Obserwuj nasz nowy kanał na YouTube!

Końskie figleHipologia

Oznaki, że twój koń jest mądrzejszy od ciebie (zasuwki to dopiero początek)

· The Equinest

Kasztanowaty koń z konopiastą grzywką sięgający nad zieloną bramką stajni w stronę dłoni człowieka

Konie potrafią otworzyć zasuwkę, nauczyć się sztuczki, patrząc, jak robi ją człowiek, poprosić człowieka o pomoc i zapamiętać twoją twarz razem z nastrojem, jaki się na niej malował. Nic z tego nie jest stajenną plotką: wszystko to opisano w recenzowanych czasopismach naukowych. Oto dowody – ułożone według tego, jak bardzo warto brać je do siebie.

1. Brama to tylko sugestia

Znasz tę scenę. Jest 6 rano, drzwi do paszarni są otwarte, a w nich stoi kuc ze spokojem kogoś, kto w życiu nie zrobił nic złego.

W 2019 roku zespół pod kierunkiem Konstanze Krueger zebrał relacje właścicieli i nagrania koni otwierających drzwi i bramy – i uzbierał kilkaset przypadków. Większość dotyczyła zwykłych zasuw i rygli, ale na liście znalazły się też zamki obrotowe, klamki, uchwyty bramek pastucha elektrycznego, karabińczyki, a w dwóch przypadkach zamki na klucz. Badacze nie znaleźli takiego poziomu zabezpieczenia, który zawsze byłby dla konia zbyt skomplikowany do opanowania. Niemal połowa koni rozgryzła więcej niż jeden rodzaj mechanizmu.

Większość po prostu wypuszczała się na wolność. Niektóre chciały jedzenia albo towarzystwa. Kilka – jak zauważyli autorzy – robiło to chyba z ciekawości albo dla zabawy.

Większość koni otwierających bramy nigdy nie miała okazji zobaczyć, jak robi to inny koń. Badacze sugerują, że nauczyły się metodą prób i błędów albo obserwując ludzi. Czyli pokaz był w twoim wykonaniu. Dwa razy dziennie. Przez lata.

2. Obserwuje, jak ty to robisz

Ten ostatni wniosek sprawdzono bezpośrednio. W badaniu z 2017 roku konie patrzyły, jak znajoma osoba obsługuje urządzenie z paszą. Osiem z dwunastu koni, które widziały pokaz, nauczyło się je niezawodnie otwierać. W grupie, która dostała tę samą skrzynkę bez pokazu, udało się to dwóm z dwunastu.

Większe badanie uzupełniające wykazało, że niewiele koni naśladowało faktyczne ruchy człowieka. Pokaz zdawał się raczej podpowiadać im, gdzie patrzeć, a jak to zrobić – wymyślały już same. Nikogo, kto widział, jak koń rozpina wargami zamek błyskawiczny, to nie zdziwi.

Konie uczą się też od siebie nawzajem – z jednym zastrzeżeniem. W eksperymencie z 2014 roku młode, nisko postawione w hierarchii, ciekawskie konie przejmowały sposób na zdobycie paszy od starszych członków swojej grupy. Starsze konie uczyły się tego wolniej, a te wyżej w hierarchii nie miały powodu, żeby się wysilać. Innymi słowy, starszyzna stada nie przyjmuje rad od młodzieży. Znasz tego konia. Może nawet taka osoba była kiedyś twoim szefem.

3. Prosi o pomoc i wie, czego ty nie wiesz

Badacze z Uniwersytetu w Kobe ukryli jedzenie w wiadrze, do którego konie nie mogły sięgnąć, ale ich opiekunowie – tak. Osiem koni biorących udział w badaniu zrobiło to, co robi twój, gdy siatka na siano jest pusta: stały blisko człowieka, wpatrywały się w niego, dotykały go, a gdy to nie działało – popychały go.

Najciekawsze było potem. Konie sygnalizowały więcej, gdy opiekun nie widział, jak chowano jedzenie – jakby zarejestrowały, że temu konkretnemu człowiekowi brakuje kluczowej informacji i trzeba go mocniej ponaglić. Było to małe badanie, a autorzy nazwali je wstępnym. Mimo to opisuje każde wieczorne karmienie w historii.

Osobny eksperyment we Włoszech wykazał, że konie przenoszą wzrok z człowieka na niedostępne wiadro i z powrotem – i robią to znacznie rzadziej, gdy człowiek stoi do nich plecami. Tak więc to, że twój koń patrzy na ciebie, potem na paszarnię, a potem znowu na ciebie, nie jest wytworem twojej wyobraźni. To uznana metoda komunikacji i stosuje się ją wobec ciebie, bo działa.

4. Ma zdanie na temat swojej garderoby

Norweski zespół nauczył 23 konie trzech symboli na tablicach: załóż mi derkę, zdejmij mi derkę i zostaw, jak jest. Każdy koń opanował ten system w ciągu dwóch tygodni.

Potem badacze porównali wybory koni z pogodą. W mokre, wietrzne, zimne dni konie prosiły o derki. W łagodne dni prosiły o ich zdjęcie. Nie wskazywały tablic na chybił trafił, żeby dostać marchewkę; odpowiadały na pytanie.

