Paarden in de kunst
Hoe de paarden van de zon op hol sloegen

Een Griekse mythe over de paarden van de zon en hoe gevaarlijk het is om met ze te sollen. Als je het ons vraagt, het allereerste geval van “wie niet horen wil, moet voelen”.
Dit verhaal komt uit een boek met de titel Classic Myths, naverteld door Mary Catherine Judd.
Phaëton was het kind van de zonnegod Apollo.
“Moeder Clymene,” zei de jongen op een dag, “ik ga het paleis van mijn vader bezoeken.”
“Dat is goed,” antwoordde ze. “Het land waar de zon opkomt, is niet ver hiervandaan. Ga erheen en vraag hem om een geschenk.”
Die nacht bond Phaëton zijn sandalen steviger vast, sloeg een dikker zijden gewaad om zich heen en vertrok naar het land van de zonsopgang, dat door de mensen soms India wordt genoemd.
Vele nachten en vele dagen reisde hij, maar zijn sandalen sleten nooit en zijn gewaad maakte hem nooit te warm of te koud.
Eindelijk, toen hij de hoogste bergtop van de hele aarde beklom, zag hij de fonkelende zuilen van het paleis van zijn vader. Toen hij dichterbij kwam, zag hij dat ze bezet waren met miljoenen edelstenen en ingelegd met goud. Toen hij de ontelbare treden begon te beklimmen, vlogen de zilveren deuren van het paleis open en zag hij het prachtige ivoren plafond en de wanden van de lange zaal.
Hij was blij dat er zoveel treden waren, en hij keek lang naar de taferelen die een onsterfelijke kunstenaar in de wanden had uitgehouwen.
Er waren afbeeldingen van zowel land als zee. Rechts was de aarde met haar steden, bossen en rivieren, en de wezens die er leven. Links was de oceaan met zeemeerminnen die tussen de golven speelden, op de ruggen van vissen reden of op de rotsen hun zeegroene haar droogden. Hun gezichten leken op elkaar en toch ook niet, zoals dat bij zussen hoort.
Omhoog, omhoog klom hij, de honderden treden op, zonder ooit moe te worden. In het plafond van deze wonderbaarlijke zaal zag hij de sterren van de hemel uitgehouwen. Op de zilveren deuren stonden de twaalf vreemde wezens van de hemel, gevormd uit sterren: zes op elke deur.
De laatste trede was bereikt. Buiten was de hemel donker, maar in de deuropening bleef Phaëton staan, want het licht van zijn vader was meer dan hij kon verdragen. Daar zat Apollo, in karmozijnrood gekleed, op een troon die fonkelde van de diamanten. Aan zijn rechter- en aan zijn linkerhand stonden de Dagen, stralend van hoop; en de Maanden, hand in hand met de Dagen, leken te luisteren naar wat de Jaren hun toefluisterden.
Phaëton zag daar de vier seizoenen. De Lente, jong en lieflijk, kwam als eerste, haar hoofd gekroond met bloemen. Daarna kwam de Zomer, met haar gewaad van rozen losjes om zich heen geslagen en een krans van rijpe tarwe op haar hoofd. Dan kwam de vrolijke Herfst, zijn voeten rood van het druivensap; en als laatste de ijzige Winter, met berijpte baard en haren, en Phaëton huiverde toen hij naar hem keek. Verblind door het licht en ontdaan dat hij zich in zo’n gezelschap bevond, bleef hij stokstijf staan.
De Zon, die hem zag met het oog dat alles ziet, vroeg:
“Waarom ben je hier?”
“Apollo, mijn vader, willig één verzoek van me in, zodat ik de stervelingen kan bewijzen dat jij mijn vader bent.”
Apollo legde zijn verblindende stralenkroon af, sloot Phaëton in zijn armen en zei:
“Dappere zoon, vraag wat je wilt, het geschenk is het jouwe.”
Sneller dan een flits uit de kroon van zijn vader kwam de vraag van Phaëton:
“Mag ik één dag je wagen mennen?”
Dwaze vader, dwaze zoon! Apollo schudde drie keer waarschuwend zijn hoofd.
