozpoznają twoją twarz na zdjęciu
W 2020 roku francuski zespół pod kierunkiem Léi Lansade, pracujący w krajowym instytucie badawczym INRAE wspólnie z francuskim instytutem hodowli koni i jeździectwa IFCE, poszedł o krok dalej i całkowicie usunął z eksperymentu prawdziwego człowieka.
Jedenaście klaczy najpierw nauczono obsługi ekranu dotykowego: obok siebie pojawiały się dwa zdjęcia ludzkich twarzy, a klacz wybierała jedno, dotykając go chrapami. Kiedy klacze zrozumiały zasady gry, badacze zaczęli pokazywać im zdjęcia ich własnych opiekunów obok twarzy, których nigdy nie widziały. Klacze dostawały nagrodę bez względu na to, które zdjęcie dotknęły, więc z samego testu nie mogły się niczego nauczyć.
Wybierały twarze swoich opiekunów znacznie częściej, niż wynikałoby to z przypadku. Dotyczyło to zarówno osoby, która opiekowała się nimi w tym czasie, jak i opiekuna, którego nie widziały od sześciu miesięcy.
Koń, który widział cię wyłącznie w trzech wymiarach, w stajni, w czapce, potrafi rozpoznać twoją twarz płasko na ekranie pół roku po waszym ostatnim spotkaniu.
Odczytują wyraz twojej twarzy
Rozpoznanie, kim jesteś, to jedno. Konie zwracają też uwagę na to, jaką masz minę.
W badaniu z 2016 roku opublikowanym w Biology Letters Amy Smith i jej współpracownicy z Sussex pokazywali koniom zdjęcia nieznajomych ludzkich twarzy o wyrazie radosnym albo gniewnym. Na widok gniewnej twarzy konie częściej patrzyły na nią lewym okiem – tak wiele zwierząt patrzy na to, co uznaje za zagrożenie – a ich tętno rosło szybciej. Nikt ich tego nie uczył.
Japońskie badanie z 2018 roku połączyło twarze z głosami. Konie oglądały na ekranie radosną lub gniewną ludzką twarz, a potem słyszały głos o tonie pasującym do niej albo z nią sprzecznym. Kiedy twarz i głos sobie przeczyły, konie reagowały szybciej, a jeśli głos należał do ich własnego opiekuna, dłużej się wpatrywały – tak jak każdy z nas, gdy coś się nie zgadza. Badacze doszli do wniosku, że konie łączą to, co widzą, z tym, co słyszą, by ocenić stan emocjonalny człowieka.
I to pamiętają
Ten wynik powinien skłonić cię do zastanowienia się nad nastrojem, z jakim przychodzisz do stajni.
W 2018 roku Proops, McComb i ich współpracownicy pokazywali koniom zdjęcie osoby, która wyglądała na złą albo na zadowoloną. Kilka godzin później koń spotykał tę samą osobę na żywo, tym razem z całkowicie obojętnym wyrazem twarzy. Ta osoba nie wiedziała, które zdjęcie koń zobaczył.
Ale konie wiedziały. Te, które widziały gniewne zdjęcie, traktowały prawdziwą osobę jak coś, na co trzeba uważać, a te, które widziały zadowolone, reagowały bardziej przyjaźnie. Gdy zamiast niej pojawiała się inna osoba, takiego efektu nie było. Wyniki ukazały się w Current Biology pod tytułem, który mówi to wprost: zwierzęta pamiętają wcześniejszy wyraz twarzy, jaki okazywali konkretni ludzie.

Potrafią też wyczuć węchem, co czujesz
Wzrok i słuch to jeszcze nie wszystko. Najnowsze badania z Francji sugerują, że konie reagują także na zapach ludzkich emocji: konie, którym podsuwano pot zebrany od przestraszonych ludzi, były bardziej płochliwe i ostrożne niż konie, które dostały próbki neutralne. Pisaliśmy o tym w artykule Nowe badania pokazują, że konie wyczuwają nasze emocje, zwłaszcza strach, który świetnie uzupełnia ten tekst.
Wszystko to razem daje koniowi co najmniej cztery sposoby na ustalenie, kim jesteś i w jakim jesteś stanie: twoją twarz, twój głos, twój zapach i wspomnienie poprzedniego spotkania.
Czego badania nie mówią
Warto tu zachować ostrożność, bo ten temat sprzyja myśleniu życzeniowemu.
- Rozpoznawanie to nie to samo co przywiązanie. Te badania pokazują, że konie wiedzą, kim jesteś. Nie pokazują, że twój koń cię kocha. Całkiem możliwe, że jest do ciebie przywiązany, ale to inne pytanie i trudniej je sprawdzić.
- „Właściciel” nic dla konia nie znaczy. Liczy się to, jak dobrze kogoś zna. Osobę, która codziennie go karmi, czyści i się nim zajmuje, koń będzie znał lepiej niż tę, której nazwisko widnieje w paszporcie.
- Badania są niewielkie. Tu jedenaście klaczy, tam kilkadziesiąt koni. Wyniki są spójne ze sobą nawzajem i z tym, w co koniarze wierzą od dawna, ale to jeszcze nie ostatnie słowo.
- Pamięć działa w obie strony. Badanie z 2018 roku wykazało efekt zarówno dla gniewnych, jak i dla radosnych twarzy. Koń zapamiętuje cię także z gorszych dni.
Co to oznacza, gdy wchodzisz do stajni
Wynika z tego kilka praktycznych wskazówek.
Koń wie, że to ty, zanim dojdziesz na miejsce. Twój głos dociera pierwszy. Odzywanie się, gdy podchodzisz, to dobre maniery wobec każdego konia, a zwłaszcza wobec takiego, który jeszcze cię nie widzi.
Twoja twarz to informacja. Jeśli przychodzisz z nachmurzoną miną, bo coś poszło nie tak w pracy, koń nie ma jak się dowiedzieć, że ta mina nie dotyczy jego. Nie musisz uśmiechać się od ucha do ucha, ale dobrze jest zostawić zły dzień za bramą.
Konsekwencja buduje obraz. Wyobrażenie konia o tobie składa się z każdego spotkania. Spokojne, przewidywalne obchodzenie się z koniem sprawia, że warto cię rozpoznawać. Nasze wskazówki, jak zbudować więź z koniem, to dobry punkt wyjścia.
Nie lekceważ ich. Zwierzę, które potrafi dopasować głos do twarzy i chować urazę aż do podwieczorku, uważa bardziej, niż daje po sobie poznać. Więcej dowodów znajdziesz w tekście oznaki, że twój koń jest mądrzejszy od ciebie.
Więc kiedy twój koń podnosi głowę i cicho rży, gdy wychodzisz zza rogu, wcale ci się nie wydaje. Doskonale wie, kim jesteś. Może też wiedzieć, że to ty masz marchewki, ale nauka potwierdza również to bardziej pochlebne wyjaśnienie.
Przetłumaczono z angielskiego. Przeczytaj oryginał