A ty dziś rano w przejściu stajni: dwie derki w rękach i trzy aplikacje pogodowe.

5. Zna zasady. Po prostu wszystko przeliczył.

W 2024 roku badacze z Nottingham Trent University nauczyli 20 koni dotykać karty, żeby dostać smakołyk. Potem dodali zasadę: gdy pali się światło, smakołyku nie ma. Konie dalej dotykały karty, niezależnie od tego, czy światło się paliło, czy nie, a oczywisty wniosek był taki, że nie zrozumiały zasady.

Wtedy zespół wprowadził karę – dziesięciosekundową przerwę za dotknięcie karty w niewłaściwym momencie. Błędów od razu ubyło, w całej grupie. Zdaniem badaczy konie prawdopodobnie przez cały czas rozumiały zasadę, tylko nie uważały, że warto jej przestrzegać, dopóki błędy nic nie kosztowały. Autorzy artykułu ostrożnie zaznaczają, że wyniki są zgodne z tym wyjaśnieniem, ale go nie dowodzą.

Każdy instruktor jazdy, który kiedykolwiek powiedział „on doskonale wie, o co go prosisz”, ma teraz źródło do zacytowania.

6. Pamięta. Zwłaszcza to.

W badaniu przeprowadzonym przez uniwersytety w Sussex i Portsmouth pokazywano koniom zdjęcie osoby z gniewną albo radosną miną. Kilka godzin później konie spotykały tę osobę na żywo, z neutralnym wyrazem twarzy. Konie reagowały różnie w zależności od tego, które zdjęcie widziały, a „rozgniewaną” osobę traktowały nieufnie. Inni naukowcy kwestionowali siłę tych statystyk, więc zaliczmy to do obiecujących wyników.

Dowody długoterminowe są solidniejsze. Jeden koń badany przez Evelyn Hanggi i Jerry’ego Ingersolla poprawnie zastosował regułę sortowania, której nauczył się mniej więcej dziesięć lat wcześniej – i to do obrazków, których nigdy wcześniej nie widział.

To właśnie zwierzę, które – jak masz nadzieję – zapomni ten jeden raz, kiedy huknęła rampa przyczepy. (Więcej o tym, co konie wiedzą o nas, w artykule Czy konie rozpoznają swoich właścicieli?)

Na twoją obronę

Najsłynniejszy mądry koń był oszustem – w pewnym sensie. Mądry Hans, w Niemczech na początku XX wieku, sprawiał wrażenie, że rozwiązuje działania arytmetyczne, wystukując odpowiedzi kopytem. Psycholog Oskar Pfungst ustalił, że Hans potrafił odpowiedzieć tylko wtedy, gdy pytający znał odpowiedź i był w zasięgu wzroku: koń odczytywał drobne, niezamierzone zmiany w postawie ludzi, gdy zbliżał się do właściwej liczby.

Tę historię zwykle opowiada się jako demaskację. Spójrz na nią z perspektywy konia. Nie potrafił liczyć, ale potrafił odczytywać ludzkie ciało tak precyzyjnie, że umknęło to całej komisji ekspertów. To dokładnie ta umiejętność, której koń używa wobec ciebie każdego dnia – i właśnie dlatego nie ukryjesz zdenerwowania, pośpiechu ani marchewki w lewej kieszeni.

Zastrzeżenie w drugą stronę: to małe badania, a „mądry” oznacza tu bardzo dobry w byciu koniem. Obejmuje to czytanie ludzi, zapamiętywanie miejsc i rzeczy oraz znajdowanie najtańszej drogi do jedzenia. Nie oznacza knucia. Na knucie wygląda to tylko o 6 rano.

Co zrobić z tą wiedzą

  • Zamykaj na serio. Jeśli koń może coś odsunąć wargami, przesunąć albo podnieść, dodaj karabińczyk, który da się otworzyć tylko kciukiem. To samo dotyczy paszarni, gdzie ucieczka przestaje być zabawna, a staje się niebezpieczna: koń, który dorwał się do skrzyni z ziarnem, to sytuacja, w której trzeba dzwonić do weterynarza. Więcej o bezpiecznym urządzeniu stajni znajdziesz w naszym poradniku o stajni.
  • Daj mózgowi zajęcie. Siatki i paśniki spowalniające jedzenie, wybieg, towarzystwo i urozmaicenie są tańsze niż nowa brama. Znudzony mądry koń to właśnie ten, który uczy się otwierać karabińczyki.
  • Przyjmij, że jesteś obiektem badań. Spokojne, konsekwentne postępowanie z koniem się opłaca, bo koń naprawdę wszystko rejestruje. Zajrzyj do naszych poradników o tym, jak bezpiecznie podchodzić do koni i z nimi postępować, oraz o budowaniu więzi z koniem.

Jeśli chcesz dla odmiany poczuć się kimś bystrym, konie w Stable Days i naszych innych grach niczego nie otworzą.

Badania

Przetłumaczono z angielskiego. Przeczytaj oryginał