Paarden in de kunst
De legende van Sleepy Hollow

Het is weer die tijd van het jaar: tijd voor het griezelige verhaal van Washington Irving over een ruiter zonder hoofd en zijn ongelukkige prooi.
Gevonden tussen de papieren van wijlen Diedrich Knickerbocker:
Een lieflijk land was ’t, slaperig en zacht,
vol dromen voor het half geloken oog;
met vrolijke luchtkastelen die voorbijgaan,
steeds blozend langs de zomerhemelboog.
Castle of indolence
In de schoot van een van die ruime inhammen die de oostelijke oever van de Hudson insnijden, bij die brede verwijding van de rivier die door de oude Nederlandse zeevaarders de Tappan Zee werd genoemd, en waar zij bij het oversteken altijd voorzichtig zeil minderden en de bescherming van Sint-Nicolaas afsmeekten, ligt een klein marktstadje of landelijk haventje, dat door sommigen Greensburgh wordt genoemd, maar dat algemener en eigenlijker bekendstaat onder de naam Tarry Town. Die naam kreeg het, zo wordt ons verteld, in vroeger dagen van de brave huisvrouwen uit de omliggende streek, vanwege de onuitroeibare neiging van hun echtgenoten om op marktdagen in de dorpsherberg te blijven hangen. Hoe dat ook zij, ik sta niet in voor dat feit, maar maak er slechts melding van omwille van de nauwkeurigheid en de echtheid. Niet ver van dit dorp, misschien zo’n twee mijl, ligt een klein dal, of liever een schoot van land tussen hoge heuvels, dat een van de stilste plekken van de hele wereld is. Er glijdt een beekje doorheen, dat net genoeg murmelt om je in slaap te sussen; en het af en toe fluiten van een kwartel of het tikken van een specht is bijna het enige geluid dat ooit de gelijkmatige rust verstoort.
Ik herinner me dat mijn eerste wapenfeit op de eekhoornjacht, toen ik nog een jongeling was, plaatsvond in een bosje hoge notenbomen dat één kant van het dal overschaduwt. Ik was er rond het middaguur binnengedwaald, wanneer de hele natuur bijzonder stil is, en schrok van het gebulder van mijn eigen geweer, dat de sabbatsstilte om me heen verbrak en door de boze echo’s werd verlengd en weerkaatst. Als ik ooit een toevluchtsoord zou wensen waarheen ik de wereld en haar verstrooiingen zou kunnen ontvluchten om de rest van een woelig leven rustig weg te dromen, dan ken ik er geen dat veelbelovender is dan dit kleine dal.
Vanwege de lusteloze rust van de plek en het eigenaardige karakter van de bewoners, die afstammen van de oorspronkelijke Nederlandse kolonisten, staat dit afgelegen dal al lang bekend onder de naam SLEEPY HOLLOW, en de boerenjongens ervan worden in de hele omgeving de Sleepy Hollow Boys genoemd. Er lijkt een slaperige, dromerige invloed over het land te hangen en de lucht zelf te doordringen. Sommigen zeggen dat de plek in de vroegste dagen van de nederzetting werd betoverd door een Hoogduitse dokter; anderen dat een oud indianenopperhoofd, de profeet of tovenaar van zijn stam, er zijn powwows hield voordat het land door meester Hendrick Hudson werd ontdekt. Zeker is dat de plek nog altijd in de ban is van een of andere toverkracht, die de geest van de goede mensen betovert en hen in een voortdurende mijmering doet rondlopen. Ze zijn vatbaar voor allerlei wonderlijk geloof, raken in trance, krijgen visioenen, zien vaak vreemde dingen en horen muziek en stemmen in de lucht. De hele buurt wemelt van plaatselijke verhalen, spookplekken en bijgeloof uit de schemering; vallende sterren en meteoren flitsen vaker door het dal dan door welk ander deel van het land ook, en de nachtmerrie lijkt het, met haar hele negenvoudige gevolg, uit te kiezen als geliefd toneel voor haar capriolen.
De heersende geest die deze betoverde streek rondwaart, en die opperbevelhebber lijkt van alle machten der lucht, is echter de verschijning van een gestalte te paard, zonder hoofd. Volgens sommigen is het de geest van een Hessische cavalerist wiens hoofd in een of andere naamloze veldslag tijdens de Revolutieoorlog door een kanonskogel was weggeslagen, en die af en toe door de plattelanders wordt gezien terwijl hij in het duister van de nacht voortjaagt, als op de vleugels van de wind. Zijn rondspoken blijft niet beperkt tot het dal, maar strekt zich soms uit tot de wegen in de buurt, en vooral tot de omgeving van een kerk die niet ver weg staat. Sommige van de meest betrouwbare geschiedschrijvers van die streken, die zorgvuldig de rondzwevende feiten over deze geestverschijning hebben verzameld en vergeleken, beweren zelfs dat het lichaam van de cavalerist op het kerkhof werd begraven, dat de geest elke nacht naar het slagveld rijdt op zoek naar zijn hoofd, en dat de razende snelheid waarmee hij soms als een middernachtelijke windvlaag door de Hollow trekt, komt doordat hij te laat is en haast heeft om vóór het ochtendgloren terug te zijn op het kerkhof.
Dat is de algemene strekking van dit legendarische bijgeloof, dat stof heeft geleverd voor menig wild verhaal in die streek van schaduwen; en de geest staat bij alle haardvuren op het platteland bekend onder de naam de Ruiter zonder Hoofd van Sleepy Hollow.
Opmerkelijk is dat de neiging tot visioenen die ik heb genoemd zich niet beperkt tot de geboren bewoners van het dal, maar onbewust wordt opgenomen door iedereen die er een tijd woont. Hoe klaarwakker ze ook waren voordat ze die slaperige streek binnenkwamen, binnen korte tijd ademen ze onvermijdelijk de betoverende invloed van de lucht in, worden ze fantasierijk, dromen ze dromen en zien ze verschijningen.
Ik vermeld dit vredige plekje met alle mogelijke lof, want het is in zulke kleine, afgelegen Nederlandse dalen, die hier en daar diep in de grote staat New York verscholen liggen, dat bevolking, zeden en gewoonten onveranderd blijven, terwijl de grote stroom van migratie en vooruitgang, die in andere delen van dit rusteloze land zulke onophoudelijke veranderingen teweegbrengt, ongemerkt aan hen voorbijgaat. Ze zijn als die kleine hoekjes stilstaand water langs een snelstromende beek, waar je strootjes en luchtbelletjes rustig voor anker ziet liggen of langzaam ziet ronddraaien in hun nagebootste haven, ongestoord door de vaart van de stroming die voorbijtrekt. Hoewel er vele jaren zijn verstreken sinds ik door de slaperige schaduwen van Sleepy Hollow liep, vraag ik me toch af of ik er niet nog steeds dezelfde bomen en dezelfde families zou aantreffen, voortvegeterend in haar beschutte schoot.
In dit uithoekje van de natuur woonde, in een ver verleden van de Amerikaanse geschiedenis, dat wil zeggen een jaar of dertig geleden, een waardig heerschap met de naam Ichabod Crane, die in Sleepy Hollow verbleef, of, zoals hij het zelf uitdrukte, “vertoefde”, om de kinderen uit de omgeving les te geven. Hij kwam uit Connecticut, een staat die de Unie zowel van pioniers voor de geest als voor het woud voorziet, en die jaarlijks zijn legioenen houthakkers voor de grens en dorpsschoolmeesters uitzendt. De achternaam Crane (kraanvogel) paste niet slecht bij zijn persoon. Hij was lang, maar buitengewoon schraal, met smalle schouders, lange armen en benen, handen die een mijl uit zijn mouwen bungelden, voeten die als schoppen hadden kunnen dienen, en zijn hele gestel hing uiterst los in elkaar. Zijn hoofd was klein en bovenop plat, met enorme oren, grote groene glazige ogen en een lange snippenneus, zodat het leek op een windhaan die op zijn spichtige nek stond om aan te geven uit welke hoek de wind waaide. Als je hem op een winderige dag langs de rand van een heuvel zag schrijden, met zijn kleren die om hem heen flodderden en wapperden, had je hem kunnen aanzien voor de geest van de hongersnood die op aarde neerdaalde, of voor een vogelverschrikker die uit een korenveld was weggelopen.
Zijn schoolhuis was een laag gebouw met één groot lokaal, grof opgetrokken uit boomstammen; de ramen waren deels van glas en deels opgelapt met bladzijden uit oude schriften. Buiten de schooluren was het zeer vernuftig afgesloten met een wilgentak die door het handvat van de deur was gedraaid en met palen die tegen de luiken waren gezet, zodat een dief er weliswaar met het grootste gemak in kon komen, maar enige moeite zou hebben om er weer uit te komen – een idee dat de bouwmeester, Yost Van Houten, hoogstwaarschijnlijk had ontleend aan het mysterie van een palingfuik. Het schoolhuis stond op een vrij eenzame maar aangename plek, vlak aan de voet van een beboste heuvel, met een beek die er vlak langs stroomde en een geduchte berk die aan één kant groeide. Vandaar kon je op een slaperige zomerdag het zachte gemurmel horen van de stemmen van zijn leerlingen die hun lessen opdreunden, als het gezoem van een bijenkorf, af en toe onderbroken door de gezaghebbende stem van de meester, op dreigende of bevelende toon, of misschien door het ontzagwekkende geluid van de berkenroede, wanneer hij een of andere treuzelaar over het bloemrijke pad van de kennis voortdreef. Eerlijk gezegd was hij een gewetensvol man, die altijd de gulden stelregel indachtig was: “Wie de roede spaart, bederft het kind.” De leerlingen van Ichabod Crane werden zeker niet bedorven.