“Ik heb te overhaast gesproken. Dit ene kan geen sterveling volbrengen. En ook geen onsterfelijke, behalve ikzelf, kan de paarden in bedwang houden die de vurige wagen van de dag trekken. Het is geen eer, maar de dood waar je om vraagt. Verander je wens.”
Phaëton antwoordde:
“Mijn moeder heeft me geleerd dat mijn vader zijn beloften altijd nakwam.”
“Zo is het, roekeloze jongen. Als jij niet verandert, kan ik het ook niet. Breng de wagen van de Zon.”
Het stoutmoedige kind stond naast de schitterende wagen, die hoger was dan zijn hoofd. Zijn ogen fonkelden zo fel als de diamanten die de achterkant van de gouden wagen bezetten. De gouden as glansde tussen de zilveren spaken door, want de wagen was van niets anders gemaakt dan goud, zilver en edelstenen.
Toen gooide de Vroege Dageraad de purperen deuren van de oostelijke hemel open. De sterren, gehoor gevend aan het teken van de Morgenster, verdwenen langzaam uit het zicht, gevolgd door hun aanvoerder.
De Uren gehoorzaamden de bevelen van Apollo: ze tuigden de paarden op, leidden de wonderbaarlijke dieren naar buiten en spanden ze voor de wagen.
Apollo bestreek het gezicht van Phaëton met zalf, nam de kroon van fonkelende stralen en zette die op het hoofd van de roekeloze jongen.
Met een zucht zei hij:
“Mijn zoon, volg dan tenminste op één punt mijn raad op: spaar de zweep en houd de leidsels strak. Je zult de sporen zien van de wielen waar ik eerder ben gegaan, en die wijzen je de weg. Ga niet te hoog, want dan verbrand je de hemel, en niet te laag, want dan zet je het huis van je moeder, de aarde, in brand. De middenkoers is de beste. Neem de teugels, of, als je zelfs nu nog van gedachten wilt veranderen, blijf hier en laat de wagen aan mij.”
Phaëton sprong in de gouden wagen en bedankte zijn vader met een trotse glimlach. Toen gaf hij de paarden het teken.
Ze stormden met de woede van een orkaan vooruit door de ochtendwolken. De mensen op aarde dachten dat het middag was en probeerden twee keer zoveel werk te verzetten als anders. De vurige paarden merkten al snel dat hun last licht was en dat de handen aan de teugels zwak waren. Ze schoten van hun baan af, tot de felle hitte de Grote en de Kleine Beer deed verlangen om in zee te duiken.
Arme Phaëton keek omlaag naar de aarde, werd bleek en beefde van angst. Hij wenste dat hij deze stralende rossen nooit had gezien, dat hij nooit het paleis van de Zon had opgezocht en dat hij zijn vader nooit aan die overhaaste belofte had gehouden.
Diana, die de wagen van de Maan ment, hoorde het dolle kabaal in de lucht en dreef de doodsbange paarden met haar pijlen net op tijd opzij, zodat ze haar eigen zilveren wagen niet aan stukken reden.
De Aarde smeekte om wolken en regen. De volken van Afrika werden zwart door de verschrikkelijke hitte. Beken droogden op, bergen brandden, en de Nijl verborg zijn hoofd voor altijd in een woestijn. Ten slotte riep de Aarde met schorre stem tot Jupiter, de heerser van de goden:
“Wat heb ik gedaan dat deze straf over me komt? Dood me, of red mijn volk van deze brand!”
Jupiter zag vanaf zijn zetel in de onweerswolken in welk gevaar de hemel en de aarde verkeerden, en slingerde zijn bliksems naar de roekeloze menner. Phaëton viel dood uit de wagen. Van de ochtend tot de nacht, en van die nacht tot de ochtend, viel hij als een vallende ster, en zonk ten slotte weg in een Italiaanse rivier. Zijn zussen beefden zo bij zijn val en huilden zo bitter dat ze veranderden in populieren aan de oevers van de rivier. Tot op de dag van vandaag rouwen ze om hem en trillen ze bij het minste briesje uit de hemel. De paarden van Apollo, gekalmeerd door de stem van Jupiter, vonden eindelijk hun spoor terug. Toen de avond viel, gingen ze door de westelijke poorten van de hemel naar binnen en werden ze via het noorden teruggebracht naar hun stallen bij het paleis van Apollo.
Vertaald uit het Engels. Lees het origineel