Ik wil echter niet dat men denkt dat hij een van die wrede potentaten van de school was die genieten van de pijn van hun onderdanen; integendeel, hij sprak recht met onderscheidingsvermogen in plaats van met strengheid: hij nam de last van de schouders van de zwakken en legde die op die van de sterken. Een miezerig jochie dat ineenkromp bij de geringste zwaai met de roede, liet hij welwillend voorbijgaan; maar aan de eisen van de gerechtigheid werd voldaan door een dubbele portie toe te dienen aan een of ander taai, dwars Nederlands ventje in een wijde jas, dat onder de berkenroede mokte en opzwol en koppig en nors werd. Dit alles noemde hij “zijn plicht doen jegens hun ouders”; en hij voltrok nooit een tuchtiging zonder er de verzekering op te laten volgen, zo troostrijk voor het schrijnende ventje, dat “hij het zich zou herinneren en hem er dankbaar voor zou zijn tot de langste dag die hij te leven had”.
Als de schooluren voorbij waren, was hij zelfs de kameraad en speelmakker van de grotere jongens; en op vrije middagen begeleidde hij sommige van de kleintjes naar huis, die toevallig knappe zussen hadden, of goede huisvrouwen als moeder die bekendstonden om een goedgevulde provisiekast. Hij deed er inderdaad goed aan op goede voet te blijven met zijn leerlingen. De inkomsten uit zijn school waren klein en zouden nauwelijks genoeg zijn geweest om in zijn dagelijks brood te voorzien, want hij was een geweldige eter en had, hoe mager ook, het uitzettingsvermogen van een anaconda; maar om in zijn onderhoud te helpen voorzien, kreeg hij, volgens de plattelandsgewoonte in die streken, kost en inwoning bij de boeren wier kinderen hij lesgaf. Bij hen woonde hij achtereenvolgens telkens een week, en zo ging hij de buurt rond, met al zijn aardse bezittingen in een katoenen zakdoek geknoopt.
Opdat dit alles niet te zwaar zou drukken op de beurzen van zijn landelijke beschermheren, die geneigd zijn de kosten van het onderwijs als een zware last te beschouwen en schoolmeesters als louter darren, wist hij zich op allerlei manieren zowel nuttig als aangenaam te maken. Hij hielp de boeren af en toe bij de lichtere werkzaamheden op hun boerderij, hielp hooien, repareerde de hekken, bracht de paarden naar het water, dreef de koeien van de wei en hakte hout voor het winterse vuur. Ook legde hij alle heerszuchtige waardigheid en volstrekte macht af waarmee hij in zijn kleine rijk, de school, de baas speelde, en werd hij wonderlijk vriendelijk en innemend. Hij vond genade in de ogen van de moeders door de kinderen te vertroetelen, vooral de jongsten; en als de dappere leeuw die weleer zo grootmoedig het lam vasthield, zat hij soms urenlang met een kind op de ene knie terwijl hij met zijn voet een wieg schommelde.
Naast zijn andere bezigheden was hij de zangmeester van de buurt, en hij verdiende menige blinkende shilling door de jongelui psalmen te leren zingen. Het streelde zijn ijdelheid niet weinig om op zondag zijn plaats in te nemen vooraan op de kerkgalerij, met een groep uitgekozen zangers; waar hij, in zijn eigen ogen, de dominee volledig de loef afstak. Zeker is dat zijn stem ver boven die van de rest van de gemeente uitklonk; en in die kerk zijn nog altijd eigenaardige trillers te horen, die op een stille zondagochtend zelfs een halve mijl verderop, helemaal aan de overkant van de molenvijver, te horen zijn, en die naar men zegt in rechte lijn afstammen van de neus van Ichabod Crane. Zo redde de waardige pedagoog zich door allerlei kleine kunstgrepen, op die vindingrijke manier die gewoonlijk “met kunst- en vliegwerk” heet, redelijk goed, en meenden allen die niets begrepen van de moeite van hoofdarbeid dat hij een wonderlijk gemakkelijk leven had.
De schoolmeester is in de vrouwelijke kringen van een landelijke buurt gewoonlijk een man van enig gewicht; hij wordt beschouwd als een soort lanterfantend, heerachtig personage, met een veel verfijndere smaak en ontwikkeling dan de ruwe boerenknapen, en wat geleerdheid betreft alleen de mindere van de dominee. Zijn verschijning veroorzaakt daarom vaak enige opschudding aan de theetafel van een boerderij, en de toevoeging van een extra schaal koekjes of zoetigheden, of misschien het pronken met een zilveren theepot. Onze man der letteren genoot daarom bijzonder van de glimlachjes van alle plattelandsmeisjes. Wat schitterde hij tussen hen op het kerkhof, tussen de diensten op zondag door: hij plukte voor hen druiven van de wilde wingerd die de omringende bomen overwoekerde, droeg voor hun vermaak alle grafschriften op de grafstenen voor, of kuierde met een hele schare van hen langs de oevers van de nabijgelegen molenvijver, terwijl de verlegener boerenkinkels schaapachtig achterbleven en hem zijn superieure elegantie en manieren benijdden.
Door zijn half rondtrekkende leven was hij bovendien een soort wandelende krant, die de hele voorraad plaatselijke roddels van huis tot huis meedroeg, zodat zijn komst altijd met voldoening werd begroet. Daarnaast werd hij door de vrouwen hoog geacht als een man van grote eruditie, want hij had verscheidene boeken helemaal uitgelezen en kende Cotton Mathers “History of New England Witchcraft” door en door, waarin hij overigens heilig en vurig geloofde.
Hij was in feite een vreemd mengsel van kleine sluwheid en eenvoudige lichtgelovigheid. Zijn honger naar het wonderbaarlijke en zijn vermogen om het te verteren waren even buitengewoon, en beide waren nog toegenomen door zijn verblijf in deze betoverde streek. Geen verhaal was te grof of te monsterlijk voor zijn ruime keelgat. Hij vond het vaak heerlijk om zich, nadat de school ’s middags uit was, uit te strekken op het weelderige bed van klaver langs het beekje dat langs zijn schoolhuis kabbelde, en daar de ijselijke verhalen van de oude Mather te bestuderen, tot de vallende avondschemering de gedrukte bladzijde tot een loutere nevel voor zijn ogen maakte. Als hij dan langs moeras en beek en ontzagwekkend bos zijn weg zocht naar de boerderij waar hij op dat moment ingekwartierd was, bracht elk geluid van de natuur op dat betoverde uur zijn opgewonden verbeelding in beroering: het klagen van de nachtzwaluw op de heuvelhelling, de onheilspellende roep van de boomkikker, die voorbode van storm, het sombere gekras van de schreeuwuil, of het plotselinge geritsel in het struikgewas van vogels die van hun slaapplaats waren opgeschrikt. Ook de vuurvliegjes, die het felst fonkelden op de donkerste plekken, deden hem af en toe schrikken, als er een van ongewone helderheid over zijn pad schoot; en als toevallig een enorme domoor van een kever in zijn onbeholpen vlucht tegen hem aan vloog, was de arme stakker bereid de geest te geven, in de veronderstelling dat hij door een heksenteken was getroffen. Zijn enige toevlucht bij zulke gelegenheden, om ofwel zijn gedachten te verdrinken of boze geesten te verjagen, was psalmen zingen; en de goede mensen van Sleepy Hollow, die ’s avonds bij hun deur zaten, werden vaak met ontzag vervuld als ze zijn neuzelende melodie, “in lang uitgesponnen, verstrengelde zoetheid”, hoorden aanzweven van de verre heuvel of langs de schemerige weg.
Een andere bron van angstig genot was voor hem om lange winteravonden door te brengen bij de oude Nederlandse vrouwtjes, als ze bij het vuur zaten te spinnen, met een rij appels die langs de haard lagen te poffen en te sissen, en te luisteren naar hun wonderlijke verhalen over geesten en kobolden, en spookvelden, en spookbeken, en spookbruggen, en spookhuizen, en in het bijzonder over de ruiter zonder hoofd, of de Galopperende Hessiaan van de Hollow, zoals ze hem soms noemden. Hij vermaakte hen op zijn beurt met zijn anekdotes over hekserij en over de ijselijke voortekenen en onheilspellende verschijnselen en geluiden in de lucht die in vroeger tijden in Connecticut aan de orde van de dag waren; en hij joeg hun vreselijk de stuipen op het lijf met bespiegelingen over kometen en vallende sterren, en met het verontrustende feit dat de wereld werkelijk ronddraaide en dat zij de helft van de tijd ondersteboven stonden!
Maar als er al genot school in dit alles, terwijl hij behaaglijk weggedoken zat in de schoorsteenhoek van een kamer die helemaal rood gloeide van het knetterende houtvuur, en waar natuurlijk geen geest zijn gezicht durfde te laten zien, dan werd het duur betaald met de verschrikkingen van zijn latere wandeling naar huis. Wat een angstaanjagende vormen en schaduwen belaagden zijn pad, in het vale en spookachtige schijnsel van een besneeuwde nacht! Met wat een smachtende blik keek hij naar elke trillende lichtstraal die vanuit een ver raam over de verlaten velden viel! Hoe vaak schrok hij zich niet een ongeluk van een met sneeuw bedekte struik die, als een in een laken gehulde geest, zijn pad versperde! Hoe vaak kromp hij niet ineen van bloedstollend ontzag bij het geluid van zijn eigen stappen op de bevroren korst onder zijn voeten, en durfde hij niet over zijn schouder te kijken, uit angst een of ander onguur wezen vlak achter zich te zien lopen! En hoe vaak raakte hij niet volkomen in paniek door een windvlaag die huilend door de bomen joeg, in de veronderstelling dat het de Galopperende Hessiaan was op een van zijn nachtelijke strooptochten!
Dit alles waren echter slechts nachtelijke angsten, hersenschimmen die in het donker rondwaren; en hoewel hij in zijn tijd veel geesten had gezien en op zijn eenzame zwerftochten meer dan eens door Satan in allerlei gedaanten was belaagd, maakte het daglicht een einde aan al dat kwaad; en hij zou een aangenaam leven hebben geleid, ondanks de duivel en al zijn werken, als zijn pad niet was gekruist door een wezen dat de sterfelijke mens meer hoofdbrekens bezorgt dan geesten, kobolden en het hele heksengeslacht bij elkaar, en dat was – een vrouw.
Onder de muzikale leerlingen die één avond per week bijeenkwamen om zijn onderricht in het psalmzingen te ontvangen, was Katrina Van Tassel, de dochter en enig kind van een welgestelde Nederlandse boer. Ze was een bloeiende meid van pas achttien; mollig als een patrijs; rijp en zacht en met blozende wangen als een van de perziken van haar vader, en overal vermaard, niet alleen om haar schoonheid, maar ook om haar rijke vooruitzichten. Bovendien was ze een tikje koket, wat je zelfs aan haar kleding kon zien, een mengeling van ouderwetse en moderne mode, zoals het best bij haar charmes paste. Ze droeg sieraden van puur geel goud, die haar betovergrootmoeder uit Saardam had meegebracht; het verleidelijke keurslijf van vroeger, en daarbij een uitdagend korte onderrok, om de mooiste voet en enkel van de hele omgeving te laten zien.
Ichabod Crane had een week en dwaas hart voor het vrouwelijk geslacht; en het is niet te verwonderen dat zo’n verleidelijk hapje al snel genade vond in zijn ogen, vooral nadat hij haar in het ouderlijk huis had bezocht. De oude Baltus Van Tassel was het volmaakte beeld van een welvarende, tevreden, gulle boer. Het is waar dat hij zelden zijn ogen of zijn gedachten verder liet reiken dan de grenzen van zijn eigen boerderij; maar daarbinnen was alles knus, gelukkig en in goede staat. Hij was tevreden met zijn rijkdom, maar niet trots erop, en ging prat op de hartelijke overvloed eerder dan op de stijl waarin hij leefde. Zijn burcht lag aan de oevers van de Hudson, in een van die groene, beschutte, vruchtbare hoekjes waar de Nederlandse boeren zich zo graag nestelen. Een grote iep spreidde zijn brede takken erover uit, en aan de voet ervan borrelde een bron op van het zachtste en zoetste water, in een putje dat van een ton was gemaakt; vandaar glinsterde het water weg door het gras naar een nabije beek, die kabbelde tussen elzen en dwergwilgen. Vlak bij de boerderij stond een enorme schuur, die als kerk had kunnen dienen; uit elk raam en elke spleet leken de schatten van de boerderij te barsten; de dorsvlegel klonk er van ’s morgens tot ’s avonds ijverig in rond; boerenzwaluwen en huiszwaluwen scheerden kwetterend langs de dakrand; en rijen duiven, sommige met één oog naar boven gericht, alsof ze het weer in de gaten hielden, sommige met hun kop onder hun vleugel of in hun borst begraven, en andere die opzwollen, koerden en buigingen maakten voor hun dames, genoten van de zon op het dak. Gladde, logge varkens knorden in de rust en overvloed van hun hokken, waaruit nu en dan troepjes speenbiggen naar buiten stormden, als om de lucht op te snuiven. Een statig eskader sneeuwwitte ganzen dreef op een aangrenzende vijver en begeleidde hele vloten eenden; regimenten kalkoenen klokten over het erf, en parelhoenders scharrelden er mopperend rond, als slechtgehumeurde huisvrouwen, met hun knorrige, ontevreden kreet. Voor de schuurdeur paradeerde de dappere haan, dat toonbeeld van een echtgenoot, een krijger en een fijne heer, klapperend met zijn glanzende vleugels en kraaiend van trots en blijdschap in zijn hart – nu eens krabde hij met zijn poten de aarde open, en dan weer riep hij grootmoedig zijn altijd hongerige familie van vrouwen en kinderen om te genieten van het rijke hapje dat hij had ontdekt.
Het water liep de pedagoog in de mond bij het zien van deze weelderige belofte van rijk winters eten. In zijn verslindende geestesoog zag hij elk speenvarken rondlopen met een pudding in zijn buik en een appel in zijn bek; de duiven lagen behaaglijk te bed in een gezellige pastei, ingestopt onder een deken van korst; de ganzen zwommen in hun eigen jus; en de eenden lagen knusjes in paren op schalen, als gezellige echtparen, met een fatsoenlijke hoeveelheid uiensaus. In de varkens zag hij al de toekomstige gladde zij spek en sappige, smakelijke ham uitgesneden; geen kalkoen of hij zag hem keurig opgebonden, met zijn maag onder zijn vleugel, en misschien met een halssnoer van hartige worstjes; en zelfs de fiere Cantecleer zelf lag uitgestrekt op zijn rug op een bijgerecht, met de poten omhoog, alsof hij smeekte om de genade die zijn ridderlijke geest bij leven had versmaad te vragen.
Terwijl de verrukte Ichabod zich dit alles voorstelde en zijn grote groene ogen liet gaan over de vette weilanden, de rijke velden met tarwe, rogge, boekweit en maïs, en de boomgaarden vol blozend fruit die het warme huis van Van Tassel omringden, smachtte zijn hart naar de jongedame die deze bezittingen zou erven, en zijn verbeelding zwol bij de gedachte hoe ze gemakkelijk in contanten konden worden omgezet, en het geld belegd in onmetelijke lappen wildernis en paleizen van dakspanen in de woestenij. Ja, zijn drukke fantasie verwezenlijkte zijn hoop al en toonde hem de bloeiende Katrina, met een heel gezin kinderen, boven op een wagen volgeladen met huisraad, met potten en ketels die eronder bungelden; en hij zag zichzelf schrijlings op een telgangermerrie zitten, met een veulen aan haar hielen, op weg naar Kentucky, Tennessee – of de Heer weet waarheen!
Toen hij het huis binnenkwam, was de verovering van zijn hart compleet. Het was een van die ruime boerderijen met hoge nokken maar laag aflopende daken, gebouwd in de stijl die was overgeleverd van de eerste Nederlandse kolonisten; de lage overstekende dakrand vormde aan de voorkant een veranda, die bij slecht weer kon worden afgesloten. Daaronder hingen dorsvlegels, tuig, allerlei landbouwgereedschap en netten om in de nabije rivier te vissen. Langs de zijkanten waren banken gebouwd voor gebruik in de zomer; en een groot spinnewiel aan het ene eind en een karnton aan het andere lieten zien waarvoor deze belangrijke veranda allemaal kon dienen. Vanaf deze veranda betrad de verwonderde Ichabod de hal, die het middelpunt van het huis vormde en de plek waar men gewoonlijk verbleef. Hier verblindden rijen glanzend tinnen vaatwerk, uitgestald op een lang dressoir, zijn ogen. In de ene hoek stond een enorme zak wol, klaar om te worden gesponnen; in een andere een hoeveelheid linsey-woolsey, net van het weefgetouw; maïskolven en snoeren gedroogde appels en perziken hingen in vrolijke slingers langs de muren, afgewisseld met de pracht van rode pepers; en een deur die op een kier stond, gaf hem een kijkje in de mooie kamer, waar de stoelen met klauwpoten en de donkere mahoniehouten tafels glommen als spiegels; haardijzers, met de bijbehorende schep en tang, glinsterden vanachter hun dekmantel van aspergeloof; schijnsinaasappels en kinkhoorns sierden de schoorsteenmantel; daarboven hingen snoeren vogeleieren in allerlei kleuren; midden in de kamer hing een groot struisvogelei, en een hoekkast, die met opzet open was gelaten, toonde enorme schatten van oud zilver en goed hersteld porselein.
Vanaf het moment dat Ichabod zijn ogen op deze oorden van genot liet vallen, was het gedaan met zijn gemoedsrust, en zijn enige zorg was hoe hij de genegenheid van de weergaloze dochter van Van Tassel kon winnen. Bij deze onderneming had hij echter meer echte moeilijkheden dan gewoonlijk het lot was van een dolende ridder van weleer, die zelden met iets anders te kampen had dan reuzen, tovenaars, vuurspuwende draken en dergelijke gemakkelijk te verslaan tegenstanders, en die zich alleen een weg hoefde te banen door poorten van ijzer en koper en muren van diamant naar de slottoren waar de dame van zijn hart gevangen zat; dat alles bracht hij even gemakkelijk tot stand als iemand zich een weg snijdt naar het midden van een kerstpastei; en dan gaf de dame hem vanzelfsprekend haar hand. Ichabod daarentegen moest zich een weg banen naar het hart van een koket plattelandsmeisje, omringd door een doolhof van grillen en nukken, die steeds nieuwe moeilijkheden en hindernissen opwierpen; en hij moest het opnemen tegen een leger geduchte tegenstanders van echt vlees en bloed, de talrijke landelijke aanbidders, die elke toegang tot haar hart belegerden, elkaar waakzaam en boos in de gaten hielden, maar bereid waren gezamenlijk uit te vallen tegen elke nieuwe concurrent.
De geduchtste van hen was een potige, luidruchtige, uitgelaten branieschopper met de naam Abraham, of, volgens de Nederlandse verkorting, Brom Van Brunt, de held van de hele omgeving, die weergalmde van zijn staaltjes van kracht en durf. Hij was breedgeschouderd en sterk gebouwd, met kort krullend zwart haar en een bot maar niet onaangenaam gelaat, waarop pret en arrogantie zich vermengden. Vanwege zijn Herculische gestalte en grote lichaamskracht had hij de bijnaam BROM BONES gekregen, waaronder iedereen hem kende. Hij was beroemd om zijn grote kennis van en vaardigheid in de rijkunst en was te paard zo behendig als een Tataar. Hij was de eerste bij alle wedrennen en hanengevechten; en met het overwicht dat lichaamskracht in het landelijke leven altijd verwerft, was hij de scheidsrechter in alle geschillen, met zijn hoed scheef op het hoofd, en deed hij zijn uitspraken met een houding en toon die geen tegenspraak of beroep duldden. Hij was altijd in voor een vechtpartij of een grap; maar er zat meer kattenkwaad dan kwade wil in hem; en ondanks al zijn aanmatigende ruwheid zat er in de grond een flinke scheut guitige goedmoedigheid in hem. Hij had drie of vier drinkebroers die hem als hun voorbeeld zagen, en aan het hoofd van wie hij de streek afstroopte, aanwezig bij elke vete of feestelijkheid in de wijde omtrek. Bij koud weer was hij herkenbaar aan een bontmuts met een zwierige vossenstaart erop; en als de mensen op een dorpsfeest dit bekende helmteken in de verte zagen rondzwiepen tussen een groep wilde ruiters, maakten ze zich altijd op voor een bui. Soms hoorde je zijn bende om middernacht langs de boerderijen voorbijstormen, met gejoel en geschreeuw, als een troep Don-Kozakken; en de oude vrouwtjes, uit hun slaap opgeschrikt, luisterden even tot het rumoer voorbij was gekletterd en riepen dan uit: “Ja hoor, daar gaan Brom Bones en zijn bende!” De buren keken tegen hem op met een mengeling van ontzag, bewondering en welwillendheid; en als er in de buurt een dolle grap werd uitgehaald of een vechtpartij onder boeren plaatsvond, schudden ze altijd hun hoofd en wedden ze dat Brom Bones erachter zat.
Deze wilde held had de bloeiende Katrina al enige tijd uitverkoren als voorwerp van zijn lompe hofmakerij, en hoewel zijn amoureuze stoeipartijen wel iets weg hadden van de zachte liefkozingen van een beer, werd er gefluisterd dat zij zijn hoop niet helemaal de grond in boorde. Zeker is dat zijn toenaderingen voor rivaliserende kandidaten het sein waren om zich terug te trekken, want zij voelden er niets voor een leeuw in zijn liefdesavonturen voor de voeten te lopen; zozeer zelfs dat als zijn paard op zondagavond aan het hek van Van Tassel was vastgebonden – een zeker teken dat zijn baas binnen het meisje het hof maakte, of, zoals dat heet, “aan het vrijen” was – alle andere vrijers wanhopig voorbijliepen en de oorlog naar andere fronten verplaatsten.
Dat was de geduchte rivaal met wie Ichabod Crane het moest opnemen, en alles welbeschouwd zou een steviger man dan hij voor de wedijver zijn teruggeschrokken, en een wijzer man zou de moed hebben opgegeven. Hij had echter een gelukkige mengeling van buigzaamheid en volharding in zijn aard; hij was naar lichaam en geest als een rotanstok – meegaand, maar taai; hoewel hij boog, brak hij nooit; en hoewel hij onder de geringste druk doorboog, stond hij, zodra die weg was – hup! – weer even rechtop en droeg hij zijn hoofd even hoog als altijd.
Openlijk ten strijde trekken tegen zijn rivaal zou waanzin zijn geweest; want die was geen man die zich in zijn liefdesavonturen liet dwarsbomen, net zomin als die stormachtige minnaar Achilles. Ichabod deed zijn toenaderingen daarom op een rustige en zacht insinuerende manier. Onder dekmantel van zijn rol als zangmeester bracht hij geregeld bezoeken aan de boerderij; niet dat hij iets te vrezen had van de bemoeizuchtige inmenging van ouders, die zo vaak een struikelblok is op het pad van geliefden. Balt Van Tassel was een gemakkelijke, toegeeflijke ziel; hij hield zelfs meer van zijn dochter dan van zijn pijp en liet haar, als een redelijk man en een uitstekende vader, in alles haar zin. Zijn bekwame vrouwtje had bovendien genoeg te doen met haar huishouden en haar pluimvee; want, zoals ze wijselijk opmerkte, eenden en ganzen zijn domme beesten en moeten in de gaten worden gehouden, maar meisjes kunnen voor zichzelf zorgen. Terwijl de bedrijvige huisvrouw dus door het huis redderde of aan het ene eind van de veranda haar spinnewiel liet snorren, zat de eerlijke Balt aan het andere eind zijn avondpijp te roken en keek hij naar de prestaties van een houten krijgertje dat, met een zwaard in elke hand, dapper tegen de wind vocht op de nok van de schuur. Intussen zette Ichabod zijn hofmakerij bij de dochter voort naast de bron onder de grote iep, of al kuierend in de schemering, dat uur dat zo gunstig is voor de welsprekendheid van een minnaar.
Ik beweer niet te weten hoe vrouwenharten worden veroverd en gewonnen. Voor mij zijn ze altijd een raadsel en een bron van bewondering geweest. Sommige lijken maar één kwetsbaar punt of één toegangsdeur te hebben, terwijl andere duizend toegangswegen hebben en op duizend verschillende manieren kunnen worden ingenomen. Het is een grote triomf van vaardigheid om de eerste te winnen, maar een nog groter bewijs van krijgskunst om de laatste in bezit te houden, want de man moet bij elke deur en elk raam voor zijn vesting vechten. Wie duizend gewone harten wint, verdient daarom enige roem; maar wie onbetwist heerst over het hart van een koket meisje, is werkelijk een held. Zeker is dat dit niet het geval was met de geduchte Brom Bones; en vanaf het moment dat Ichabod Crane toenadering zocht, gingen de kansen van eerstgenoemde zichtbaar achteruit: zijn paard werd op zondagavond niet langer aan het hek vastgebonden gezien, en er ontstond geleidelijk een dodelijke vete tussen hem en de schoolmeester van Sleepy Hollow.
Brom, die een zekere ruwe ridderlijkheid in zijn aard had, had de zaak graag tot een openlijke oorlog laten komen en hun aanspraken op de dame beslecht volgens de methode van die beknoptste en eenvoudigste redeneerders, de dolende ridders van weleer – door een tweegevecht; maar Ichabod was zich te zeer bewust van de overmacht van zijn tegenstander om met hem in het strijdperk te treden; hij had Bones horen opscheppen dat hij “de schoolmeester dubbel zou vouwen en op een plank van zijn eigen schoolhuis zou leggen”; en hij was te behoedzaam om hem een kans te geven. Er was iets buitengewoon tergends aan deze koppig vreedzame aanpak; het liet Brom geen andere keus dan te putten uit de voorraad boerse grollen in zijn karakter en zijn rivaal lompe streken te leveren. Ichabod werd het doelwit van grillige vervolging door Bones en zijn bende ruwe ruiters. Ze teisterden zijn tot dan toe vreedzame domein; rookten zijn zangschool uit door de schoorsteen dicht te stoppen; braken ’s nachts in het schoolhuis in, ondanks de geduchte sluiting van wilgentak en raampalen, en zetten alles op zijn kop, zodat de arme schoolmeester begon te denken dat alle heksen uit de streek er hun bijeenkomsten hielden. Maar wat nog vervelender was: Brom greep elke gelegenheid aan om hem belachelijk te maken in het bijzijn van zijn uitverkorene, en hij had een schurk van een hond die hij had geleerd op de belachelijkste manier te janken, en die hij voorstelde als een rivaal van Ichabod om haar psalmen te leren zingen.
Zo gingen de zaken een tijdlang door, zonder wezenlijke invloed op de onderlinge verhoudingen van de strijdende machten. Op een mooie herfstmiddag zat Ichabod in peinzende stemming op de hoge kruk vanwaar hij gewoonlijk alle zaken van zijn kleine rijk der geleerdheid overzag. In zijn hand zwaaide hij een plak, die scepter van despotische macht; de roede der gerechtigheid rustte op drie spijkers achter de troon, een voortdurende schrik voor boosdoeners, terwijl op de lessenaar voor hem allerlei smokkelwaar en verboden wapens te zien waren die bij luie bengels waren aangetroffen, zoals half opgegeten appels, proppenschieters, tollen, vliegenkooitjes en hele legioenen strijdlustige papieren vechthaantjes. Blijkbaar was er kort tevoren een ontzagwekkende straf voltrokken, want zijn leerlingen waren allemaal druk met hun boeken bezig, of fluisterden er stiekem achter, met één oog op de meester gericht; en een soort zoemende stilte heerste in het hele klaslokaal. Die werd plotseling verbroken door de komst van een zwarte man in een jasje en broek van grof linnen, met een rond gebold restant van een hoed, als de helm van Mercurius, gezeten op de rug van een haveloos, wild, half ingereden jong paard, dat hij met een touw bij wijze van halster bestuurde. Hij kwam kletterend naar de schooldeur met een uitnodiging voor Ichabod om die avond een feest of “quiltpartij” bij te wonen bij mijnheer Van Tassel; en nadat hij zijn boodschap had overgebracht met die gewichtige houding en die poging tot deftige taal die een zwarte man bij zulke kleine gezantschappen pleegt ten toon te spreiden, stoof hij door de beek en werd hij gezien terwijl hij de Hollow in galoppeerde, vol van het belang en de haast van zijn missie.
Nu heerste er drukte en rumoer in het zojuist nog stille klaslokaal. De leerlingen werden door hun lessen gejaagd zonder bij kleinigheden stil te staan; wie vlug was, sloeg ongestraft de helft over, en wie traag was, kreeg af en toe een flinke tik op het achterwerk om hem op snelheid te brengen of over een lang woord heen te helpen. Boeken werden opzijgegooid zonder op de planken te worden teruggezet, inktpotten werden omgestoten, banken omvergeworpen, en de hele school werd een uur eerder dan gewoonlijk losgelaten en stormde naar buiten als een legioen jonge duiveltjes, joelend en rumoerend over het grasveld van vreugde om hun vroege bevrijding.
De galante Ichabod besteedde nu minstens een extra halfuur aan zijn toilet: hij borstelde en poetste zijn beste, en eigenlijk enige, verschoten zwarte pak op en schikte zijn lokken voor een stukje gebroken spiegel dat in het schoolhuis hing. Om voor zijn uitverkorene te kunnen verschijnen in de ware stijl van een cavalier, leende hij een paard van de boer bij wie hij inwoonde, een opvliegende oude Nederlander met de naam Hans Van Ripper, en, aldus zwierig bereden, trok hij erop uit als een dolende ridder op zoek naar avontuur. Maar het past dat ik, in de ware geest van het romantische verhaal, iets vertel over het uiterlijk en de uitrusting van mijn held en zijn ros. Het dier waarop hij zat, was een afgeleefd ploegpaard, dat bijna alles had overleefd behalve zijn venijnigheid. Het was mager en ruigharig, met een hertenhals en een hoofd als een hamer; zijn verschoten manen en staart zaten vol klitten en knopen; één oog had zijn pupil verloren en staarde spookachtig, maar in het andere glom een echte duivel. Toch moest hij in zijn tijd vuur en pit hebben gehad, als we mogen afgaan op de naam die hij droeg: Gunpowder (buskruit). Hij was in feite het lievelingspaard geweest van zijn baas, de opvliegende Van Ripper, die een woeste ruiter was en het dier zeer waarschijnlijk iets van zijn eigen geest had ingeblazen; want hoe oud en afgeleefd hij er ook uitzag, er school meer van de loerende duivel in hem dan in welke jonge merrie in de streek ook.
Ichabod was een passende figuur voor zo’n ros. Hij reed met korte stijgbeugels, waardoor zijn knieën bijna tot aan de voorboog van het zadel kwamen; zijn scherpe ellebogen staken uit als die van een sprinkhaan; hij hield zijn zweep loodrecht in zijn hand, als een scepter, en terwijl zijn paard voortsukkelde, leek de beweging van zijn armen wel op het klapperen van een paar vleugels. Een kleine wollen hoed rustte op het puntje van zijn neus, want zo kon je zijn schamele strookje voorhoofd wel noemen, en de slippen van zijn zwarte jas wapperden bijna tot aan de staart van het paard. Zo zagen Ichabod en zijn ros eruit toen ze de poort van Hans Van Ripper uit sjokten, en het was al met al een verschijning zoals je die op klaarlichte dag zelden tegenkomt.
Het was, zoals ik al zei, een mooie herfstdag; de lucht was helder en sereen, en de natuur droeg dat rijke, gouden gewaad dat we altijd met overvloed verbinden. De bossen hadden hun ingetogen bruin en geel aangetrokken, terwijl sommige tengerder bomen door de nachtvorst in schitterende tinten oranje, paars en scharlakenrood waren geverfd. Lange rijen wilde eenden begonnen hoog in de lucht te verschijnen; het geblaf van de eekhoorn was te horen in de bosjes van beuken en hickorynoten, en af en toe het weemoedige fluiten van de kwartel uit het nabije stoppelveld.
De kleine vogels hielden hun afscheidsbanket. In hun uitbundige feestvreugde fladderden ze tjilpend en dartelend van struik tot struik en van boom tot boom, grillig door de overvloed en verscheidenheid om hen heen. Daar was de eerlijke roodborst, het favoriete wild van jonge jagertjes, met zijn luide klagende roep; en de kwetterende troepialen die in zwarte wolken vlogen; en de goudvleugelspecht met zijn karmozijnrode kuif, zijn brede zwarte bef en zijn prachtige verenkleed; en de cederpestvogel, met zijn rood getipte vleugels, geel getipte staart en zijn kleine montera-mutsje van veren; en de blauwe gaai, die luidruchtige kwast, in zijn vrolijke lichtblauwe jas en witte onderkleding, krijsend en kwebbelend, knikkend en wippend en buigend, en doend alsof hij op goede voet stond met elke zanger in het bos.
Terwijl Ichabod langzaam voortsukkelde, liet hij zijn oog, dat altijd openstond voor elk teken van culinaire overvloed, met verrukking over de schatten van de vrolijke herfst gaan. Aan alle kanten zag hij grote voorraden appels; sommige hingen in drukkende weelde aan de bomen; andere waren in manden en vaten verzameld voor de markt; weer andere lagen in rijke hopen opgestapeld voor de ciderpers. Verderop zag hij grote velden maïs, met de gouden kolven die uit hun bladerrijke schuilplaatsen piepten en de belofte inhielden van koeken en maïspap; en de gele pompoenen die eronder lagen, met hun mooie ronde buiken naar de zon gekeerd, die ruimschoots uitzicht boden op de weelderigste taarten; en even later kwam hij langs de geurige boekweitvelden, die de geur van de bijenkorf uitademden, en toen hij ze zag, beslopen hem zachte voorgevoelens van verrukkelijke pannenkoeken, goed beboterd en versierd met honing of stroop, door het fijne handje met kuiltjes van Katrina Van Tassel.
Zo voedde hij zijn geest met veel zoete gedachten en “gesuikerde veronderstellingen”, en reisde hij langs de flanken van een heuvelrug die uitkijkt over enkele van de mooiste gezichten op de machtige Hudson. De zon liet zijn brede schijf geleidelijk in het westen zakken. De wijde boezem van de Tappan Zee lag roerloos en spiegelglad, behalve dat hier en daar een zachte golving de blauwe schaduw van de verre berg deed deinen en verlengde. Een paar amberkleurige wolken dreven aan de hemel, zonder een zuchtje wind om ze voort te bewegen. De horizon had een mooie gouden tint, die geleidelijk overging in zuiver appelgroen, en daarvan in het diepe blauw van het midden van de hemel. Een schuine zonnestraal talmde nog op de beboste toppen van de steile rotswanden die op sommige plaatsen boven de rivier uitstaken, en gaf meer diepte aan het donkergrijs en paars van hun rotsige flanken. In de verte treuzelde een sloep, die langzaam met het tij afzakte, met het zeil nutteloos tegen de mast hangend; en terwijl de weerspiegeling van de hemel over het stille water glansde, leek het alsof het schip in de lucht zweefde.
Het was tegen de avond toen Ichabod aankwam bij het kasteel van heer Van Tassel, dat hij vol aantrof met de trots en de bloem van de omliggende streek. Oude boeren, een mager volk met leerachtige gezichten, in jassen en kniebroeken van zelfgesponnen stof, blauwe kousen, enorme schoenen en prachtige tinnen gespen. Hun kwieke, verschrompelde vrouwtjes, met strak geplooide mutsen, korte jakken met lange taille, zelfgesponnen onderrokken, met scharen en speldenkussens, en vrolijke katoenen zakken die aan de buitenkant hingen. Mollige meiden, bijna even ouderwets als hun moeders, behalve waar een strohoed, een mooi lint of misschien een witte jurk tekenen van stadse vernieuwing verried. De zonen, in korte jassen met vierkante panden, met rijen kolossale koperen knopen, en het haar meestal in een staartje volgens de mode van die tijd, vooral als ze er een palingvel voor konden bemachtigen, dat in de hele streek werd beschouwd als een krachtig voedings- en versterkingsmiddel voor het haar.
Brom Bones was echter de held van het tafereel; hij was naar het feest gekomen op zijn lievelingspaard Daredevil, een wezen dat, net als hijzelf, vol pit en kattenkwaad zat en dat niemand behalve hijzelf aankon. Hij stond er zelfs om bekend dat hij de voorkeur gaf aan venijnige dieren, die allerlei streken uithaalden waardoor de ruiter voortdurend zijn nek riskeerde, want een handzaam, goed ingereden paard vond hij een jongen met pit onwaardig.
Graag zou ik stilstaan bij de wereld van bekoorlijkheden die zich ontvouwde voor de verrukte blik van mijn held toen hij de pronkkamer van het huis van Van Tassel binnenkwam. Niet die van de schare mollige meiden, met hun weelderige vertoon van rood en wit, maar de rijke bekoorlijkheden van een echte Nederlandse theetafel op het platteland, in de weelderige herfsttijd. Wat een opgestapelde schotels met koeken van allerlei, bijna onbeschrijfelijke soorten, die alleen ervaren Nederlandse huisvrouwen kennen! Daar was de stoere doughnut, de malse oliekoek en de knapperige, kruimelige krulkoek; zoete koeken en zandkoeken, gemberkoeken en honingkoeken, en de hele familie van koeken. En dan waren er appeltaarten, perziktaarten en pompoentaarten; daarnaast plakken ham en rookvlees; en bovendien verrukkelijke schalen met ingemaakte pruimen, perziken, peren en kweeperen; om nog maar te zwijgen van geroosterde elft en gebraden kippen; samen met kommen melk en room, alles door elkaar heen, ongeveer zoals ik ze heb opgesomd, met de moederlijke theepot die er midden tussenin zijn dampwolken opzond – de hemel zij geprezen! Het ontbreekt me aan adem en tijd om dit banket te bespreken zoals het verdient, en ik ben te begerig om met mijn verhaal verder te gaan. Gelukkig had Ichabod Crane niet zo’n haast als zijn geschiedschrijver, maar deed hij elke lekkernij ruimschoots recht.
Hij was een vriendelijk en dankbaar schepsel, wiens hart zich verwijdde naarmate zijn vel met lekkers werd gevuld, en wiens stemming steeg door het eten, zoals die van sommige mannen door de drank. Hij kon het ook niet laten om onder het eten zijn grote ogen rond te laten gaan en te grinniken bij de gedachte dat hij ooit heer en meester zou kunnen zijn van dit hele tafereel van bijna onvoorstelbare weelde en pracht. Dan, dacht hij, zou hij het oude schoolhuis al snel de rug toekeren; Hans Van Ripper en elke andere krenterige beschermheer met een knip van zijn vingers in het gezicht uitlachen, en elke rondtrekkende schoolmeester die hem kameraad durfde te noemen de deur uit schoppen!
De oude Baltus Van Tassel liep tussen zijn gasten rond met een gezicht dat straalde van tevredenheid en goed humeur, rond en vrolijk als de oogstmaan. Zijn gastvrije attenties waren kort maar veelzeggend, en beperkten zich tot een handdruk, een klap op de schouder, een luide lach en een dringende uitnodiging om “toe te tasten en zich te bedienen”.
En nu riep het geluid van de muziek uit de gemeenschappelijke kamer, of hal, op tot de dans. De muzikant was een oude, grijsharige zwarte man, die al meer dan een halve eeuw het rondreizende orkest van de buurt was. Zijn instrument was even oud en gehavend als hijzelf. Het grootste deel van de tijd kraste hij op twee of drie snaren, waarbij hij elke beweging van de strijkstok met een beweging van zijn hoofd begeleidde; hij boog bijna tot de grond en stampte met zijn voet telkens als er een nieuw paar moest beginnen.
Ichabod ging even prat op zijn dansen als op zijn stemkracht. Geen ledemaat, geen vezel aan hem was in rust; en als je zijn losjes in elkaar hangende gestel in volle beweging door de kamer had zien klepperen, zou je hebben gedacht dat Sint-Vitus zelf, die gezegende beschermheilige van de dans, in eigen persoon voor je stond te dansen. Hij werd bewonderd door alle zwarten, die, van alle leeftijden en maten, van de boerderij en uit de buurt waren samengestroomd en bij elke deur en elk raam een piramide van glimmende zwarte gezichten vormden, verrukt naar het tafereel staarden, met het wit van hun ogen rolden en van oor tot oor grijnzende rijen ivoor lieten zien. Hoe kon de afranselaar van bengels anders dan opgewekt en vrolijk zijn? De dame van zijn hart was zijn danspartner en glimlachte minzaam als antwoord op al zijn verliefde blikken; terwijl Brom Bones, zwaar getroffen door liefde en jaloezie, in een hoek in zijn eentje zat te broeden.
Toen de dans voorbij was, voelde Ichabod zich aangetrokken tot een groepje wijzere lieden, die met de oude Van Tassel aan het ene eind van de veranda zaten te roken, over vroeger tijden kletsten en lange verhalen over de oorlog vertelden.
Deze buurt was in de tijd waarover ik spreek een van die zeer begunstigde plaatsen die rijk zijn aan kronieken en grote mannen. De Britse en Amerikaanse linie had er tijdens de oorlog vlak langs gelopen; daarom was het een toneel van plundertochten geweest en vergeven van vluchtelingen, cowboys en allerlei grensridders. Er was net genoeg tijd verstreken om elke verteller in staat te stellen zijn verhaal met wat gepaste fictie op te smukken en zich, in de vaagheid van zijn herinnering, tot held van elk wapenfeit te maken.
Daar was het verhaal van Doffue Martling, een grote Nederlander met een blauwzwarte baard, die bijna een Brits fregat had veroverd met een oude ijzeren negenponder vanachter een borstwering van modder, ware het niet dat zijn kanon bij het zesde schot uit elkaar sprong. En daar was een oude heer die naamloos zal blijven, omdat hij een te rijke mijnheer is om lichtvaardig te worden genoemd, die in de slag bij White Plains, als een uitstekend schermmeester, een musketkogel met een kleine degen had afgeweerd, zodanig dat hij hem werkelijk om de kling had voelen zoeven en op het gevest had voelen afketsen; als bewijs waarvan hij altijd bereid was de degen te laten zien, met het gevest een beetje verbogen. Er waren nog verscheidenen die op het slagveld even groot waren geweest, en er was er niet één die er niet van overtuigd was dat hij een aanzienlijk aandeel had gehad in het tot een goed einde brengen van de oorlog.
Maar dit alles was niets vergeleken met de verhalen over geesten en verschijningen die volgden. De buurt is rijk aan legendarische schatten van die soort. Plaatselijke verhalen en bijgeloof gedijen het best in zulke beschutte, al lang bewoonde schuilhoeken; maar ze worden vertrapt door de wisselende menigte die de bevolking van de meeste van onze plattelandsplaatsen vormt. Bovendien worden geesten in de meeste van onze dorpen niet aangemoedigd, want ze hebben nauwelijks tijd gehad om hun eerste dutje te doen en zich in hun graf om te draaien, of hun overlevende vrienden zijn al uit de buurt weggetrokken; zodat ze, als ze ’s nachts hun ronde doen, geen kennissen meer hebben om bij langs te gaan. Dat is misschien de reden waarom we zo zelden van geesten horen, behalve in onze lang gevestigde Nederlandse gemeenschappen.
De directe oorzaak van het grote aantal bovennatuurlijke verhalen in deze streken was echter ongetwijfeld de nabijheid van Sleepy Hollow. Er hing een besmetting in de lucht zelf die uit die spookachtige streek woei; ze ademde een sfeer van dromen en fantasieën uit die het hele land aanstak. Een aantal mensen uit Sleepy Hollow was bij Van Tassel aanwezig en deelde zoals gewoonlijk hun wilde en wonderlijke legenden uit. Er werden veel sombere verhalen verteld over lijkstoeten, en over rouwklachten en jammerkreten die waren gehoord en gezien rond de grote boom waar de ongelukkige majoor André gevangen was genomen, en die in de buurt stond. Er werd ook gesproken over de vrouw in het wit, die rondspookte in het donkere ravijn bij Raven Rock en die je op winternachten vaak voor een storm hoorde krijsen, omdat ze daar in de sneeuw was omgekomen. Het grootste deel van de verhalen ging echter over de favoriete geest van Sleepy Hollow, de Ruiter zonder Hoofd, die de laatste tijd verscheidene keren was gehoord terwijl hij door de streek patrouilleerde, en die, zo zei men, zijn paard elke nacht tussen de graven op het kerkhof vastbond.
De afgelegen ligging van deze kerk lijkt er altijd een geliefde verblijfplaats van rusteloze geesten van te hebben gemaakt. Ze staat op een heuveltje, omringd door robinia’s en hoge iepen, waartussen haar fatsoenlijke, gewitte muren bescheiden naar buiten schijnen, als christelijke reinheid die door de schaduwen van de afzondering straalt. Een zachte helling loopt er vanaf naar een zilveren watervlakte, omzoomd door hoge bomen, waartussen je glimpen kunt opvangen van de blauwe heuvels van de Hudson. Als je naar het met gras begroeide kerkhof kijkt, waar de zonnestralen zo rustig lijken te slapen, zou je denken dat daar tenminste de doden in vrede kunnen rusten. Aan één kant van de kerk strekt zich een wijd bebost dal uit, waarlangs een grote beek raast tussen gebroken rotsen en stammen van omgevallen bomen. Over een diep, zwart deel van de stroom, niet ver van de kerk, lag vroeger een houten brug; de weg die ernaartoe leidde en de brug zelf werden dicht overschaduwd door overhangende bomen, die er zelfs overdag een somberheid omheen wierpen, maar ’s nachts een angstaanjagende duisternis veroorzaakten. Dat was een van de geliefde verblijfplaatsen van de Ruiter zonder Hoofd, en de plek waar men hem het vaakst tegenkwam. Er werd verteld hoe de oude Brouwer, een uiterst ketterse ongelovige als het om geesten ging, de Ruiter tegenkwam toen die terugkeerde van zijn strooptocht in Sleepy Hollow, en achter hem op moest stijgen; hoe ze over struik en struweel, over heuvel en moeras galoppeerden tot ze bij de brug kwamen; waarop de Ruiter plotseling in een geraamte veranderde, de oude Brouwer in de beek gooide en met een donderslag over de boomtoppen wegsprong.
Dit verhaal werd onmiddellijk geëvenaard door een driewerf wonderbaarlijk avontuur van Brom Bones, die de Galopperende Hessiaan afdeed als een doortrapte jockey. Hij beweerde dat hij, toen hij op een nacht terugkwam uit het naburige dorp Sing Sing, door deze middernachtelijke ruiter was ingehaald; dat hij had aangeboden om met hem te racen om een kom punch, en die ook zou hebben gewonnen, want Daredevil versloeg het spookpaard met gemak, maar net toen ze bij de kerkbrug kwamen, schoot de Hessiaan ervandoor en verdween in een vuurflits.
Al deze verhalen, verteld op die slaperige gedempte toon waarop mensen in het donker praten, terwijl de gezichten van de luisteraars alleen af en toe even oplichtten in de gloed van een pijp, drongen diep door in de geest van Ichabod. Hij betaalde hen met gelijke munt terug met lange passages uit zijn onschatbare auteur, Cotton Mather, en voegde er vele wonderbaarlijke gebeurtenissen aan toe die hadden plaatsgevonden in zijn geboortestaat Connecticut, en angstaanjagende verschijningen die hij op zijn nachtelijke wandelingen door Sleepy Hollow had gezien.
Het feest liep nu geleidelijk ten einde. De oude boeren verzamelden hun gezinnen in hun wagens en waren nog een tijdlang te horen terwijl ze over de holle wegen en over de verre heuvels ratelden. Sommige meisjes klommen op een duozadel achter hun favoriete vrijer, en hun luchthartige gelach, vermengd met het gekletter van hoeven, weergalmde door de stille bossen, steeds zwakker, tot het geleidelijk wegstierf – en het zojuist nog zo luidruchtige en uitgelaten toneel was helemaal stil en verlaten. Alleen Ichabod bleef achter, volgens de gewoonte van verliefden op het platteland, voor een tête-à-tête met de erfgename; vast overtuigd dat hij nu op de grote weg naar succes was. Wat er bij dit onderhoud gebeurde, zal ik niet beweren te weten, want ik weet het werkelijk niet. Er moet echter, vrees ik, iets zijn misgegaan, want hij kwam na niet al te lange tijd beslist naar buiten met een volkomen troosteloze en bedrukte uitdrukking. O, die vrouwen! Die vrouwen! Kon dat meisje een van haar kokette spelletjes hebben gespeeld? Was haar aanmoediging van de arme pedagoog allemaal maar schijn geweest om haar verovering van zijn rivaal veilig te stellen? Dat weet de hemel alleen, ik niet! Het zij genoeg te zeggen dat Ichabod naar buiten sloop met het uiterlijk van iemand die een kippenhok had geplunderd in plaats van het hart van een schone dame. Zonder naar links of rechts te kijken naar het tafereel van landelijke rijkdom waarover hij zich zo vaak had verlekkerd, ging hij regelrecht naar de stal, en met een aantal flinke klappen en schoppen wekte hij zijn ros uiterst onhoffelijk uit het gerieflijke onderkomen waarin het diep lag te slapen, dromend van bergen maïs en haver en hele dalen vol timotheegras en klaver.
Het was het echte spookuur van de nacht toen Ichabod, met een zwaar hart en terneergeslagen, zijn reis naar huis voortzette, langs de flanken van de hoge heuvels die boven Tarry Town uitrijzen en die hij ’s middags zo opgewekt was overgestoken. Het uur was even somber als hijzelf. Ver onder hem strekte de Tappan Zee zijn schemerige en vage watervlakte uit, met hier en daar de hoge mast van een sloep die rustig voor anker lag onder de wal. In de doodse stilte van middernacht kon hij zelfs het blaffen van de waakhond horen van de overkant van de Hudson; maar het was zo vaag en zwak dat het alleen een idee gaf van zijn afstand tot deze trouwe metgezel van de mens. Af en toe klonk ook het lang aangehouden kraaien van een haan die toevallig wakker was geworden, ver, heel ver weg, van een boerderij ergens tussen de heuvels – maar het was als een droomgeluid in zijn oor. Er was geen teken van leven bij hem in de buurt, op het af en toe weemoedige tjirpen van een krekel na, of misschien het keelachtige getoeter van een brulkikker uit een nabij moeras, alsof die ongemakkelijk sliep en zich plotseling in zijn bed omdraaide.
Alle verhalen over geesten en kobolden die hij die middag had gehoord, drongen zich nu aan zijn herinnering op. De nacht werd donkerder en donkerder; de sterren leken dieper in de hemel weg te zakken, en voortjagende wolken onttrokken ze af en toe aan zijn zicht. Hij had zich nog nooit zo eenzaam en somber gevoeld. Bovendien naderde hij precies de plek waar veel van de spookverhalen zich hadden afgespeeld. Midden op de weg stond een enorme tulpenboom, die als een reus boven alle andere bomen in de buurt uittorende en een soort herkenningspunt vormde. Zijn takken waren knoestig en grillig, groot genoeg om als stam van gewone bomen te dienen, en ze kronkelden bijna tot op de grond en rezen dan weer de lucht in. Hij was verbonden met het tragische verhaal van de ongelukkige André, die er vlakbij gevangen was genomen, en stond overal bekend als de boom van majoor André. Het gewone volk bekeek hem met een mengeling van respect en bijgeloof, deels uit medeleven met het lot van zijn rampzalige naamgenoot en deels vanwege de verhalen over vreemde verschijningen en droevige klaagzangen die erover werden verteld.
Toen Ichabod deze angstaanjagende boom naderde, begon hij te fluiten; hij dacht dat zijn gefluit werd beantwoord; het was maar een windvlaag die scherp door de droge takken joeg. Toen hij iets dichterbij kwam, meende hij iets wits midden in de boom te zien hangen: hij hield stil en hield op met fluiten, maar toen hij beter keek, zag hij dat het een plek was waar de bliksem de boom had getroffen en het witte hout had blootgelegd. Plotseling hoorde hij gekreun – zijn tanden klapperden en zijn knieën sloegen tegen het zadel: het was maar het schuren van de ene grote tak tegen de andere, terwijl ze door de bries heen en weer werden bewogen. Hij kwam veilig langs de boom, maar er lagen nieuwe gevaren voor hem.
Ongeveer tweehonderd yard van de boom kruiste een beekje de weg, dat uitliep in een moerassig en dichtbebost ravijn dat bekendstond als Wiley’s Swamp. Een paar ruwe boomstammen, naast elkaar gelegd, dienden als brug over dit stroompje. Aan die kant van de weg waar de beek het bos in liep, wierp een groep eiken en kastanjes, dicht begroeid met wilde wingerd, er een spelonkachtige duisternis over. Over deze brug gaan was de zwaarste beproeving. Het was op precies deze plek dat de ongelukkige André werd gevangengenomen, en onder de dekking van die kastanjes en wingerds hielden zich de stoere boeren verborgen die hem overrompelden. Sindsdien gold dit als een spookbeek, en angstig zijn de gevoelens van de schooljongen die er na het donker alleen langs moet.
Toen hij de beek naderde, begon zijn hart te bonzen; hij raapte echter al zijn moed bijeen, gaf zijn paard een stuk of tien schoppen in de ribben en probeerde vlot over de brug te stormen; maar in plaats van naar voren te schieten, maakte het eigenwijze oude dier een zijwaartse beweging en liep met de flank tegen het hek. Ichabod, wiens angst door het oponthoud toenam, rukte aan de teugel aan de andere kant en schopte flink met de andere voet: het was allemaal tevergeefs; zijn ros kwam weliswaar in beweging, maar alleen om naar de overkant van de weg te duiken, een kreupelhout van bramen en elzenstruiken in. De schoolmeester gaf de uitgehongerde ribben van de oude Gunpowder nu zowel de zweep als de hak, en die stormde snuivend en briesend naar voren, maar bleef vlak bij de brug zo plotseling staan dat zijn ruiter bijna over zijn hoofd was gevlogen. Precies op dat moment ving het gevoelige oor van Ichabod een plassend gestamp op naast de brug. In de donkere schaduw van het bosje, aan de rand van de beek, zag hij iets enorms, misvormds en hoog oprijzends. Het bewoog niet, maar leek in het duister ineengedoken, als een of ander reusachtig monster dat klaarstond om de reiziger te bespringen.
De haren van de verschrikte pedagoog rezen hem te berge van angst. Wat moest hij doen? Omkeren en vluchten was nu te laat; en bovendien, welke kans was er om te ontsnappen aan een geest of kobold, als het dat was, die op de vleugels van de wind kon rijden? Hij raapte dus een schijn van moed bijeen en vroeg stamelend: “Wie ben je?” Hij kreeg geen antwoord. Hij herhaalde zijn vraag met een nog opgewondener stem. Nog steeds kwam er geen antwoord. Nog eens ranselde hij de flanken van de onverzettelijke Gunpowder, en met gesloten ogen barstte hij met onwillekeurige vurigheid uit in een psalm. Juist toen kwam het schimmige voorwerp van zijn schrik in beweging, en met een gekrabbel en een sprong stond het ineens midden op de weg. Hoewel de nacht donker en somber was, kon de gestalte van de onbekende nu enigszins worden onderscheiden. Hij leek een ruiter van grote afmetingen, gezeten op een zwart paard met een krachtig postuur. Hij deed geen poging tot overlast of gezelligheid, maar hield zich afzijdig aan één kant van de weg en sjokte mee aan de blinde kant van de oude Gunpowder, die nu over zijn schrik en zijn koppigheid heen was.
Ichabod, die geen trek had in deze vreemde middernachtelijke metgezel en zich het avontuur van Brom Bones met de Galopperende Hessiaan herinnerde, zette zijn ros nu aan in de hoop hem achter zich te laten. De vreemdeling zette zijn paard echter aan tot hetzelfde tempo. Ichabod hield in en ging over in stap, in de hoop achter te blijven – de ander deed hetzelfde. Zijn hart zonk hem in de schoenen; hij probeerde zijn psalm te hervatten, maar zijn uitgedroogde tong kleefde aan zijn verhemelte en hij kon geen noot uitbrengen. Er was iets in het nukkige en koppige zwijgen van deze hardnekkige metgezel dat geheimzinnig en ontzagwekkend was. Het werd al snel op angstaanjagende wijze verklaard. Toen ze een helling op gingen, waardoor de gestalte van zijn medereiziger zich tegen de hemel aftekende, reusachtig van lengte en gehuld in een mantel, werd Ichabod door afschuw getroffen toen hij zag dat hij geen hoofd had! – maar zijn afschuw werd nog groter toen hij zag dat het hoofd, dat op zijn schouders had moeten rusten, voor hem op de voorboog van zijn zadel werd gedragen! Zijn angst steeg tot wanhoop; hij liet een regen van schoppen en klappen op Gunpowder neerdalen, in de hoop zijn metgezel met een plotselinge beweging te ontglippen; maar de geest zette met volle sprong mee. Daar stoven ze dan, door dik en dun; stenen vlogen op en vonken spatten bij elke sprong. Ichabods dunne kleren wapperden in de lucht, terwijl hij in zijn vluchtdrang zijn lange schrale lijf ver over het hoofd van zijn paard uitstrekte.
Ze hadden nu de weg bereikt die afbuigt naar Sleepy Hollow; maar Gunpowder, die door een demon bezeten leek, sloeg in plaats van die weg te volgen de andere kant op en stortte zich halsoverkop links de heuvel af. Deze weg loopt ongeveer een kwart mijl door een zanderige laagte, overschaduwd door bomen, waar hij de brug kruist die beroemd is uit het spookverhaal; en vlak daarachter verheft zich het groene heuveltje waarop de gewitte kerk staat.
Tot dusver had de paniek van het ros zijn onbeholpen ruiter een schijnbaar voordeel in de achtervolging gegeven, maar net toen hij halverwege de laagte was, begaven de singels van het zadel het en voelde hij het onder zich wegglijden. Hij greep het bij de voorboog en probeerde het vast te houden, maar tevergeefs; en hij had nog net tijd om zich te redden door de oude Gunpowder om de hals te grijpen, toen het zadel op de grond viel en hij het door zijn achtervolger vertrapt hoorde worden. Even schoot de angst voor de woede van Hans Van Ripper door zijn hoofd – want het was zijn zondagse zadel; maar dit was geen tijd voor kleine angsten; de kobold zat hem op de hielen; en (onbeholpen ruiter die hij was!) hij had de grootste moeite om op het paard te blijven zitten; nu eens gleed hij naar de ene kant, dan weer naar de andere, en soms werd hij op de hoge ruggengraat van zijn paard heen en weer geschud met een kracht waarvan hij werkelijk vreesde dat die hem in tweeën zou splijten.
Een opening tussen de bomen gaf hem nu goede hoop dat de kerkbrug dichtbij was. De flakkerende weerspiegeling van een zilveren ster in de schoot van de beek vertelde hem dat hij zich niet vergiste. Hij zag de muren van de kerk vaag oplichten onder de bomen erachter. Hij herinnerde zich de plek waar de spookachtige tegenstander van Brom Bones was verdwenen. “Als ik die brug maar kan bereiken”, dacht Ichabod, “dan ben ik veilig.” Juist op dat moment hoorde hij het zwarte ros vlak achter zich hijgen en blazen; hij meende zelfs zijn hete adem te voelen. Nog een krampachtige schop in de ribben, en de oude Gunpowder sprong op de brug; hij denderde over de weergalmende planken; hij bereikte de overkant; en nu wierp Ichabod een blik achterom om te zien of zijn achtervolger, zoals het hoort, zou verdwijnen in een flits van vuur en zwavel. Juist toen zag hij de kobold in zijn stijgbeugels gaan staan, precies op het moment dat hij zijn hoofd naar hem toe smeet. Ichabod probeerde het afschuwelijke projectiel te ontwijken, maar te laat. Het trof zijn schedel met een geweldige klap – hij tuimelde voorover in het stof, en Gunpowder, het zwarte ros en de spookruiter stoven als een wervelwind voorbij.
De volgende ochtend werd het oude paard zonder zadel en met het hoofdstel onder zijn hoeven gevonden, rustig grazend bij het hek van zijn baas. Ichabod verscheen niet aan het ontbijt; het middageten kwam, maar geen Ichabod. De jongens verzamelden zich bij het schoolhuis en slenterden doelloos langs de oevers van de beek; maar geen schoolmeester. Hans Van Ripper begon zich nu enige zorgen te maken over het lot van de arme Ichabod, en over zijn zadel. Er werd een onderzoek ingesteld, en na ijverig speurwerk vond men zijn sporen. Op een deel van de weg naar de kerk werd het zadel gevonden, vertrapt in de modder; de sporen van paardenhoeven, diep in de weg gedrukt en duidelijk van een razende vaart, werden gevolgd tot aan de brug, waarachter, op de oever van een breed deel van de beek, waar het water diep en zwart stroomde, de hoed van de ongelukkige Ichabod werd gevonden, met vlak ernaast een kapotgeslagen pompoen.
De beek werd afgezocht, maar het lichaam van de schoolmeester werd niet gevonden. Hans Van Ripper onderzocht als executeur van zijn nalatenschap de bundel waarin al zijn aardse bezittingen zaten. Die bestonden uit tweeënhalf hemd; twee halsdoeken; een paar of twee wollen kousen; een oude kniebroek van ribfluweel; een roestig scheermes; een psalmboek vol ezelsoren; en een kapotte stemfluit. Wat de boeken en het meubilair van het schoolhuis betreft, die behoorden aan de gemeenschap, behalve Cotton Mathers “History of Witchcraft”, een “New England Almanac” en een boek over dromen en waarzeggerij; in dat laatste zat een vel foliopapier, vol gekrabbel en vlekken van verscheidene vruchteloze pogingen om een gedicht te schrijven ter ere van de erfgename van Van Tassel. Deze toverboeken en het poëtische gekrabbel werden door Hans Van Ripper onmiddellijk aan de vlammen prijsgegeven; vanaf dat moment besloot hij zijn kinderen niet meer naar school te sturen, met de opmerking dat hij nooit iets goeds had zien voortkomen uit dat lezen en schrijven. Welk geld de schoolmeester ook bezat – en hij had nog maar een dag of twee tevoren zijn kwartaalloon ontvangen – hij moet het op het moment van zijn verdwijning bij zich hebben gehad.
De mysterieuze gebeurtenis leidde de zondag daarop in de kerk tot veel gespeculeer. Groepjes kijkers en kletskousen verzamelden zich op het kerkhof, bij de brug en op de plek waar de hoed en de pompoen waren gevonden. De verhalen van Brouwer, van Bones en een hele voorraad andere werden in herinnering geroepen; en toen ze die allemaal zorgvuldig hadden overwogen en vergeleken met de symptomen van het huidige geval, schudden ze hun hoofd en kwamen tot de conclusie dat Ichabod was meegevoerd door de Galopperende Hessiaan. Omdat hij vrijgezel was en bij niemand in de schuld stond, brak niemand zich nog het hoofd over hem; de school werd verplaatst naar een ander deel van de Hollow, en een andere schoolmeester regeerde in zijn plaats.
Het is waar dat een oude boer, die een aantal jaren later voor een bezoek naar New York was geweest, en van wie dit verslag van het spookachtige avontuur afkomstig is, het nieuws mee naar huis bracht dat Ichabod Crane nog leefde; dat hij de buurt had verlaten, deels uit angst voor de kobold en voor Hans Van Ripper, en deels uit gekrenktheid omdat hij zo plotseling door de erfgename was afgewezen; dat hij naar een ver deel van het land was verhuisd; daar school had gehouden en tegelijkertijd rechten had gestudeerd; tot de advocatuur was toegelaten; politicus was geworden; campagne had gevoerd; voor de kranten had geschreven; en ten slotte rechter was geworden bij het Ten Pound Court. Ook Brom Bones, die kort na de verdwijning van zijn rivaal de bloeiende Katrina in triomf naar het altaar leidde, keek opvallend veelbetekenend telkens als het verhaal van Ichabod werd verteld, en barstte altijd in een hartelijke lach uit als de pompoen ter sprake kwam; wat sommigen deed vermoeden dat hij meer van de zaak wist dan hij wilde vertellen.
De oude vrouwtjes op het platteland, die de beste rechters zijn in deze zaken, houden echter tot op de dag van vandaag vol dat Ichabod op bovennatuurlijke wijze is weggevoerd; en het is een geliefd verhaal dat in de buurt vaak rond het winterse haardvuur wordt verteld. De brug werd meer dan ooit een voorwerp van bijgelovig ontzag; en dat is misschien de reden waarom de weg de laatste jaren is verlegd, zodat hij de kerk nu langs de rand van de molenvijver nadert. Het verlaten schoolhuis raakte al snel in verval en zou worden bezocht door de geest van de ongelukkige pedagoog; en de ploegjongen die op een stille zomeravond naar huis treuzelt, heeft vaak gemeend zijn stem in de verte te horen, die een weemoedige psalm zingt in de rustige eenzaamheid van Sleepy Hollow.
NASCHRIFT.
GEVONDEN IN HET HANDSCHRIFT VAN DE HEER KNICKERBOCKER.
Het voorgaande verhaal wordt bijna precies weergegeven in de woorden waarin ik het hoorde vertellen op een vergadering van de gemeenteraad in de oude stad Manhattoes, waarbij veel van haar wijste en voornaamste burgers aanwezig waren. De verteller was een aangename, sjofele, heerachtige oude man in peper-en-zoutkleurige kleren, met een treurig humoristisch gezicht, en iemand van wie ik sterk vermoedde dat hij arm was – zo’n moeite deed hij om onderhoudend te zijn. Toen zijn verhaal uit was, werd er veel gelachen en instemming betuigd, vooral door twee of drie plaatsvervangende schepenen, die het grootste deel van de tijd hadden geslapen. Er was echter één lange, droog uitziende oude heer met zware, overhangende wenkbrauwen, die de hele tijd een ernstig en nogal streng gezicht trok, af en toe zijn armen over elkaar sloeg, zijn hoofd boog en naar de vloer keek, alsof hij een twijfel in zijn hoofd overwoog. Hij was een van die behoedzame mannen die alleen lachen als daar goede grond voor is – als ze rede en wet aan hun kant hebben. Toen de vrolijkheid van de rest van het gezelschap was bedaard en de stilte was weergekeerd, leunde hij met één arm op de leuning van zijn stoel, zette de andere in zijn zij en vroeg, met een lichte maar buitengewoon wijze beweging van het hoofd en een fronsen van de wenkbrauwen, wat de moraal van het verhaal was en wat het moest bewijzen?
De verteller, die net een glas wijn aan zijn lippen zette, als verkwikking na zijn inspanningen, hield even op, keek zijn vrager aan met een uitdrukking van oneindige eerbied, zette het glas langzaam op tafel en merkte op dat het verhaal zeer logisch bedoeld was om te bewijzen –
“Dat er geen situatie in het leven is die niet haar voordelen en genoegens heeft – mits we een grap maar nemen zoals hij komt:
“Dat daarom wie wedrennen houdt met spookruiters, waarschijnlijk een ruwe rit zal krijgen.
“Ergo, dat het voor een dorpsschoolmeester een zekere stap naar een hoge positie in de staat is om de hand van een Nederlandse erfgename te worden geweigerd.”
De voorzichtige oude heer fronste na deze uitleg zijn wenkbrauwen tienmaal dieper, zwaar in verwarring gebracht door de redenering van het syllogisme, terwijl, zo leek het mij, de man in peper-en-zout hem met een triomfantelijke grijns aankeek. Ten slotte merkte hij op dat dit allemaal heel mooi was, maar dat hij het verhaal toch een tikje overdreven vond – er waren een of twee punten waarover hij zijn twijfels had.
“Waarachtig, meneer”, antwoordde de verteller, “wat dat betreft: ik geloof er zelf nog niet de helft van.” D. K.
EINDE.
Vertaald uit het Engels. Lees het origineel